HOÀNG TAM HÙNG – 8 PHÚT TRÊN BẦU TRỜI HÀ NỘI VÀ HAI CHIẾC MÁY BAY ĐỊCH

Thời kỳ lịch sử: 12 ngày đêm chiến đấu bảo vệ Hà Nội – “Hà Nội, Điện Biên Phủ trên không”, tháng 12-1972.

1. CẬU HỌC SINH HÀ NỘI ĐI VỀ PHÍA BẦU TRỜI

Hoàng Tam Hùng sinh ngày 25-1-1948, quê gốc ở Huế, lớn lên tại Hà Nội. Ông là con cả trong gia đình có tám người con của đồng chí Hoàng Anh, nguyên Bí thư Trung ương Đảng, Phó thủ tướng Chính phủ.

Tuổi trẻ của Hoàng Tam Hùng gắn với Hà Nội. Theo những tư liệu về ông, Hùng là một chàng trai cao lớn, nhanh nhẹn, giỏi thể thao và từng tham gia đội tuyển bơi lội thiếu niên Hà Nội. Khi chiến tranh ngày càng ác liệt, lớp thanh niên thành phố đứng trước một lựa chọn lớn của thời đại: tiếp tục cuộc sống học đường hay lên đường chiến đấu.

Tháng 10-1965, khi đang học lớp 10, Hoàng Tam Hùng tham gia tuyển chọn phi công và trúng tuyển.

Năm 1966, ông được cử sang Liên Xô học lái máy bay quân sự.

Ba năm sau, ông trở về nước và tham gia đội hình chiến đấu của Trung đoàn Không quân tiêm kích 927, Sư đoàn 371. Ban đầu ông lái MiG-17, sau đó được chuyển loại sang MiG-21.

Đằng sau một phi công chiến đấu là cả một quá trình đào tạo gian khổ.

Nhưng với Hoàng Tam Hùng, thời gian chuẩn bị ấy cuối cùng cũng đưa ông đến một ngày mà không người lính nào có thể quên: ngày đầu tiên thực sự bước vào một trận không chiến.

2. NGƯỜI PHI CÔNG TRẺ VÀ CHIẾC MiG-21

Tháng 9-1972, Hoàng Tam Hùng được lựa chọn chuyển loại sang MiG-21 và điều về Trung đoàn 927.

Đây là giai đoạn đặc biệt căng thẳng. Cuộc tập kích đường không chiến lược Linebacker II bắt đầu ngày 18-12-1972, và bầu trời miền Bắc bước vào những ngày đêm chiến đấu quyết liệt.

Những phi công giàu kinh nghiệm như Nguyễn Đức Soát, Nguyễn Tiến Sâm, Lê Thanh Đạo, Nguyễn Văn Nghĩa trực tiếp hướng dẫn Hùng trong quá trình huấn luyện không chiến. Theo hồi ức được ghi lại, Nguyễn Đức Soát chỉ sau vài vòng bay đã có thể để Hùng bay đơn; sau hơn một tháng, Hùng đủ điều kiện tham gia trực ban chiến đấu.

Điều đáng chú ý là ngày 28-12-1972 cũng chính là lần đầu Hoàng Tam Hùng xuất kích chiến đấu trên MiG-21.

Buổi trưa hôm ấy, ông cùng biên đội trưởng Lê Văn Kiền trực tại sân bay Nội Bài.

Khoảng 11 giờ 20 phút, họ nhận lệnh cất cánh.

Hai chiếc MiG-21 rời đường băng.

Không ai có thể biết rằng chỉ tám phút sau, một trong hai người sẽ trở về, còn người kia sẽ nằm lại trên bầu trời Hà Nội.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về máy bay MiG-21 và phi công Không quân Nhân dân Việt Nam trong thời kỳ chiến tranh. Những hình ảnh này nhằm tái hiện phương tiện và môi trường tác chiến của Hoàng Tam Hùng; không khẳng định chiếc máy bay trong ảnh là chiếc ông điều khiển ngày 28-12-1972.

Nguồn ảnh: Tư liệu lịch sử về Không quân Nhân dân Việt Nam và chiến đấu trên MiG-21. Một số hình ảnh được lưu trữ, giới thiệu trong các tư liệu về “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không”.

3. TÁM PHÚT KHÔNG CHIẾN

Sau khi cất cánh, biên đội Lê Văn Kiền – Hoàng Tam Hùng được dẫn vào hướng nam để đánh những tốp máy bay địch đang tiến vào.

Hoàng Tam Hùng nhanh chóng phát hiện một biên đội hỗn hợp gồm máy bay trinh sát RA-5C được các máy bay F-4 hộ tống.

Ông bám theo chiếc RA-5C.

