Hoàng Ngân – Người chị cả của phong trào nữ du kích đồng bằng Bắc Bộ

Tham gia cách mạng từ tuổi thanh xuân, nữ chiến sĩ Vũ Thị Kính (bí danh Hoàng Ngân) kiên cường chịu đựng đòn roi tra tấn trong các nhà lao Hỏa Lò, Quảng Tư mà không hề khai báo. Sau Cách mạng Tháng Tám, bà giữ cương vị Bí thư Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, trực tiếp lăn lộn xây dựng phong trào nữ du kích vũ trang vùng địch hậu Nam Định, Hải Dương, Hưng Yên; tận tụy cống hiến trọn đời cho đến khi kiệt sức và trút hơi thở cuối cùng giữa núi rừng Việt Bắc năm 1949.

Sinh ra tại thành phố Hải Phòng trong một gia đình tiểu thương yêu nước, Vũ Thị Kính từ thuở niên thiếu đã sớm giác ngộ lý tưởng độc lập dân tộc. Năm 16 tuổi, rời bỏ cuộc sống thành thị êm ấm, chị dấn thân vào con đường hoạt động bí mật, đảm nhận các nhiệm vụ liên lạc, in ấn tài liệu và vận động phong trào phụ nữ, công nhân tại vùng duyên hải Bắc Bộ.

Trong quá trình hoạt động cách mạng gian khổ ấy, chị gặp gỡ, đồng cam cộng khổ và nên duyên cùng đồng chí Hoàng Văn Thụ – một trong những nhà lãnh đạo tiền bối xuất sắc của Đảng. Tình yêu đôi lứa của hai người hòa quyện chặt chẽ cùng lý tưởng giải phóng non sông.

Đầu năm 1941, trong một lần đi làm nhiệm vụ liên lạc bí mật tại Hà Nội, chị không may sa vào tay mật thám Pháp. Bọn giặc giam chị vào nhà tù Hỏa Lò, áp dụng đủ mọi ngón đòn tra tấn dã man từ kẹp điện, dùi cui đến bỏ đói hòng bẻ gãy ý chí người nữ cộng sản trẻ tuổi. Trước mọi cực hình tàn khốc, chị Vũ Thị Kính trước sau kiên quyết giữ trọn khí tiết, không để lộ dù chỉ nửa lời về cơ sở bí mật. Không khai thác được gì, thực dân Pháp chuyển chị sang nhà đày Quảng Tư (Thái Nguyên).

Năm 1944, giữa cảnh ngục tù tăm tối, nhận được tin đồng chí Hoàng Văn Thụ bị thực dân Pháp xử bắn tại trường bắn Tương Mai (Hà Nội), chị nén nỗi đau thấu tâm can vào sâu trong lòng, lấy bí danh Hoàng Ngân (ghép từ họ của người bạn đời) như một lời thề son sắt trọn đời cống hiến cho con đường cách mạng mà người đồng chí, người bạn đời đã ngã xuống.

Nhật đảo chính Pháp tháng 3 năm 1945, chi bộ nhà tù tổ chức cho chị vượt ngục trở về với chiến khu. Chị lập tức bắt tay vào củng cố phong trào Việt Minh, tích cực tham gia lãnh đạo quần chúng giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám.

Khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ cuối năm 1946, giặc Pháp mở rộng đánh chiếm đồng bằng Bắc Bộ, biến vùng tả ngạn sông Hồng (gồm Hưng Yên, Hải Dương, Thái Bình) thành vùng tạm chiếm ngột ngạt dưới bốt đồn và mạng lưới chỉ điểm dày đặc. Với cương vị Bí thư Phụ nữ Cứu quốc Bắc Bộ kiêm Trưởng ban Phụ vận Trung ương, đồng chí Hoàng Ngân đã không quản ngại nguy hiểm lội suối, vượt sông Hồng bí mật thâm nhập sâu vào các làng mạc sau lưng địch.

Chị trực tiếp chỉ đạo, giác ngộ và tập hợp hàng ngàn phụ nữ nông dân, thợ dệt, nữ sinh thành một lực lượng vũ trang độc đáo: Đoàn nữ du kích Hoàng Ngân. Dưới sự chỉ bảo tận tình của chị, những người mẹ, người chị vốn quen tay liềm, tay cày đã nhanh chóng làm quen với súng trường, mìn tự chế, lựu đạn. Đội ngũ nữ du kích thoắt ẩn thoắt hiện nơi bờ tre bãi mía, vừa tiếp tế lương thực nuôi bộ đội, vừa tự tay đặt mìn giật đổ cầu cống, trừ khử tay sai ác ôn, biến vùng sau lưng địch thành những "làng kháng chiến" kiên cường khiến giặc Pháp phải kinh hồn bạt vía.

Hoạt động ngày đêm trong cảnh lam sơn chướng khí, thiếu ăn thiếu thuốc men, lại mang di chứng nặng nề từ những trận đòn tra tấn nơi ngục tù đế quốc, sức khỏe của đồng chí Hoàng Ngân suy kiệt nghiêm trọng. Tháng 7 năm 1949, giữa lúc chiến khu Việt Bắc đang bộn bề công tác chuẩn bị cho các chiến dịch lớn, chị lâm bạo bệnh và qua đời khi mới vừa tròn 28 tuổi.

Sự hy sinh thầm lặng, trọn đời thủy chung với Đảng và nhân dân của người nữ cán bộ kiên trung đã tạc nên một tượng đài cao đẹp. Năm 1950, phong trào "Học tập gương sáng Hoàng Ngân" được phát động sôi nổi trong toàn thể phụ nữ Việt Nam, và tên tuổi của chị mãi gắn liền với danh xưng tôn kính: "Người chị cả của đội nữ du kích đồng bằng Bắc Bộ".