HOÀNG VĂN THÁI - Từ cậu bé nông dân Tiền Hải đến người cầm cờ của đội quân đầu tiên
Trong bức ảnh chụp lễ thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ngày 22 tháng 12 năm 1944, có một người đứng thẳng, hai tay giữ lá cờ đỏ sao vàng. Đó là Hoàng Văn Thái, một trong 34 đội viên đầu tiên của đội quân mà sau này trở thành Quân đội nhân dân Việt Nam. Chưa đầy chín tháng sau lễ ra quân ấy, Cách mạng Tháng Tám thành công, và người cầm cờ hôm đó lại được giao việc dựng nên bộ máy tham mưu cho toàn quân.
Ông sinh ngày 1 tháng 5 năm 1915 trong một gia đình nông dân yêu nước ở xã Tây An, huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình. Tên thật của ông là Hoàng Văn Xiêm, về sau mới quen gọi là Hoàng Văn Thái. Giác ngộ cách mạng từ sớm, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và tham gia xây dựng tổ chức đảng ở Thái Bình, rồi ở vùng Hà Bắc. Ông đã trải qua những năm tù đày và hoạt động bí mật, những năm tháng rèn cho một cán bộ cách làm việc kín đáo, bền bỉ.
Khi Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân ra đời ở vùng núi Cao Bằng, ông có tên trong số những người đầu tiên. Nhiệm vụ của ông thay đổi theo yêu cầu của đội. Ban đầu ông phụ trách tuyên truyền và binh vận, tức là nói chuyện với dân, với binh lính đối phương. Về sau ông chuyển sang phụ trách tác chiến và tình báo, những việc đòi hỏi phải nắm chắc địa hình, nắm chắc đối phương trước khi nổ súng.
Ngay sau lễ thành lập, đội quân non trẻ phải đánh trận đầu. Theo tài liệu của báo Nhân Dân, Hoàng Văn Thái là người đề xuất không chọn cách phục kích như dự định ban đầu mà đánh thẳng vào đồn Phai Khắt. Kết quả là hai trận thắng liên tiếp ở Phai Khắt và Nà Ngần, mở đầu truyền thống đánh thắng của quân đội. Trong trận Nà Ngần, chính ông là người cắm lá cờ chiến thắng, như cách ông từng cầm cờ trong ngày lễ ra quân.
Điều đáng chú ý ở những năm tháng này là ông chưa phải một viên tướng hay một nhà chiến lược. Ông là người cán bộ quân sự trẻ, vừa làm vừa học, biết nghe cấp trên và biết đưa ra sáng kiến đúng lúc. Chính phẩm chất ấy giúp Chủ tịch Hồ Chí Minh và Võ Nguyên Giáp tin giao cho ông nhiệm vụ mới khi cách mạng thành công. Năm 1945, ông mới 30 tuổi.
Nguồn tham khảo: (1) Đại tá, ThS Nguyễn Văn Bình, “Tổng Tham mưu trưởng Hoàng Văn Thái: Người đặt nền móng xây dựng Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam”, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia (nguồn: qdnd.vn), 12/9/2025, https://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3098/75783/tong-tham-muu-truong-hoang-van-thai-nguoi-djat-nen-mong-xay-dung-bo-tong-tham-muu-quan-djoi-nhan-dan-viet-nam.html; (2) Báo Nhân Dân, trang đặc biệt về Hoàng Văn Thái, https://special.nhandan.vn/hoang-van-thai/index.html; (3) Báo Dân Việt, “Cánh tay phải của Đại tướng Võ Nguyên Giáp 30 tuổi được Bác giao trọng trách là ai?”, 20/3/2025.