Đây là một mục tiêu khó. Chiếc máy bay trinh sát liên tục cơ động để tránh đòn tấn công.

Nhưng người phi công trẻ đã kiên trì theo dõi quy luật cơ động của nó.

Khi chiếc RA-5C vừa ổn định hướng bay, Hoàng Tam Hùng đưa mục tiêu vào vòng ngắm.

Tên lửa rời khỏi chiếc MiG-21.

Chiếc RA-5C bốc cháy và rơi xuống khu vực chân núi Tản Viên.

Theo tài liệu được Báo Quân đội nhân dân dẫn lại từ hồi ký của các phi công Mỹ, chiếc RA-5C thuộc phi đội trinh sát 13; một thành viên tổ lái nhảy dù sống sót, người còn lại tử trận.

Sau khi bắn rơi RA-5C, Hoàng Tam Hùng nhận lệnh thoát ly.

Nhưng những chiếc F-4 hộ tống đã quay lại.

Ông bị cuốn vào một cuộc quần thảo giữa nhiều máy bay địch.

Trong hoàn cảnh ấy, Hoàng Tam Hùng vẫn tiếp tục chiến đấu.

Ông bám được một chiếc F-4.

Tên lửa thứ hai được phóng đi.

Chiếc F-4 trúng đạn và rơi.

Hai quả tên lửa – hai máy bay địch.

Lịch sử Sư đoàn 371 ghi nhận toàn bộ trận đánh của Hoàng Tam Hùng diễn ra trong khoảng 8 phút.

Nhưng sau quả tên lửa cuối cùng, ông đã không còn vũ khí.

Một tên lửa từ máy bay F-4 phía sau đánh trúng chiếc MiG-21 của ông.

Hoàng Tam Hùng hy sinh lúc 11 giờ 28 phút tại khu vực xã Tự Nhiên, huyện Thường Tín, Hà Tây khi đó, nay thuộc Hà Nội.

Tám phút.

Một lần xuất kích.

Hai chiến công.

Và một người phi công trẻ không trở về.

4. TRÊN BẦU TRỜI, MỘT NGƯỜI Ở LẠI

Trong những ngày chiến tranh, tin một phi công không trở về luôn là một tin dữ.

Chiều 28-12, thông tin về việc Hoàng Tam Hùng hy sinh được báo về Bộ Quốc phòng. Gia đình ông khi ấy chưa lập tức biết toàn bộ sự việc. Theo lời kể của người em gái được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, cha ông – đồng chí Hoàng Anh – nhận tin con hy sinh và phải đối diện với nỗi đau ấy trước khi báo cho vợ con.

Ở phía đơn vị, những người từng bay cùng Hùng cũng phải tiếp nhận sự thật ấy.

Trung tướng, Anh hùng phi công Nguyễn Đức Soát sau này nhớ lại rằng Hùng là người đầu tiên trong nhóm phi công chuyển loại MiG-17 lên MiG-21 mà ông tin tưởng sẽ hạ được máy bay Mỹ. Nhật ký của Nguyễn Đức Soát ghi lại tin báo rằng Hùng đã hạ hai máy bay rồi hy sinh.

Đó là một sự mất mát rất lớn.

Bởi Hoàng Tam Hùng không chỉ là một phi công trẻ có năng lực.

Ông còn là người vừa bước vào trận chiến đầu tiên trên MiG-21.

Đáng lẽ sau một chuyến bay chiến đấu, người phi công phải trở về sân bay, tháo mũ bay, bước xuống khỏi buồng lái và tiếp tục cuộc sống của mình.

Nhưng ngày 28-12-1972, Hoàng Tam Hùng đã không có lần trở về ấy.

Ông nằm lại ở tuổi 24, chỉ chưa đầy một tháng trước sinh nhật lần thứ 25. Tư liệu của Báo Quân đội nhân dân xác định ông sinh ngày 25-1-1948 và hy sinh ngày 28-12-1972.

Chú thích ảnh: Hình ảnh khu vực xã Tự Nhiên, Thường Tín – địa bàn được các tư liệu xác định là nơi chiếc MiG-21 của Hoàng Tam Hùng rơi và ông hy sinh. Đây là hình ảnh địa điểm hiện nay, không phải ảnh hiện trường năm 1972.

Nguồn: Các tư liệu về trận không chiến ngày 28-12-1972 xác định khu vực xã Tự Nhiên, huyện Thường Tín là nơi Hoàng Tam Hùng hy sinh.

5. NGƯỜI PHI CÔNG ĐƯỢC TỔ QUỐC GHI NHỚ

Ngày 28-12-1972 là một trong những ngày cuối cùng của cuộc tập kích đường không chiến lược vào Hà Nội.

