HƠN 40 NGÀY TRÊN BIỂN: CON TÀU ĐÃ ĐƯA BÁC HỒ TỪ BẾN NHÀ RỒNG ĐẾN NƯỚC PHÁP NĂM 1911. (1)

Nhân kỷ niệm 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (5/6/1911 – 5/6/2026), Kênh Nhân vật Lịch sử xin giới thiệu một "nhân vật" đặc biệt đã gắn liền với thời khắc mở đầu cho hành trình vĩ đại ấy.Đó chính là con tàu Amiral Latouche Tréville.Có lẽ đây là một trong những con tàu được nhắc đến nhiều nhất trong lịch sử Việt Nam hiện đại.Thế nhưng ngày nay, nó đã biến mất khỏi thế giới gần một thế kỷ.---Điều đặc biệt là Amiral Latouche Tréville không phải tàu chiến.Không phải tàu thám hiểm.Không phải tàu của nguyên thủ quốc gia.Nó đơn giản chỉ là một tàu vận tải thương mại chuyên chở hàng hóa và hành khách giữa nước Pháp và Đông Dương.Thế nhưng lịch sử đôi khi rất kỳ lạ.Chỉ vì một người thanh niên Việt Nam bước lên boong tàu ngày 5/6/1911, cái tên Amiral Latouche Tréville đã được nhắc lại suốt hơn một thế kỷ.---Con tàu được đóng tại thành phố Saint-Nazaire của Pháp bởi xưởng đóng tàu Chantiers de la Loire và hạ thủy ngày 21/9/1903.Nó thuộc sở hữu của hãng vận tải biển Des Chargeurs Réunis – một trong những hãng tàu lớn nhất nước Pháp thời bấy giờ.Người Việt thời đó thường gọi đây là tàu của "Hãng Năm Sao", bởi trên ống khói của tàu có biểu tượng ngôi sao năm cánh rất dễ nhận biết.Tên tàu được đặt theo Đô đốc Louis-René de Latouche-Tréville, một vị tướng hải quân nổi tiếng của Pháp cuối thế kỷ XVIII. Vì vậy, trong nhiều tài liệu tiếng Việt, tàu còn được gọi là "Đô đốc Latouche Tréville".---Theo hồ sơ đăng kiểm hàng hải của Pháp, đây là một trong những tàu viễn dương hiện đại đầu thế kỷ XX.Tàu có tải trọng hơn 3.400 tấn, vừa chở hàng vừa chở hành khách trên tuyến Pháp – Đông Dương.Vỏ tàu được làm bằng sắt.Có 8 khoang kín nước để tăng khả năng chống chìm.Có hai boong tàu và hệ thống chiếu sáng hoàn toàn bằng điện – một công nghệ tiên tiến vào thời điểm cách đây hơn 120 năm.Động cơ hơi nước ba cấp của tàu có công suất tối đa khoảng 2.600 mã lực, giúp tàu đạt tốc độ khoảng 13 hải lý mỗi giờ.Ngày nay những con số ấy có vẻ khiêm tốn, nhưng vào đầu thế kỷ XX, đây là một trong những phương tiện vận tải đường biển hiện đại trên tuyến Á – Âu.---Trưa ngày 2/6/1911, Amiral Latouche Tréville từ Hải Phòng cập cảng Sài Gòn.Nguyễn Tất Thành đã tìm gặp thuyền trưởng để xin làm việc trên tàu.Ngày 3/6/1911, anh chính thức được nhận làm phụ bếp với tên mới là Văn Ba, mức lương 45 franc mỗi tháng.Hai ngày sau, ngày 5/6/1911, con tàu rời Bến Nhà Rồng, mang theo người thanh niên 21 tuổi bước vào hành trình thay đổi lịch sử dân tộc.---Ít ai biết rằng hành trình từ Sài Gòn sang Pháp khi đó kéo dài hơn 40 ngày.Sau khi rời Sài Gòn, tàu cập cảng Keppel của Singapore.Tiếp đó là Colombo thuộc Sri Lanka ngày nay.Từ đây, tàu vượt Ấn Độ Dương, tiến vào Biển Đỏ, đi qua kênh đào Suez rồi cập cảng Port Said của Ai Cập.Sau khi băng qua Địa Trung Hải, tàu đến Marseille ngày 6/7/1911.Nhưng hành trình vẫn chưa kết thúc.Con tàu tiếp tục chạy lên phía Bắc nước Pháp tới Le Havre rồi Dunkerque.Đó là một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới đầu thế kỷ XX, kết nối châu Âu với Viễn Đông.---Cùng với hành trình ấy là cuộc sống lao động vô cùng vất vả của những người làm việc dưới tàu.Nhà bếp trên tàu phải phục vụ hàng trăm thủy thủ và hành khách.Người phụ bếp trẻ tuổi phải thức dậy từ khoảng 4 giờ sáng và làm việc tới tận 9 giờ tối.Công việc gồm đốt lò, khuân than, lấy thực phẩm dưới hầm tàu, rửa nồi chảo, chuẩn bị nguyên liệu và dọn dẹp bếp.Có những chiếc chảo đồng lớn đến mức phải kéo lê trên sàn.Có những lúc biển động dữ dội khiến việc di chuyển trên tàu trở nên cực kỳ nguy hiểm.Tài liệu còn ghi lại rằng đã có lần anh Văn Ba suýt bị sóng cuốn xuống biển.Nhiều thủy thủ bỏ việc giữa hành trình vì điều kiện lao động quá khắc nghiệt.Nhưng người thanh niên Việt Nam ấy vẫn kiên trì bám trụ đến cuối chuyến đi.---Điều ít người biết là sau khi tới Pháp, Amiral Latouche Tréville tiếp tục các chuyến hải trình của mình và vài tháng sau lại quay về Sài Gòn.Theo sổ lĩnh lương còn lưu giữ tại Bảo tàng Hồ Chí Minh, ngày 16/10/1911, anh Văn Ba vẫn nhận lương tại Sài Gòn sau khi con tàu trở về.Nhưng đó chỉ là điểm dừng ngắn.Người thanh niên ấy tiếp tục lên đường, mở ra hành trình 30 năm bôn ba qua 4 châu lục, 3 đại dương và 28 quốc gia trước khi trở về lãnh đạo cách mạng Việt Nam.---Sau hơn 25 năm hoạt động trên các đại dương, Amiral Latouche Tréville dần trở nên lạc hậu trước sự phát triển nhanh chóng của ngành hàng hải.Ngày 10/3/1929, con tàu bị tháo dỡ tại Dunkerque, miền Bắc nước Pháp.Trùng hợp thay, đó cũng là một trong những cảng mà nó từng nhiều lần cập bến trong những năm hoạt động cuối đời.Một kết thúc hoàn toàn bình thường đối với một tàu vận tải thương mại.---Nếu không có ngày 5/6/1911, Amiral Latouche Tréville có lẽ chỉ là một cái tên nằm trong danh mục hàng nghìn tàu vận tải của nước Pháp đầu thế kỷ XX.Nó không lập kỷ lục hàng hải.Không tham gia những trận hải chiến nổi tiếng.Không khám phá những vùng đất mới.Nhưng lịch sử đôi khi được tạo nên từ những điều bình dị nhất.Bởi chính trên boong tàu ấy, cách đây đúng 115 năm, đã bắt đầu một hành trình làm thay đổi vận mệnh của dân tộc Việt Nam.Và vì thế, dù đã biến mất gần một thế kỷ, cái tên Amiral Latouche Tréville vẫn sống mãi trong ký ức lịch sử của người Việt Nam.