Hoàng Thị Liên

Có những con đường trong chiến tranh không hiện rõ trên bản đồ. Không có cột mốc, không có bảng chỉ đường, không có ánh đèn soi lối. Đó là những con đường đi trong đêm, giữa sóng gió, giữa vòng vây của kẻ thù, giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết.

Đường Hồ Chí Minh trên biển là một con đường như thế.

Và Nguyễn Phan Vinh là một người thuyền trưởng đã hóa thành bất tử trên con đường ấy.

Anh sinh ra trên mảnh đất Quảng Nam, quê hương giàu truyền thống yêu nước, nơi con người lớn lên cùng nắng gió, gian khó và ý chí kiên cường. Từ thuở còn trẻ, Nguyễn Phan Vinh đã mang trong mình tình yêu quê hương sâu nặng. Khi đất nước bị chia cắt, miền Nam còn khói lửa, anh khoác lên mình màu áo Hải quân, trở thành người chiến sĩ trên những chuyến tàu bí mật chở vũ khí, hàng hóa chi viện cho chiến trường miền Nam.

Những con tàu ấy được gọi là tàu không số.

Không số hiệu rõ ràng.

Không hành trình công khai.

Không một lời báo trước với người thân.

Các anh đi trong lặng thầm, giữa biển đêm mênh mông, mang theo hàng hóa, vũ khí và cả niềm tin của hậu phương lớn miền Bắc gửi vào tiền tuyến lớn miền Nam. Mỗi chuyến đi là một lần đối mặt với hiểm nguy. Trên đầu là máy bay trinh sát. Trên biển là tàu tuần tiễu. Phía trước là bến bãi bí mật, luồng lạch hiểm trở, đá ngầm, sóng lớn và sự kiểm soát gắt gao của địch.

Nhưng Nguyễn Phan Vinh không lùi bước.

Là người thuyền trưởng, anh hiểu rằng phía sau con tàu là Tổ quốc, là đồng đội, là miền Nam đang cần từng viên đạn, từng khẩu súng, từng chuyến hàng để tiếp tục chiến đấu. Anh cũng hiểu rằng nếu tàu bị lộ, không chỉ bản thân anh và đồng đội gặp nguy hiểm, mà cả tuyến vận chuyển bí mật có thể bị địch phát hiện, bao công sức của hậu phương và tiền tuyến có thể bị ảnh hưởng.

Vì vậy, mỗi quyết định của người thuyền trưởng đều phải thật bình tĩnh.

Một hướng lái.

Một thời điểm cập bến.

Một mệnh lệnh thả hàng.

Một quyết định chiến đấu hay rút lui.

Tất cả đều có thể liên quan đến sự sống còn của cả con tàu.

Trước năm 1968, Nguyễn Phan Vinh đã nhiều lần chỉ huy, tham gia các chuyến tàu không số vận chuyển vũ khí vào chiến trường. Có tư liệu ghi lại anh là người dày dạn kinh nghiệm với 11 chuyến vận chuyển vũ khí vào Nam. Những chuyến đi ấy không ồn ào, không có tiếng vỗ tay tiễn đưa, không có vinh quang hiện ra trước mắt. Chỉ có biển đêm, sóng gió, ánh mắt đồng đội và lời thề âm thầm: còn có thể đi là còn đưa hàng vào Nam.

Cuối tháng 2 năm 1968, Nguyễn Phan Vinh được giao chỉ huy Tàu C235 chở vũ khí vào bến Hòn Hèo, Khánh Hòa. Đây là một bến rất khó vào, luồng hẹp, nhiều đá ngầm, lại bị địch kiểm soát gắt gao. Tàu C235 xuất phát ngày 27/2/1968, mang theo hơn 14 tấn vũ khí vào chiến trường.

Chuyến đi ấy ngay từ đầu đã chất chứa hiểm nguy.

Khi tàu đến gần vùng biển Nha Trang, máy bay trinh sát địch phát hiện dấu hiệu nghi vấn. Nguyễn Phan Vinh hiểu rằng con tàu có thể đã bị lộ. Trong hoàn cảnh ấy, sự bình tĩnh của thuyền trưởng là điểm tựa cho toàn bộ thủy thủ. Anh chỉ huy ngụy trang, chuyển hướng, tìm cách đưa tàu vào bến trong đêm.

Rạng sáng ngày 1 tháng 3 năm 1968, Tàu C235 đến khu vực bến Ninh Phước, Hòn Hèo. Biết tình thế rất nguy hiểm, Nguyễn Phan Vinh quyết định cho thả hàng xuống nước để quân và dân ở bến có thể mò vớt sau, rồi nhanh chóng cho tàu rời vị trí.

Nhưng vòng vây của địch ngày càng siết chặt.

