HOÀNG XUÂN HÀNH Người thầy xứ Nghệ sống trọn đời cho cách mạng

Hoàng Xuân Hành, quê làng Hoàng Trù – Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An, sinh ra giữa vùng đất hun đúc những con người kiên cường. Dù văn hay chữ tốt, nhưng vì phạm quy, ông nhiều lần thi trượt. Ông trở thành thầy đồ, dạy học và truyền đạo làm người cho con em nông thôn.

Chính từ bục giảng ấy, Hoàng Xuân Hành bước vào con đường cách mạng. Ông cùng các sĩ phu Nghệ An thành lập Duy Tân hội, đưa tư tưởng yêu nước thấm vào từng làng quê. Đặc biệt, ông là người dìu dắt Nguyễn Thị Thanh, con gái cụ Nguyễn Sinh Sắc, tham gia phong trào.

Được Phan Bội Châu tin cậy, Hoàng Xuân Hành đi Yên Thế, rồi về Nghệ An xây dựng căn cứ Bố Lư – Đông Hồ, phân phát những tác phẩm cách mạng như Việt Nam vong quốc sử, Hải ngoại huyết thư. Từ những trang sách ấy, lòng yêu nước của thanh niên Nam Đàn bùng cháy.

Năm 1915, do học trò cũ phản bội, ông bị bắt. Trên đường giải về Vinh, ông cắn lưỡi tự tử, nhưng không chết. Trong nhà lao, ông tuyệt thực chín ngày, chịu tra tấn dã man mà không khai nửa lời. Cuối cùng, thực dân Pháp kết án ông mười năm tù, đày đi Lao Bảo.

Ra tù năm 1925, Hoàng Xuân Hành lập tức vào Huế thăm Phan Bội Châu và sau này còn tự tay lo việc tang lễ, chăm sóc mộ phần cho vị lãnh tụ. Hoàn tất nghĩa lớn, ông trở về quê và qua đời năm 1942, để lại hình ảnh một người thầy – một chiến sĩ – một con người sống trọn vẹn với lý tưởng.