Cũng trong ngày ấy, Hoàng Tam Hùng và Vũ Xuân Thiều – hai phi công của Không quân Nhân dân Việt Nam – đã hy sinh.

Nhưng sự hy sinh của Hoàng Tam Hùng không bị chìm đi giữa những con số của một chiến dịch lớn.

Trận đánh tám phút của ông được đồng đội ghi nhớ.

Hai chiến công trên bầu trời được lưu lại trong lịch sử đơn vị.

Và ngày 25-4-2013, Nhà nước truy tặng Hoàng Tam Hùng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu.

Tại quê gốc ở Huế, Nhà lưu niệm đồng chí Hoàng Anh hiện lưu giữ, trưng bày nhiều tư liệu về gia đình, trong đó có những hiện vật, tranh ảnh liên quan đến liệt sĩ, Anh hùng LLVT nhân dân Hoàng Tam Hùng.

Ở đó, câu chuyện về một người phi công trẻ không chỉ còn nằm trong sách báo.

Nó trở thành ký ức của một gia đình.

Một người con đã đi từ Hà Nội lên bầu trời.

Và không trở về.

LỜI KẾT – TÁM PHÚT ĐỂ NHỚ MỘT ĐỜI

Hoàng Tam Hùng ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ.

Ngày 28-12-1972, ông cất cánh từ Nội Bài trong một nhiệm vụ chiến đấu.

Đó là lần đầu tiên ông xuất kích chiến đấu trên MiG-21.

Tám phút sau, hai máy bay địch đã bị bắn rơi.

Và chiếc MiG-21 của ông cũng không trở về.

Những con số ấy nghe qua tưởng như lạnh lùng: 8 phút – 2 máy bay – 1 người hy sinh.

Nhưng phía sau những con số đó là một con người.

Một chàng trai sinh ra ở Huế, lớn lên ở Hà Nội.

Một học sinh lớp 10 đã chọn con đường trở thành phi công.

Một người con trong gia đình tám anh chị em.

Một người bạn, một người đồng đội.

Một phi công trẻ vừa đủ trưởng thành để bước vào trận chiến, nhưng chưa kịp sống hết tuổi thanh xuân của mình.

Điều khiến câu chuyện về Hoàng Tam Hùng còn được nhắc lại không chỉ là hai chiếc máy bay bị bắn rơi.

Mà là việc ông đã chiến đấu trong một hoàn cảnh cực kỳ bất lợi, sau khi đã sử dụng hết vũ khí vẫn tiếp tục đối đầu với đối phương, cho đến khi chiếc MiG-21 của mình bị bắn trúng.

Hôm nay, bầu trời Hà Nội đã bình yên.

Những chiếc máy bay chiến đấu chỉ còn xuất hiện trong bảo tàng, sách lịch sử và những câu chuyện của các thế hệ đi trước.

Nhưng mỗi khi nhìn lên bầu trời bình yên ấy, chúng ta có quyền nhớ rằng đã từng có những người trẻ như Hoàng Tam Hùng bay lên từ những đường băng trong chiến tranh và không bao giờ bay trở về.

Ông không nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Không được chứng kiến những mùa xuân sau chiến tranh.

Không được sống đến tuổi già.

Nhưng những gì ông làm trong tám phút cuối cùng của cuộc đời đã trở thành một phần của lịch sử bảo vệ bầu trời Hà Nội.

Ngày 25-4-2013, Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Danh hiệu ấy là sự ghi nhận.

Còn sự biết ơn thuộc về những người đang sống.

Chúng ta biết ơn Hoàng Tam Hùng không phải vì muốn biến chiến tranh thành một câu chuyện hào nhoáng, mà vì hiểu rằng để có một bầu trời bình yên hôm nay, đã có những con người thật sự đặt cả tuổi trẻ và mạng sống của mình vào đó.

Xin nghiêng mình trước Anh hùng, liệt sĩ, Trung úy phi công Hoàng Tam Hùng.

Một người con của đất nước.

Một người lính đã bay lên.

Và ở lại mãi trên bầu trời Hà Nội năm 1972.

Chú thích ảnh: Hình ảnh không gian tưởng niệm, lưu giữ ký ức về chiến thắng “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” hôm nay. Đây là hình ảnh của thời bình và hoạt động gìn giữ ký ức lịch sử, được dùng riêng cho lời kết, không lặp lại các ảnh nhân vật, máy bay và địa điểm ở những phần trước.

Nguồn ảnh: Các tư liệu về Bảo tàng Chiến thắng B-52 và hoạt động tưởng niệm chiến thắng tháng 12-1972. Hình ảnh mang ý nghĩa kết nối ký ức của những người đã hy sinh với thế hệ hôm nay.