HOÀNG VĂN THÁI - Những viên gạch đầu tiên của Bộ Tổng Tham mưu mùa thu 1945
Dựng một cơ quan tham mưu từ con số không trong vài tuần là việc không dễ. Cơ quan do Hoàng Văn Thái đứng đầu được chia thành bốn bộ phận: Tác chiến – Đồ bản, Tình báo, Thông tin liên lạc và Văn phòng. Mỗi bộ phận ứng với một nhu cầu thật của thời điểm đó: nắm tình hình để ra quyết định, nắm đối phương, giữ liên lạc xuyên suốt và giữ nề nếp công việc.
Phòng Tác chiến – Đồ bản theo dõi sát tình hình Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và chiến sự ở Nam Bộ. Phòng sưu tầm, in ấn và phân loại bản đồ, và tham gia xử lý các vụ xung đột, gây hấn do đối phương tạo ra. Nắm vững bản đồ là điều kiện đầu tiên để bàn mọi kế hoạch hành quân.
Phòng Thông tin liên lạc làm công việc có thể quyết định sống còn của một cuộc kháng chiến. Phòng tổ chức mạng vô tuyến và điện báo, lập hệ thống truyền đạt công văn, đưa vào sử dụng bảng luật mật mã và mở lớp huấn luyện về máy vô tuyến. Chỉ đến cuối tháng 9 năm 1945, Chiến khu 1, 2, 3 và một số tỉnh trọng điểm đã liên lạc được với Trung ương bằng vô tuyến điện. Ngày 1 tháng 10, hệ thống liên lạc vô tuyến với Nam Bộ, Khu 5 và ba chiến khu đã hoàn thành. Ngoài ra còn có các tuyến liên lạc đặc biệt như Hà Nội – Vinh – Huế – Khu 5, Hà Nội – Hải Phòng, Hà Nội – Lạng Sơn, Hà Nội – Lào Cai.
Phòng Tình báo được bồi dưỡng cấp tốc về nghiệp vụ, xây dựng cơ sở ở vùng biên giới và dọc các trục giao thông, đồng thời phối hợp với Nha Liêm phóng để đối phó những âm mưu chống phá chính quyền. Cùng lúc, cơ quan cử cán bộ xuống các đơn vị và địa phương trọng điểm để nắm quân số, vũ khí, trang bị, và bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ tham mưu các cấp.
Đến trung tuần tháng 10 năm 1945, cơ cấu tổ chức của cơ quan tham mưu bước đầu hình thành. Đến năm 1948, hệ thống cơ quan tham mưu các cấp đã có mặt từ Bộ Tổng Tham mưu đến các đơn vị. Trong báo cáo năm 1980, Thượng tướng Lê Trọng Tấn đánh giá việc ra đời Bộ Tổng Tham mưu đã kịp thời thống nhất chỉ huy các lực lượng vũ trang toàn quốc. Những viên gạch đầu tiên ấy do Hoàng Văn Thái và các cán bộ đi cùng đặt xuống, và truyền thống làm việc của ngành tham mưu còn được tiếp nối đến hôm nay.
Nguồn tham khảo: (1) Đại tá, ThS Nguyễn Văn Bình, “Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái: Người đặt nền móng xây dựng Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam”, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (nguồn: qdnd.vn), 12/9/2025, https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3098/75783/tong-tham-muu-truong-hoang-van-thai-nguoi-djat-nen-mong-xay-dung-bo-tong-tham-muu-quan-djoi-nhan-dan-viet-nam.html; (2) Báo Nhân Dân, trang đặc biệt về Hoàng Văn Thái, https://special.nhandan.vn/hoang-van-thai/index.html; (3) Báo Dân Việt, “Cánh tay phải của Đại tướng Võ Nguyên Giáp 30 tuổi được Bác giao trọng trách là ai?”, 20/3/2025.