Tàu địch bám theo. Hỏa lực bắn dữ dội. Trên biển đêm, những luồng đạn xé qua không gian, sóng biển cuộn lên trong khói lửa. Tàu C235 nhỏ bé phải đối mặt với lực lượng địch đông và mạnh hơn nhiều lần. Nhưng Nguyễn Phan Vinh vẫn bình tĩnh chỉ huy thủy thủ chiến đấu, vừa đánh trả, vừa tìm cách đưa tàu vào gần bờ để bảo toàn lực lượng và không để hàng hóa, bí mật rơi vào tay địch.

Cuộc chiến đấu ngày càng ác liệt.

Nhiều đồng chí bị thương.

Máy tàu hỏng nặng.

Bản thân thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh cũng bị thương.

Nhưng anh không nghĩ đến mình trước. Điều anh nghĩ đến là con tàu, là đồng đội, là bí mật của tuyến đường, là trách nhiệm với Tổ quốc. Khi biết không thể thoát khỏi vòng vây, anh đã đưa ra một quyết định vô cùng đau đớn nhưng kiên quyết: hủy tàu, không để tàu và vũ khí lọt vào tay địch.

Đó là khoảnh khắc làm người nghe nghẹn lòng.

Bởi con tàu ấy không chỉ là phương tiện. Nó là người bạn, là mái nhà giữa biển, là nơi đồng đội cùng sống chết bên nhau. Nhưng người thuyền trưởng hiểu rằng trong chiến tranh, có những lúc phải hy sinh cả những gì thân thiết nhất để giữ trọn nhiệm vụ lớn hơn.

Nguyễn Phan Vinh cùng đồng đội đã chiến đấu đến cùng.

Trong trận chiến ấy, 14 cán bộ, chiến sĩ Tàu C235 đã anh dũng hy sinh, trong đó có thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh. Anh ngã xuống giữa biển trời Hòn Hèo, khi tuổi đời mới ba mươi lăm. Một tuổi đời còn trẻ. Một người thuyền trưởng còn bao chuyến đi chưa kịp tiếp tục. Một người con Quảng Nam chưa kịp trở về quê hương trong ngày đất nước thống nhất.

Nhưng có những con người khi ngã xuống lại không hề mất đi.

Nguyễn Phan Vinh đã nằm lại với biển, nhưng tên anh còn sống mãi cùng những con tàu không số. Anh còn sống trong ký ức của đồng đội, trong lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam, trong câu chuyện về đường Hồ Chí Minh trên biển — con đường huyền thoại được mở bằng lòng dũng cảm, trí thông minh, mồ hôi, nước mắt và máu của biết bao người lính biển.

Sau này, tên anh được đặt cho một hòn đảo thuộc quần đảo Trường Sa: đảo Phan Vinh. Đó không chỉ là sự tri ân một người anh hùng. Đó còn là biểu tượng đẹp đẽ: người thuyền trưởng năm xưa đã hy sinh giữa biển, nay tên anh ở lại với biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Câu chuyện về Nguyễn Phan Vinh nhắc chúng ta rằng: trong chiến tranh, có những hy sinh diễn ra giữa biển đêm, không phải ai cũng nhìn thấy. Có những chiến công không vang lên ngay trên báo đài, nhưng lại góp phần làm nên thắng lợi lớn lao của dân tộc. Có những người lính ra đi trong lặng thầm, nhưng sự lặng thầm ấy sáng rực như ngọn hải đăng giữa biển khơi.

Hôm nay, đất nước đã hòa bình. Những con tàu ra khơi trong tiếng sóng yên bình hơn. Những đảo xa vẫn ngày đêm có người canh giữ. Biển không chỉ là không gian sinh tồn, mà còn là máu thịt thiêng liêng của Tổ quốc. Nhắc đến Nguyễn Phan Vinh, thế hệ trẻ hôm nay càng phải biết trân trọng chủ quyền biển đảo, biết yêu từng tấc biển, từng hòn đảo, từng cột mốc thiêng liêng của đất nước.

Noi gương anh hôm nay không phải là bước vào trận hải chiến như năm xưa, mà là biết sống có lý tưởng, có trách nhiệm, học tập nghiêm túc, lao động sáng tạo, tuân thủ kỷ luật, dám nhận việc khó và biết đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cá nhân.

Nguyễn Phan Vinh đã gửi tuổi xuân của mình vào biển cả.

Nhưng biển không quên anh.

Tổ quốc không quên anh.

Nhân dân không quên anh.

Giữa thời hoa lửa, có một người thuyền trưởng đã đưa con tàu không số đi qua sóng dữ, mang theo niềm tin chi viện cho miền Nam, rồi anh dũng hy sinh để giữ trọn bí mật và danh dự của người lính.

Người thuyền trưởng ấy mang tên Nguyễn Phan Vinh — ngọn hải đăng bất tử trên tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển.