HỒI ĐÓ, CHÚNG TÔI...

Ngày 24-3-1975, chấp hành quyết định của Bộ Chính trị về việc giải phóng miền Nam trong năm 1975, Đặc Khu ủy Quảng Đà đã họp để lập phương án giải phóng Đà Nẵng. Chuẩn bị cho chiến dịch Đà Nẵng, theo chủ trương của Đặc khu ủy, Hội Liên hiệp phụ nữ giải phóng Quảng Đà đã phát động, bồi dưỡng và tổ chức cho phong trào phụ nữ chuẩn bị nổi dậy cho các huyện và Đà Nẵng. Nhận được thư của chị Nguyễn Thị Nhạn - Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ giải phóng Quảng Đà, tôi vào nhà bà Nhất ở Quang Hiện (Điện Hòa) dự họp. Trong cuộc họp chị Nhạn yêu cầu phụ nữ Đà Nẵng thành lập Ban lãnh đạo, các ban khởi nghĩa, củng cố bộ phận giao liên để thực hiện việc liên lạc giữa Đà Nẵng và cấp trên. Đồng thời, chúng tôi được chỉ thị phải may cờ, chuẩn bị lương thực, thuốc men, băng ca... để phục vụ cho lực lượng cán bộ, bộ đội tiến vào giải phóng Đà Nẵng.

Ở Đà Nẵng lúc này, lực lượng phụ nữ tham gia cách mạng đã đông, hầu như ở quận nào cũng có. Tại quận 1 chúng tôi lúc này cũng có nhiều cơ sở. Tôi không nắm được số lượng là bao nhiêu. Riêng bộ phận do tôi phụ trách, chúng tôi đã bắt tay ngay vào việc chuẩn bị nổi dậy khởi nghĩa. Nhà tôi ở 252 Hoàng Diệu, bán thuốc tây và vải. Đây là nghề truyền thống của nhà tôi, mẹ tôi rồi đến tôi đều bán vải. Về đến nhà, tôi dồn ngay thuốc tây còn lại, được 2 thùng. Tôi lấy ngay vải xanh, vải đỏ và vàng cất riêng trên gác để chuẩn bị may cờ mặt trận. Tôi, cô Vinh, người cùng hoạt động với tôi và mấy anh em cơ sở do tôi phụ trách mang được 5 bàn máy may lên gác. Anh Thuận, cô Vinh cùng 3 anh nữa lo việc may. Còn tôi thì cắt ngôi sao. Tôi không nhớ chúng tôi đã may được bao nhiêu lá cờ, vì lúc đó nhà tôi sẵn vải. Tôi biết lúc đó, nhiều cửa hàng buôn vải nghe rục rịch ta giải phóng Đà Nẵng đã đóng vải vào hòm để chuẩn bị chuyển đi Sài Gòn. Còn tôi thì không. Vì vậy, nhiều cơ sở, nhiều tổ chức hay tin đến nhà tôi xin cờ.

Việc chuẩn bị lương thực cũng được bộ phận tôi thực hiện tốt. Bên cạnh việc tập hợp số lương thực, thực phẩm mà anh chị em cơ sở đã chuẩn bị sẵn trong nhà, chúng tôi còn vận động bọn lính ngụy - lúc này đang hoang mang cực độ, vác gạo trong kho đến bán cho chúng tôi. Mỗi bao tôi mua có 500 đồng tiền ngụy. Nhà tôi lúc này như một kho gạo, thực phẩm nhỏ, chờ các anh vào.

