HƠN NỬA THẾ KỶ SAU, NGƯỜI HỌC TRÒ VẪN NHỚ VỀ THẦY

Thời gian có thể làm phai màu những bức ảnh, làm cũ những trang sổ ghi chép. Nhưng ký ức của người từng trực tiếp làm việc cùng một người thầy có thể giữ lại những điều mà hồ sơ hành chính không thể diễn tả hết.

Bác sĩ Trần Thị Lịch là một trong những người từng tham gia đoàn nghiên cứu sốt rét của Giáo sư Đặng Văn Ngữ tại Vĩnh Linh năm 1966, sau đó tiếp tục công tác trong lĩnh vực phòng chống sốt rét.

Những năm tháng ấy đã trở thành một phần đặc biệt trong cuộc đời bà.

Khi kể lại chuyện cũ, bà không chỉ nhắc đến công việc bắt muỗi, mổ muỗi hay tìm thoa trùng. Bà còn nhớ cách Giáo sư hướng dẫn người học trò, sự cẩn trọng trong từng thao tác và việc ông trực tiếp tham gia những công việc mà các thành viên muốn dành phần khó khăn cho mình.

Những ký ức ấy có giá trị bởi chúng đến từ một người đã có mặt trong đoàn, trực tiếp thực hiện nhiệm vụ và chứng kiến cách người thầy làm việc.

Tuy nhiên, hồi ức cá nhân và hồ sơ lịch sử có chức năng khác nhau. Hồi ức giúp chúng ta hiểu cảm xúc, trải nghiệm và ấn tượng của người trong cuộc. Hồ sơ, nhật ký nghiên cứu, báo cáo chuyên môn và tài liệu lưu trữ giúp kiểm tra niên đại, nhiệm vụ, số liệu và diễn biến của sự kiện.

Muốn kể câu chuyện lịch sử thật cẩn thận, cần kết hợp hai loại tư liệu ấy, đồng thời xác định rõ điều gì đã được xác nhận, điều gì là ký ức của nhân chứng và điều gì vẫn cần tiếp tục tìm hiểu.

Những năm tháng sau chiến tranh, bác sĩ Trần Thị Lịch tiếp tục công việc nghiên cứu và phòng chống sốt rét. Cuộc đời nghề nghiệp của bà cho thấy sự tiếp nối của những cán bộ y tế đã gắn bó lâu dài với một lĩnh vực chuyên môn, qua nhiều giai đoạn và điều kiện khác nhau.

Hơn nửa thế kỷ sau, câu chuyện của bà giúp thế hệ hôm nay hình dung rõ hơn về một giai đoạn đặc biệt trong lịch sử ngành sốt rét – ký sinh trùng – côn trùng Việt Nam.

Đó không chỉ là câu chuyện về một nhà khoa học nổi tiếng. Đó còn là câu chuyện về những người cộng sự, những người học trò và những cán bộ chuyên môn đã âm thầm góp sức cho công việc chung.

Giá trị của ký ức không nằm ở việc làm cho quá khứ trở nên huyền thoại. Giá trị của nó nằm ở khả năng giúp chúng ta hiểu rõ hơn những con người thật, công việc thật, khó khăn thật và những lựa chọn mà họ đã đưa ra trong hoàn cảnh lịch sử của mình.

Với Giáo sư Đặng Văn Ngữ, di sản để lại không chỉ là tên tuổi của một nhà khoa học lớn. Đó còn là tinh thần phụng sự con người bằng tri thức, sự nghiêm túc trong nghiên cứu và trách nhiệm với những người đang cần sự giúp đỡ của ngành y tế.