HƠN BỐN MƯƠI NĂM ĐI TÌM ĐỒNG ĐỘI – NƯỚC MẮT NGƯỜI LÍNH GIỮA CAO ĐIỂM 685
HƠN BỐN MƯƠI NĂM ĐI TÌM ĐỒNG ĐỘI – NƯỚC MẮT NGƯỜI LÍNH GIỮA CAO ĐIỂM 685
Có những người lính trở về từ chiến tranh, nhưng chiến tranh chưa bao giờ thực sự rời khỏi họ. Hơn bốn mươi năm có thể đã đi qua, mái tóc đã bạc, tuổi trẻ đã lùi lại phía sau, nhưng chỉ cần một lần đặt chân trở lại nơi từng là trận địa, những ký ức tưởng như đã ngủ yên lại ùa về nguyên vẹn. Với cựu chiến binh Trịnh Xuân Hùng, trở lại cao điểm 685 ở Vị Xuyên không đơn thuần là một chuyến thăm lại chiến trường xưa. Đó là cuộc trở về với những người đồng đội mà hơn bốn mươi năm qua ông chưa một ngày quên lãng, là cuộc trở về để tìm kiếm những người đã từng sát cánh bên mình, từng cùng nhau chiến đấu giữa những ngày tháng khốc liệt nhất và rồi mãi mãi nằm lại nơi núi rừng biên giới.
Những năm 1980, Vị Xuyên, Hà Giang trở thành một trong những chiến trường ác liệt nhất trong cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Những cao điểm như 685, 772, 468... trở thành những địa danh gắn với sự hy sinh của biết bao người lính trẻ. Ở nơi ấy, từng mỏm đá, từng khe núi, từng đoạn chiến hào đều thấm dấu vết của chiến tranh. Những người lính phải chiến đấu trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, đối mặt với pháo kích dữ dội, địa hình hiểm trở và cái chết có thể đến bất cứ lúc nào. Trong những năm tháng ấy, cựu chiến binh Trịnh Xuân Hùng từng chỉ huy Tiểu đoàn 5 tại khu vực E4, trực tiếp chứng kiến những trận chiến ác liệt và sự hy sinh của những người lính dưới quyền mình. Có những người đã được đồng đội đưa về, nhưng cũng có những người mãi mãi nằm lại giữa trận địa, không kịp để lại một lời từ biệt với gia đình.
Tháng 12 năm 1984 là một trong những khoảng thời gian khắc nghiệt mà người cựu chiến binh ấy không thể nào quên. Trong những trận đánh ác liệt, sự sống và cái chết đôi khi chỉ cách nhau trong gang tấc. Những người lính trẻ bước vào trận địa với hành trang giản dị là tuổi thanh xuân, lòng yêu nước và lời thề bảo vệ Tổ quốc, nhưng không phải tất cả đều có thể trở về. Trong số những người nằm lại có những chiến sĩ thuộc Trung đội 1, Đại đội 7, những người từng cùng nhau chiến đấu và chia sẻ với nhau từng phút giây sinh tử. Nhiều năm trôi qua, họ vẫn chưa được trở về với quê hương, gia đình, vẫn nằm đâu đó giữa những tầng đất đá của chiến trường năm cũ.
Hơn bốn mươi năm sau, khi đã bước sang tuổi 70, ông Trịnh Xuân Hùng trở lại cao điểm 685. Người lính năm nào giờ đã trở thành một cựu chiến binh với mái tóc bạc và dáng người mang dấu vết của thời gian, nhưng ký ức về những người đồng đội vẫn còn nguyên vẹn. Trước mắt ông không chỉ là một ngọn núi, một trận địa cũ hay những dấu tích chiến tranh, mà là cả một phần tuổi trẻ đã gửi lại nơi này. Những con đường năm xưa, những vị trí từng đóng quân, những khu vực từng diễn ra trận đánh có thể đã thay đổi, nhưng trong ký ức của người từng trực tiếp chiến đấu, từng tấc đất dường như vẫn mang tên một người, gắn với một khuôn mặt, một câu chuyện và một số phận.
Trong quá trình tìm kiếm, những dấu tích chiến tranh và di vật của các liệt sĩ tiếp tục được phát hiện bởi lực lượng tìm kiếm, quy tập. Mỗi mảnh di vật được tìm thấy giữa lòng đất không chỉ là một chứng tích của chiến tranh mà còn có thể là dấu vết cuối cùng của một người lính đã nằm lại hơn bốn mươi năm. Và khi những di cốt đồng đội được tìm thấy, người cựu chiến binh đã không thể kìm được nước mắt. Ông ôm lấy di cốt của những người từng chiến đấu bên mình và khóc. Có lẽ trong giây phút ấy, khoảng cách hơn bốn mươi năm giữa quá khứ và hiện tại đã biến mất. Trước mắt ông không còn là những người đã hy sinh từ lâu, mà là những người đồng đội trẻ tuổi của ngày nào, những người từng cùng ông đi qua những trận chiến khốc liệt và từng hy vọng một ngày sẽ được trở về.
Những giọt nước mắt của người cựu chiến binh 70 tuổi khiến người ta xúc động bởi đó không chỉ là nỗi đau của một người nhìn thấy đồng đội sau hàng chục năm. Đó còn là nỗi đau của một người chỉ huy từng đưa những người lính của mình vào trận địa nhưng không thể đưa tất cả trở về. Trong chiến tranh, người sống sót có thể bước ra khỏi chiến trường, nhưng trong lòng họ luôn tồn tại một khoảng trống dành cho những người đã nằm lại. Họ nhớ tên đồng đội, nhớ khuôn mặt, nhớ những câu chuyện nhỏ bé giữa những giờ phút bình yên hiếm hoi, nhớ những người từng ngồi bên nhau trước trận đánh và có thể còn nhớ cả những lời hẹn rằng sau chiến tranh sẽ cùng nhau trở về quê. Nhưng có những lời hẹn đã mãi mãi không thể thực hiện.
Có lẽ vì thế mà hành trình tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ chưa bao giờ chỉ là việc tìm kiếm những phần hài cốt nằm lại trong lòng đất. Đó là hành trình đưa những người lính trở về với gia đình sau hàng chục năm chờ đợi. Một bộ hài cốt được tìm thấy có thể là một người con mà người mẹ đã chờ đến cuối đời, một người chồng mà người vợ chưa bao giờ biết chính xác nơi anh nằm xuống, một người cha mà những đứa con chỉ biết qua những tấm ảnh đã cũ, hay một người anh mà gia đình vẫn đau đáu mong một ngày tìm được để đưa về quê hương. Bởi vậy, khi một người lính được tìm thấy, không chỉ một người trở về, mà một gia đình cũng được khép lại một nỗi chờ đợi kéo dài suốt nhiều thập kỷ.
Đối với những người lính Vị Xuyên, có lẽ khái niệm “đồng đội” còn mang một ý nghĩa đặc biệt sâu sắc. Họ từng sống với nhau trong những điều kiện mà sự sống luôn mong manh, từng chia sẻ từng ngụm nước, từng miếng lương khô, từng khoảng thời gian nghỉ ngơi hiếm hoi và cùng nhau bước vào những trận chiến mà không ai biết ai sẽ là người còn sống sau đó. Trong hoàn cảnh ấy, tình đồng đội không chỉ là sự gắn bó giữa những người cùng đơn vị mà trở thành một phần máu thịt của người lính. Vì vậy, khi chiến tranh kết thúc, những người sống sót vẫn tiếp tục mang theo trách nhiệm với những người đã hy sinh. Họ tìm kiếm đồng đội không chỉ vì một lời hứa, mà bởi trong trái tim người lính, những người đã nằm lại chưa bao giờ thực sự rời đi.
Hơn bốn mươi năm đã trôi qua, nhưng những người như cựu chiến binh Trịnh Xuân Hùng vẫn trở lại chiến trường cũ, vẫn cùng các lực lượng tìm kiếm từng dấu tích, từng phần hài cốt của đồng đội. Đó là một hành trình không dễ dàng, bởi thời gian đã phủ lên chiến trường những lớp đất đá, cây rừng và sự biến đổi của địa hình. Nhưng với những người từng chiến đấu ở đây, mỗi dấu tích tìm thấy đều có ý nghĩa. Họ hiểu rằng phía sau một mảnh di vật có thể là một câu chuyện chưa được kể, phía sau một bộ hài cốt có thể là một gia đình đã chờ đợi gần cả cuộc đời. Vì thế, hành trình trở về không chỉ là tìm lại quá khứ mà còn là trả lại tên tuổi, quê hương và sự đoàn tụ cho những người đã hy sinh.