Đến ngày 28-3-1975, địch hoang mang rối loạn cực độ. Đêm hôm ấy, Ngô Quang Trưởng bỏ sở chỉ huy chuồn ra tàu thủy. Các cơ quan đại diện của Mỹ cũng đốt trụ sở bỏ trốn. Bọn đầu sỏ ngụy quân, ngụy quyền tìm cách tháo chạy theo đường biển và hàng không. Vào lúc 12 giờ đêm, đồng chí Trần Hưng Thừa viết thư cho giao liên đưa ra ngoài cho đồng chí Trần Thận - Bí thư Đặc khu ủy báo cáo tình hình: “Ngô Quang Trưởng đã bỏ nhiệm sở chạy ra Hạm đội 7. Địch đã bỏ ngỏ Đà Nẵng. Thành phố vô cùng rối loạn, đề nghị vào ngay”. Đồng chí Trần Thận đã cử đồng chí Nguyễn Duy Hưng và Nguyễn Thị Nhạn vào cùng với đồng chí Trần Hưng Thừa lãnh đạo khởi nghĩa trong thành phố. Trong lúc ấy, tại nhà 245 Phan Châu Trinh, đồng chí Trần Hưng Thừa thay mặt Đặc khu ủy triệu tập một cuộc họp khẩn cấp gồm cán sự ở các phường quận I phổ biến lời kêu gọi và lệnh nổi dậy tấn công giải phóng Đà Nẵng của Ủy ban Mặt trận Dân tộc giải phóng Quảng Đà. Chấp hành lệnh này, rạng sáng ngày 29-3-1975, các ban lãnh đạo khởi nghĩa quận, phường, khóm đã vận động tổ chức quần chúng nổi dậy tấn công địch, giành chính quyền về tay nhân dân. Lực lượng phụ nữ cùng hòa vào phong trào chung. Chị em đã tham gia chặn 2 xe tăng địch chạy từ đường Bạch Đằng lên đường Hùng Vương và dùng loa gọi địch đầu hàng. Bọn lính hốt hoảng bỏ súng đạn, cởi giày áo, vứt khắp nơi, tìm đường tháo chạy. Nhưng hầu hết quân lính không đi được đường biển và hàng không, nên ùn lại, hầm hầm tức giận bọn chỉ huy và có ý đồ phá phách cho bỏ tức. Chúng tôi cùng chị em khuyên binh lính không được phá phách các cơ sở: “Mấy em đừng đập phá, cộng sản họ đến họ bắn đó”. Bọn lính nghe theo, xin chúng tôi quần áo dân thường để mặc và tiền đi đường để về quê.

Trưa ngày 29-3-1975, theo đề nghị của anh Lương Trí Nghĩa và chị Nguyễn Thị Nhạn, tôi gọi điện vận động cô Cúc, có chồng làm nghề lái xe để mượn thêm 4 chiếc. Cúc lại gọi cho cô Sửu bạn cô ấy mượn 4 chiếc nữa. Rồi tôi mượn chỗ chú Đẩu và các anh khác. Tất cả là 18 chiếc xe.

Cả 18 chiếc xe chạy đến trước nhà tôi để lấy cờ mặt trận cắm lên. Bọn ngụy quanh khu vực tôi trầm trồ “xe đi chở Việt cộng”, nhưng không dám làm gì. Một tên thiếu úy người Huế, ở trước nhà tôi còn chạy sang bảo:

- Chị này, nhà tôi có một phuy xăng, chị cứ lấy mà dùng.

Tôi bảo:

- Được thôi, anh cứ việc đưa cho chúng tôi để phục vụ cách mạng.

Hắn có vẻ trọng vọng chúng tôi vì bây giờ mới biết ngôi nhà to lớn bán vải này cũng có người làm cộng sản. Tôi cảm thấy thật hãnh diện.

Lúc 18 chiếc xe ấy theo Quốc lộ 1 vào Điện Bàn để đón bộ đội. Trong số đó có cô Cúc là phụ nữ cũng lái xe. Chúng tôi vận động chị em đứng 2 bên đường hoan hô bộ đội, cán bộ, trấn áp tinh thần địch. Chị em còn lo cơm nước cho bộ đội, cán bộ vào tiếp quản. Chị Hậu, anh Thông là những người rất tích cực trong việc tiếp tế lương thực.

Chiều hôm ấy, chúng tôi lại huy động 6 chiếc xe du lịch, 10 xe honda vào đón các đồng chí lãnh đạo Khu và Đặc khu ủy vào Đà Nẵng. Chồng tôi lái xe đưa đồng chí Võ Chí Công - Bí thư Khu ủy V vào Tòa thị chính, tối đó lại đưa đồng chí về nghỉ ở Điện Thắng, hôm sau lại vào đón ra Đà Nẵng. Còn đồng chí Võ Văn Đặng thì đêm 29- 3-1975 nghỉ lại nhà chúng tôi.

Sáng 30-3-1975, Ủy ban Quân quản thành phố Đà Nẵng được thành lập do đồng chí Hồ Nghinh - Ủy viên Thường vụ Khu ủy Khu V làm Chủ tịch. Thực hiện chỉ thị của Ủy ban quân quản thành phố, chị em chúng tôi vô cùng phấn khởi lao vào công tác mới với sự hồ hởi và nhiệt tình của những người được làm chủ quê của hương mình.

