HOÀNG VĂN THÁI - Ngày 7-9-1945: Lời giao việc tại Phủ Chủ tịch

Năm ngày sau ngày Quốc khánh 2 tháng 9 năm 1945, chính quyền cách mạng còn non trẻ, phía Bắc có quân đội Trung Hoa Dân Quốc kéo vào, phía Nam thực dân Pháp đang chuẩn bị quay lại. Một đội quân mới được tập hợp từ nhiều nguồn rất cần một bộ óc chung để thống nhất cách chỉ huy. Theo đề nghị của Võ Nguyên Giáp với Thường vụ Trung ương Đảng, nhu cầu lập cơ quan tham mưu cho quân đội được đặt ra, và ngày 7 tháng 9 năm 1945 nhiệm vụ ấy được giao cho Hoàng Văn Thái.

Buổi giao việc diễn ra tại Phủ Chủ tịch. Chủ tịch Hồ Chí Minh nói rõ đây sẽ là cơ quan quân sự cơ mật của Đảng và là một cơ quan quan trọng của quân đội. Người được giao việc thành thật nói rằng mình chưa biết gì về công tác tham mưu. Lời đáp của Bác rất giản dị: làm cách mạng thì phải vừa làm vừa học, và có quyết tâm thì khó đến đâu cũng làm được. Không có giáo trình, không có kinh nghiệm sẵn, đó là điểm xuất phát của ngành tham mưu Việt Nam.

Ngay chiều hôm đó, ông họp tám cán bộ đầu tiên của cơ quan: Hoàng Văn Thái, Hoàng Đạo Thúy, Hoàng Minh Đạo, Mai Hữu Thao, Nguyễn Văn Trang, Vũ Văn Thềm, Nghiêm Xuân Hãn và Đỗ Xuân Sáng. Như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh nói với người đứng đầu, lúc này chưa có kinh nghiệm sẵn, chưa có giáo trình nào để theo. Cách làm đầu tiên vì thế là chia việc theo từng mảng, rồi cùng nhau học hỏi qua thực tế công việc mỗi ngày.

Có một yêu cầu ông đặt ra ngay từ đầu, và sau này trở thành nếp của cơ quan: làm việc có kế hoạch hằng ngày. Cán bộ phải luyện tập cách lên kế hoạch cho từng ngày, từng việc, thay vì làm theo cảm tính. Hằng ngày và hằng tuần đều có hội báo để tổng hợp tình hình, tránh bỏ sót những thông tin quan trọng.

Những việc cấp bách đặt ra lúc đó nặng nề không kém: thống nhất chỉ huy các lực lượng vũ trang còn rải rác khắp nơi, đối phó với quân phiệt Trung Hoa Dân Quốc ở phía Bắc, tổ chức bộ đội Nam tiến chi viện cho Nam Bộ kháng chiến, và chuẩn bị cho một cuộc kháng chiến lâu dài. Khởi đầu từ một cuộc họp tám người trong một buổi chiều, Bộ Tổng Tham mưu bắt đầu hình thành.

Nguồn tham khảo: (1) Đại tá, ThS Nguyễn Văn Bình, “Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái: Người đặt nền móng xây dựng Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam”, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (nguồn: qdnd.vn), 12/9/2025, https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3098/75783/tong-tham-muu-truong-hoang-van-thai-nguoi-djat-nen-mong-xay-dung-bo-tong-tham-muu-quan-djoi-nhan-dan-viet-nam.html; (2) Báo Nhân Dân, trang đặc biệt về Hoàng Văn Thái, https://special.nhandan.vn/hoang-van-thai/index.html; (3) Báo Dân Việt, “Cánh tay phải của Đại tướng Võ Nguyên Giáp 30 tuổi được Bác giao trọng trách là ai?”, 20/3/2025.