Vị Xuyên hôm nay đã không còn những trận pháo kích dữ dội như hơn bốn mươi năm trước. Những con đường đã mở rộng, cuộc sống của đồng bào nơi biên giới đã có nhiều đổi thay, nhưng những ngọn núi và những cao điểm từng chứng kiến chiến tranh vẫn đứng đó như những nhân chứng lặng thầm của lịch sử. Trên những sườn núi ấy, biết bao người lính đã gửi lại tuổi xuân của mình để bảo vệ từng tấc đất biên cương. Có những người đã được trở về với gia đình, nhưng cũng còn những người vẫn đang được tìm kiếm. Và với những người cựu chiến binh từng chiến đấu ở Vị Xuyên, cuộc chiến chỉ thực sự khép lại khi những người đồng đội cuối cùng được tìm thấy và đưa về nơi họ thuộc về.
Câu chuyện của cựu chiến binh Trịnh Xuân Hùng vì thế khiến chúng ta hiểu rằng chiến tranh không kết thúc hoàn toàn vào ngày tiếng súng ngừng nổ. Với những người lính đã đi qua chiến tranh, có những trận đánh vẫn tiếp tục trong ký ức, có những người đồng đội vẫn hiện diện trong những giấc mơ và có những món nợ tình nghĩa mà họ mang theo suốt cả cuộc đời. Người lính có thể rời chiến trường, nhưng không thể rời bỏ đồng đội. Có thể thời gian làm phai màu quân phục, làm bạc mái tóc và làm những ký ức trở nên xa xôi với người ngoài cuộc, nhưng với người từng sống và chiến đấu ở đó, một cái tên, một địa danh hay một dấu tích nhỏ cũng đủ khiến cả một thời tuổi trẻ trở về.
Hôm nay, khi nhìn người cựu chiến binh 70 tuổi ôm di cốt đồng đội và bật khóc giữa cao điểm 685, chúng ta càng hiểu rằng phía sau mỗi người lính đã hy sinh là một cuộc đời còn dang dở. Họ từng là những chàng trai tuổi đôi mươi, từng có gia đình, có cha mẹ, có những ước mơ và những dự định riêng, nhưng khi Tổ quốc cần, họ đã lên đường. Có người trở về, có người nằm lại, nhưng tất cả đều đã góp một phần tuổi trẻ của mình vào lịch sử bảo vệ biên cương. Những người đã hy sinh có thể không còn nói được điều gì với chúng ta, nhưng những cựu chiến binh như Trịnh Xuân Hùng vẫn đang thay họ kể lại câu chuyện, vẫn đang tìm kiếm họ và vẫn đang cố gắng đưa họ trở về.
Thế hệ trẻ hôm nay xin được cúi đầu trước những người lính Vị Xuyên đã nằm lại giữa núi rừng biên giới và trước những người lính trở về nhưng suốt đời mang theo ký ức về đồng đội. Chúng ta biết ơn những người đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, biết ơn những người đã sống sót nhưng không bao giờ quên người đã nằm xuống và biết ơn những cựu chiến binh vẫn miệt mài trên hành trình tìm kiếm đồng đội sau hàng chục năm. Bởi hòa bình hôm nay không chỉ được xây dựng từ những chiến thắng, mà còn được đánh đổi bằng những cuộc đời chưa kịp sống hết tuổi trẻ, những gia đình đã chờ đợi trong vô vọng và những người lính trở về với một phần trái tim mãi mãi nằm lại chiến trường.
Có những người lính đã trở về từ Vị Xuyên, nhưng cũng có những người vẫn nằm lại nơi ấy. Có những người mẹ đã chờ con suốt cả đời, có những người vợ đã mang theo nỗi nhớ đến cuối đời và có những người đồng đội tóc đã bạc vẫn không ngừng tìm kiếm nhau. Vì thế, hành trình trở về cao điểm 685 của cựu chiến binh Trịnh Xuân Hùng không chỉ là hành trình tìm lại những người đã khuất, mà còn là hành trình của tình đồng đội, của lòng biết ơn và của lời hứa rằng những người đã hy sinh sẽ không bao giờ bị lãng quên.
Và có lẽ, điều khiến chúng ta xúc động nhất chính là hình ảnh người lính già đứng giữa chiến trường năm cũ, ôm lấy di cốt đồng đội và khóc. Sau hơn bốn mươi năm, ông vẫn khóc như ngày người đồng đội của mình ngã xuống. Bởi đối với người lính, thời gian có thể làm con người già đi, nhưng không thể làm tình đồng đội mất đi. Những người đã nằm lại ở Vị Xuyên có thể đã ngủ yên giữa lòng đất, nhưng họ vẫn sống trong ký ức của những người trở về, trong những câu chuyện được kể lại cho thế hệ sau và trong lòng biết ơn của một dân tộc không bao giờ quên những người đã dùng tuổi trẻ của mình để giữ gìn từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc.
