HOÀNG THỊ NGHỊ - NỮ ANH HÙNG ĐỊCH VẬN HAI LẦN BỊ ĐÀY RA CÔN ĐẢO, CAN ĐẢM VÀO HANG HÙM CẢM HOÁ TRUNG TÁ HẢI QUÂN

Hoàng Thị Nghị sinh năm 1929 tại miền biển Đồ Sơn đầy nắng gió; từ nhỏ, bà đã chăm chỉ học hành, hết giờ ở trường lại phụ giúp gia đình lao động sản xuất. Sau Cách mạng Tháng Tám, bà tham gia công tác phụ nữ tại thị xã. Tháng 2/1948, bà nhập ngũ và làm cán bộ công tác trong Ban địch vận Đồ Sơn với nhiệm vụ là dựa vào dân với lực lượng để vận động binh lính ngụy bỏ ngũ trở về với gia đình. Bà đã tích cực giác ngộ hơn 100 người đào ngũ mang súng chạy sang hàng ta. Sau đó, bà được cử đi học ở Trường Cán bộ địch vận Trung ương. Học xong, bà được Cục Địch vận Trung ương phân công phục vụ hai mặt trận là Gia Lâm - Hà Nội và Hải Phòng 300 ngày. Với lợi thế là người địa phương, có nhiều mối quan hệ, bà tiếp tục mở rộng các đầu mối lấy tin tức từ địch, gây dựng cơ sở nội tuyến địch vận. Theo bà, trong thực hiện nhiệm vụ, muốn thành công thì quan trọng nhất đó là được lòng dân che chở. Trung tướng Đặng Kinh từng nhận xét bà là cán bộ "tháo vát và rất mưu trí". Một lần bị tên cai Xương - người phụ trách bốt Bang Tá ở Đồ Sơn bắt vì nghi ngờ hoạt động ở vùng tạm chiếm, bằng sự mưu trí thông minh, bà đánh lạc hướng cai Xương rồi chạy vào nhà cụ Hoàng Thị Bằng (mẹ vợ Trung tướng Đặng Kinh) trốn dưới gầm giường. Cụ Bằng đã nhanh trí bảo chồng nằm lên giường giả ốm rồi dùng thúng và mủng che quanh phía dưới. Cai Xương đã xộc vào tra hỏi một hồi nhưng không phát hiện ra bà nên hậm hực bỏ đi. Câu chuyện được Trung tướng Đặng Kinh kể lại như ví dụ về khả năng ứng biến của bà.

Ngày 20/11/1954, cuộc đời của Hoàng Thị Nghị bước sang giai đoạn mới khi bà nhận lệnh của Tổng cục Chính trị vào Nam để công tác. Để che giấu thân phận, tháng 2/1955, bà rời sân bay Cát Bi với lý lịch giả là vợ một trung úy phi công trong dòng người di cư. Khi tới sân bay Tân Sơn Nhất, bà không ở lại khu dành cho gia đình sĩ quan mà tìm cách rời đi sau đó liên lạc với tổ chức. Đoàn cán bộ binh vận xuất quân đợt đầu này khá đông, mỗi người đi một đường, người trà trộn vào đoàn dân di cư bằng tàu của Mỹ, người đi nhờ tàu nước ngoài. Chỉ vài hôm, cả đội đã tập kết đầy đủ. Tại Sài Gòn, bà ở nhà người họ hàng tên Hoàng Đình Nhụ và mở gánh hàng xén tại chợ Bà Chiểu. Công việc buôn bán giúp bà tạo vỏ bọc hợp pháp, đồng thời có điều kiện đi lại tiếp xúc nhiều gia đình ở Tân Định, Phú Nhuận, Đa Kao và những khu vực khác. Sau 14 tháng, tổ công tác do bà phụ trách phát triển khá sâu rộng. Hàng trăm sĩ quan và binh lính địch thuộc nhiều lực lượng như bảo an, bộ binh, pháo binh, thiết giáp và không quân được tiếp xúc giáo dục và cảm hóa từ đó vận động giao những nhiệm vụ mà có lợi cho cách mạng. Trong hoạt động binh vận, phương pháp "vào hang hùm để bẻ nanh vuốt cọp" được bà nhiều lần vận dụng thành công. Một lần, bà đã trực tiếp vào "hang hùm" để cảm hoá một trung tá hải quân của Việt Nam Cộng hòa để chuyển hai bức thư của gia đình viên sĩ quan này cho anh ta. Nhiệm vụ này cũng được chính bà kể lại trong hồi ký "Thời con gái của tôi". Theo đó, bà được cung cấp địa chỉ, chưa biết mặt người cần gặp và cũng không biết phản ứng của viên sĩ quan khi mình xuất hiện. Hai bức thư do người em và một người bạn thân của viên trung tá gửi tới trở thành cơ sở để mở cuộc tiếp xúc. Khi được hỏi vì sao dám mang thư đến mà không sợ bị bắt, bà trả lời đại ý rằng làm việc nghĩa thì dù nguy hiểm cũng không sợ. Qua những cuộc tiếp xúc tiếp theo, viên sĩ quan dần thay đổi thái độ và hứa khuyên những người quen không làm hại dân thường. Nhưng hoạt động bí mật của Hoàng Thị Nghị không kéo dài được lâu.

