Học điều lệnh giữa nắng gió miền Trung

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Nguyễn Xuân Dinh, cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An, trong một buổi trưa gió Lào thổi hầm hập qua hiên nhà. Cụ nhìn ra khoảng sân nắng trắng rồi cười:

“Gió hôm nay còn nhẹ đấy. Hồi học điều lệnh, nắng gió miền Trung mới thật sự thử sức tân binh.”

Sau những ngày đầu bước vào doanh trại, các tân binh bắt đầu chương trình huấn luyện. Điều lệnh đội ngũ là môn học đầu tiên. Với những chàng trai quen cầm liềm, cầm cuốc hơn là đứng hàng ngũ, mọi thứ đều mới lạ.

Buổi tập đầu tiên diễn ra trên sân đất đỏ rộng giữa doanh trại. Mặt trời vừa lên đã nóng rát. Gió từ phía Tây thổi tới mang theo hơi nóng khô khốc của miền Trung, quất bụi đỏ vào mặt người.

Cán bộ đại đội hô lớn:

“Nghiêm!”

Hơn trăm tân binh đồng loạt đứng thẳng, nhưng người nghiêng bên này, người lệch bên kia, hàng ngũ xiêu vẹo như ruộng lúa gặp gió.

Tiếng cười bật lên rồi tắt ngay khi cán bộ nhắc:

“Đã là quân nhân thì phải có tác phong quân nhân!”

Cụ Dinh kể:

“Hồi đó tôi tưởng đứng nghiêm là chuyện dễ nhất đời. Ai ngờ đứng năm phút đã thấy hai chân cứng như gỗ.”

Nắng miền Trung mỗi lúc một gắt. Mồ hôi chảy từ trán xuống cổ, thấm đẫm lưng áo xanh còn mới. Bụi đất đỏ bám vào mặt, vào tóc, vào cả hàng cúc áo.

Khẩu lệnh vang liên tục:

“Quay phải! Quay trái! Đằng sau quay! Đi đều… bước!”

Nhiều người quay sai hướng, va cả vào nhau. Có anh bước chân trái khi cả hàng bước chân phải, làm tiểu đội rối loạn. Cán bộ không quát mắng nhiều, chỉ bắt làm lại từ đầu.

Làm lại… rồi lại làm lại.

Đến trưa, mặt sân nóng hầm hập như rang chân. Tân binh đứng nghỉ dưới bóng cây bàng hiếm hoi, ai cũng thở dốc. Anh Hòa ở Diễn Châu vừa quạt mũ vừa than:

“Đánh giặc chưa thấy đâu, tôi sắp thua cái nắng trước rồi.”

Mọi người cười ồ lên.

Nhưng chiều lại tiếp tục tập.

Điều khó nhất với anh Dinh không phải quay trái hay quay phải, mà là đi đều. Người miền biển quen bước tự nhiên trên cát, còn đi đều phải giữ nhịp thật chính xác với cả hàng quân.

Cán bộ đi dọc hàng, dùng que tre gõ nhẹ xuống đất theo nhịp:

“Một… hai… một… hai…”

Ban đầu tiếng chân lộn xộn như đàn vịt chạy. Dần dần, sau nhiều ngày, tiếng bước chân bắt đầu đều hơn, chắc hơn.

Cụ kể đến đây, mắt sáng lên:

“Ngày đầu nghe loạn cả sân. Đến lúc cả đại đội đi đều một nhịp, tự nhiên thấy trong người có cái gì rất lạ.”

Tôi hỏi:

“Lạ thế nào ạ?”

Cụ đáp:

“Thấy mình không còn là một người riêng lẻ nữa.”

Đó có lẽ là bài học đầu tiên của đời lính.

Có những hôm gió Lào thổi dữ dội. Cát bụi bay mù trời, môi nứt ra, cổ họng khô khốc. Tân binh vẫn phải đứng hàng dưới nắng. Người nào mệt quá được đưa vào nghỉ ít phút rồi lại trở ra sân tập.

Một buổi chiều, anh Dinh đứng nghiêm quá lâu, mắt hoa lên, suýt ngã. Đồng đội phía sau khẽ đỡ vai anh. Không ai nói gì, nhưng cái chạm nhẹ ấy khiến anh nhớ mãi.

Tối về, cả tiểu đội ngồi vá lại chỗ áo bị rách, lấy nước giếng dội lên đầu cho mát rồi xoa dầu cho nhau vì đau chân, đau vai. Những chàng trai mới quen nhau chưa đầy nửa tháng đã bắt đầu coi nhau như anh em.

Cụ cười hiền:

“Hôm nào không đau chân lại thấy thiếu thiếu.”

Sau một tháng huấn luyện, đại đội tổ chức kiểm tra điều lệnh. Sáng hôm ấy trời trong, gió nhẹ. Khi khẩu lệnh vang lên, hàng quân bước đều trên sân đất đỏ.

“Một… hai… một… hai…”

Tiếng chân dồn thành một nhịp mạnh mẽ.

Anh Dinh vừa đi vừa nhớ đến ngày mình còn lóng ngóng dưới hàng phượng già khám tuyển, nhớ con đường đất đỏ ra huyện tòng quân, nhớ đêm tân binh không ngủ.

Bây giờ bước chân đã khác.

Kết thúc buổi kiểm tra, cán bộ đại đội nói:

“Các đồng chí đã bắt đầu có dáng người lính.”

Câu nói ấy làm nhiều tân binh vui suốt cả ngày.

Nhiều năm sau, đi qua chiến tranh trở về, cụ Dinh bảo rằng điều lệnh không chỉ dạy cách đứng, cách đi. Nó dạy người lính biết chịu đựng gian khổ, biết kỷ luật và biết hòa mình vào tập thể.

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng giữa nắng gió miền Trung năm ấy, trên những sân đất đỏ bình thường, một thế hệ thanh niên đã được rèn từ những điều nhỏ nhất. Từ cách gấp chăn, đứng nghiêm, đi đều… để rồi sau này có thể đứng vững giữa bom đạn chiến trường.

Và có lẽ, trong ký ức của những người lính xứ Nghệ, tiếng hô điều lệnh vang lên giữa nắng gió miền Trung vẫn còn vọng mãi — như nhịp bước đầu tiên của tuổi trẻ khi học cách đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên chính mình.