Hoàng Thị Mến

Mẹ Hoàng Thị Mến sinh năm 1913 tại một làng quê chiêm trũng thuộc huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam cũ. Mong thoát cảnh đói nghèo triền miên của vùng chiêm khê mùa thối, giữa thập niên 30, mẹ vào miền Nam buôn bán nhỏ. Trôi dạt tới đất Lộc Ninh (tỉnh Bình Dương), mẹ lập gia đình với ông Nguyễn Văn Phàn - cũng gốc dân Bắc - làm phu công tra (contrat) đồn điền cao su. Cách mạng tháng Tám 1945, ông tham gia Thanh niên Tiền phong, nổi dậy cướp chính quyền tại đó. Khi thực dân Pháp xâm lược nước ta lần thứ hai, theo chỉ đạo của Tỉnh ủy Thủ Dầu Một, công nhân các đồn điền chặt phá cao su, đốt nhà chế biến mủ, góp phần phá hoại kinh tế địch. Sau đó, nhiều gia đình công nhân bỏ sở, đi làm nghề khác. Gia đình mẹ Mến là một trong số những gia đình ấy. Hai ông bà dắt díu đàn con nhỏ xuống làm ruộng ở xã Mỹ Thạnh Đông, huyện Đức Huệ, tỉnh Tân An (nay là tỉnh Long An). Hòa mình với người dân địa phương, ông tham gia mọi công tác rất hăng hái và được kết nạp Đảng thời Chín năm chống Pháp. Sau Hiệp định Genève tháng 7/1954, đế quốc Mỹ và chính quyền Ngô Đình Diệm thực hiện chiến lược “tố cộng diệt cộng” (còn gọi là chiến lược chiến tranh một phía), ra sức khủng bố, bắt bớ những cán bộ kháng chiến và người yêu nước cũ. Long An là một trong các địa phương mà địch ráo riết bình định hòng dập tắt phong trào đấu tranh sôi nổi của nhân dân. Ông Nguyễn Văn Phàn là cán bộ nằm vùng, được gia đình và bà con nuôi giấu nên không hề hấn gì. Mẹ Hoàng Thị Mến ở trong hội Phụ nữ Giải phóng tham gia các cuộc đấu tranh chính trị sôi nổi của đội quân tóc dài, nuôi giấu, tiếp tế cho anh em du kích, cán bộ địa phương... Sau phong trào Đồng khởi Bến Tre(1), tinh thần Nghị quyết Trung ương 15 được triển khai khắp nơi. Anh Nguyễn Văn Sửu (Ba Sửu) vào đội du kích xã tháng 2/1962. Hơn một năm sau, tháng 4/1963, anh Nguyễn Văn Định (Hai Định) đi thoát ly, làm công nhân rồi tổ trưởng in ấn của Ban Tuyên huấn tỉnh Long An. Có lúc cơ quan anh ở nhà mẹ một thời gian dài. Mẹ ra sức làm lụng để nuôi chồng và hai con tham gia công tác cùng đàn con nhỏ, đóng góp một phần nhỏ vào phong trào đấu tranh cách mạng ở địa phương. Long An nổi tiếng trung dũng kiên cường, lại ở sát nách Sài Gòn khiến kẻ địch ra sức càn quét bình định hòng giữ yên cho cái “thủ đô Việt Nam Cộng hòa” của chúng. Đội du kích Mỹ Thạnh Đông chống càn nhiều trận, đánh tàu giặc chạy trên sông Vàm Cỏ. Ngày 28/3/1967 (tháng 2 năm Đinh Mùi), trong một trận phục kích ở bên sông đánh tàu, anh Nguyễn Văn Sửu hy sinh với vũ khí trong tay. Mẹ Mến rất đau đớn vì mất mát to lớn này, mẹ đã cùng các con và đồng đội của anh tiến hành chôn cất ngay trên thửa đất của nhà. (Nhưng trải qua nhiều biến thiên, nay đã mất dấu, không tìm thấy hài cốt). Ba tháng sau, mẹ lại nhận tin xé lòng thứ hai. Chồng mẹ - ông Nguyễn Văn Phàn, chi ủy viên, Phó ban Nông hội xã - trong lúc đi vận động bà con đóng góp, bị trúng bom giặc chiều ngày 16/6/1967 (9 tháng 5 năm Đinh Mùi). Ông bị thương nặng, bà con và gia đình đưa vào trạm y tế ở Đức Hòa nhưng ông không qua khỏi, chết ngay đêm đó. Lúc này phải (1) Tháng 1/1960. 25 BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG TỈNH ĐỒNG NAI chạy giặc, mẹ rất túng tiền, may được chủ trại hòm tốt bụng chỉ lấy nửa tiền nên thi hài ông không đến nỗi phải bó chiếu (sau này gia đình đi tìm mộ, cũng không thấy). Lánh bom đạn giặc, mẹ Mến lên ở ấp Bình Đa (nay là phường An Bình) sinh sống cùng mấy con nhỏ. Sau các đợt bình định liên tiếp các năm 1968, 1969, cơ quan nhà máy in Phan Văn Mảng của Long An ở huyện Tân Uyên tạm lánh sang Xvay Riêng đất bạn. Cuối tháng 11/1970, anh Hai Định cùng một số đồng chí trong cơ quan được cử về nơi cất giấu chữ chì ở Tân Biên. Các anh bị địch phục kích, anh Hai Định (Nguyễn Văn Định) hy sinh ngày 26/11/1970. Mãi sau này, mẹ Mến mới biết tin xé ruột đó. (Gia đình dò hỏi, song chưa tìm thấy mộ). Ngày 30/4/1975, là ngày hội thống nhất đất nước của cả dân tộc ta sau ba mươi năm chịu đựng và vượt qua vô vàn hy sinh, gian khổ. Biết bao gia đình rơi nước mắt khi vui mừng đón các con trở về sau ngày chiến thắng. Nhưng cũng biết bao người mẹ như mẹ Hoàng Thị Mến thương khóc khôn nguôi vì chồng và các con vĩnh viễn không được đoàn tụ cùng gia đình. Mẹ qua đời năm 1977, chưa kịp hưởng chế độ chính sách của Đảng và Nhà nước. Nhưng Tổ quốc không quên công lao đóng góp của mẹ, Nhà nước truy tặng mẹ danh hiệu cao quý Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 394/KTCTN ngày 17-12-1994. Mẹ và gia đình cũng được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba vào năm 2000.