Ngày 21/3/1956, bà bị lực lượng PSE (Police Spéciale de L'Est - Cảnh sát đặc biệt miền Đông) bắt vì tình nghi là cán bộ binh vận của xứ ủy Nam Bộ. Chúng dùng mọi thủ đoạn từ dụ dỗ đến tra tấn bằng những ngón đòn hiểm độc nhưng không khuất phục được ý chí của bà, nhưng điều mà ít ai ngờ tới là bà đã cảm hóa được ngay chính người đã từng khai báo về bà là Huỳnh Văn Đức. Lợi dụng lúc chúng nghỉ tay bỏ đi sau khi tra tấn, bà gọi Đức lại gần và bảo: "Đồng chí ơi! Tôi rất hiểu và thông cảm khi đồng chí không chịu nổi đòn thù mà khai ra tôi. Nhưng đến nước này, ta phải đánh lạc hướng chúng. Tôi sẽ khai là: "Anh Đức có vợ con. Thấy tôi xinh đẹp muốn lấy làm vợ hai. Tôi không muốn cướp chồng, nên anh ta bực tức gây thù oán với tôi". Và anh cũng phải cải cung như vậy. Nếu không, tôi cũng lại khai tuốt ra về gia đình anh, về các cơ sở của ta, thì chúng ta sẽ mất hết". Đức cúi đầu đồng ý cải cung và bọn địch đã tin. Nhờ vậy, Đức vào tù ngay mà không bị chúng tiếp tục tra tấn nữa còn cơ quan điều tra không đủ căn cứ xác định đầy đủ hoạt động bí mật của Hoàng Thị Nghị. Cuối cùng, bà bị xếp vào diện "tình nghi chính trị" và trở thành một trong hai nữ tù chính trị bị đày ra Côn Đảo đầu tiên thời kháng chiến chống Mỹ.

Năm 1960, sau ba năm chịu nhiều cực hình tra tấn, Hoàng Thị Nghị được ra tù. Về đơn vị cũ hoạt động, bà tiếp tục tham gia trận đánh đồn Lái Cua (Long An cũ) và công tác địch vận cùng Trung đoàn 38 pháo binh đánh tại Gò Đậu. Không chỉ xây dựng và lãnh đạo cơ sở nằm trong Đại đội Bảo an Lái Cua, bà vận động binh lính nổi dậy diệt 58 tên ngụy và đưa toàn bộ đơn vị gần 100 người và súng trở về với cách mạng. Lần này, thân phận quá trình hoạt động của bà bị nhận diện rõ hơn. Tháng 7/1969, Hoàng Thị Nghị bị địch bắt lần thứ hai; vì biết rõ lai lịch nên nên địch lần nữa tra tấn bà vô cùng tàn bạo và đày đi Côn Đảo. Bà cùng các tù nhân đấu tranh giữ vững khí tiết cách mạng, tuyên truyền và phân hóa hàng ngũ nhân viên nhà tù qua đó tìm cách thu nhận thông tin. Sáu năm kiên cường chịu đựng tại Côn Đảo đã tôi luyện bà trở nên kiên cường. Chính vì nể phục, một số lính cai ngục đã ứng xử nhẹ nhàng hơn với bà, đã có những người thức tỉnh và ứng xử với tù nhân nhẹ nhàng hơn trước. Bằng uy tín của mình, bà được cử tham gia cấp ủy của nhà tù Côn Đảo.

Ngày 29/4/1975, tình hình trên Côn Đảo thay đổi nhanh chóng: Các chuyến bay quân sự liên tục hoạt động tại sân bay Cỏ Ống, nhiều viên chức quản lý đang dần tìm cách rời đảo. 23 giờ ngày 30/4, một số trại giam nhận được tin Sài Gòn đã giải phóng; bà vận động cai tù mở khóa, cùng hàng trăm tù nhân trại số 7 đứng lên tự giải phóng phá cửa thoát ra sau đó vận động binh lính đầu hàng làm lại cuộc đời. Sáng ngày 1/5, chính quyền cách mạng trên đảo được thành lập. Từ Côn Đảo, bà trở về đất liền và từng được dự kiến bố trí công tác tại Quận 1, Thành phố Sài Gòn - Gia Định. Tuy nhiên, gia đình mong muốn bà trở về quê vì sức khỏe đã suy giảm rất nhiều. Nguyện vọng trên sau đó đã được chấp thuận và bà trở về Đồ Sơn. Đến ngày 6/11/1978, Hoàng Thị Nghị vinh dự được Nhà nước trao tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân. Bà từ trần vào năm 2019 ở tuổi 90; từ đây, chúng ta càng cảm phục người phụ nữ Việt Nam ấy thêm bội phần. Cả thanh xuân tuổi trẻ của bà được tôi luyện trong đấu tranh từ đó trọn cuộc đời tuyệt đối trung thành với Tổ Quốc, với cách mạng nước nhà.