Trước mắt, chúng tôi vận động binh lính sĩ quan ngụy ra trình diện. Hôm đó, chị Nguyễn Thị Nhạn yêu cầu tôi đưa chị đi tìm một ngôi nhà để làm cơ quan cho Hội phụ nữ giải phóng tỉnh Quảng Đà. Tôi biết, ngôi nhà bây giờ Hội phụ nữ ở chính là chỗ bọn chúng nhảy đầm nên chúng bỏ đi là nhà trống. Chúng tôi đến đó, không ngờ bọn ngụy rúc vô đây rất đông gần 100 tên. Chúng sợ ta nên chưa dám ra. Tôi thấy chị Nhạn cầm súng ngắn đi lại, tôi nói:

- Chị để tôi nói chuyện với họ.

Chị Nhạn gật đầu, tôi nói to:

- Quân giải phóng đã giải phóng thành phố rồi. Các anh nên ra hàng. Chúng tôi có xe, chúng tôi sẽ đưa các anh về quê.

Nghe thế, họ lần lượt ra nộp súng, đa số họ là người Huế, Quảng Trị. Được sự chỉ đạo của các đồng chí lãnh đạo, tôi mượn ông anh tôi một chiếc xe GMC và nhờ ông và một số xe nữa chở số lính này qua bên kia đèo Hải Vân để họ về quê làm ăn.

Anh em trên căn cứ mới về chưa có cơ quan nên thường vô nhà tôi nghỉ, sau đó nhờ tìm nhà trống để làm cơ quan. Tôi dẫn mấy anh tìm nhà cho cơ quan công đoàn và một số cơ quan nữa, bây giờ cũng không còn nhớ cơ quan nào.

Cùng lúc, tôi vận động số chị em cảm tình với cách mạng, từ họ lại vận động những chị em thân quen tham gia dọn dẹp vệ sinh đường phố, thu hồi vũ khí, quân trang quân dụng của địch vứt bừa bãi khắp nơi. Chị em buôn bán ở chợ Cồn, chợ Hàn đã giải tỏa hàng hóa, dọn vệ sinh cho sạch sẽ. Chúng tôi cùng chị em vận động bà con ở thành phố giúp đỡ gạo, tiền, xe, đưa số bà con các tỉnh di tản đến Đà Nẵng và bà con nông thôn chạy vào trong chiến tranh về quê cũ làm ăn. Chị em phân nhau tổ chức nấu cơm cho bộ đội, làm hộ lý chăm sóc thương bệnh binh và tặng quà cho chiến sĩ. Bên cạnh đó, chúng tôi tổ chức gom số trẻ em bụi đời trên đường phố về hớt tóc, tắm rửa, thay quần áo mới để các em đến trường học. Chúng tôi đưa số chị em “làm tiền” đi kinh tế mới, giáo dục thuyết phục họ trở thành người lao động chân chính. Theo sự phân công của chính quyền cách mạng, chúng tôi đưa họ lên Đắc Lắc, Đắc Min (Gia Lai). Năm sau, tôi lên thăm, chị em đã làm ra khoai, lúa, đã đào ao thả cá, trồng chuối, đu đủ xanh tốt cả một vùng. Chị em đem hoa quả, khoai sắn làm được đến nhờ tôi gởi về Hội phụ nữ Đà Nẵng để cảm ơn.

Những chị em ở tại chỗ tham gia hoạt động tốt trong thời gian trước đến lúc này được chúng tôi kết nạp vào Hội phụ nữ giải phóng.

Ngày 8-4-1975, Hội phụ nữ tỉnh tổ chức mít tinh thể gồm 15.000 người tham dự tại sân vận động Chi Lăng để chào mừng chiến thắng và ra mắt Ban chấp hành phụ nữ thành phố Đà Nẵng.

Ban Chấp hành Hội phụ nữ thành phố do bà Phan Thị Châu Liên làm hội trưởng. Tôi cũng được cử vào Ban chấp hành, phụ trách ngoại vụ và làm Hội trưởng Hội phụ nữ quận I.

Đến nay đã 25 năm qua đi, nhưng khi nhớ lại những ngày tháng 3 năm 1975 lịch sử tôi vẫn thấy trào dâng trong lòng những cảm xúc khó tả của một người được làm chủ đất nước. Từ đó, tôi lại sát cánh với chị em phụ nữ thành phố để thực hiện mọi công việc do Hội phụ nữ giao.