HUÂN CHƯƠNG VÀ DANH HIỆU ĐẾN SAU NGÀY HY SINH

Ngày 5 tháng 3 năm 1979, Lộc Viễn Tài hy sinh tại Lũng Làn. Khi ấy, ông mới 39 tuổi. Người Đồn trưởng không còn trở về để biết rằng chỉ ít tháng sau, tên mình sẽ được ghi trong những văn bản tuyên dương của Nhà nước.

Những người đồng đội sống sót trở về sau trận chiến mang theo ký ức về ông. Họ nhớ một người chỉ huy đã trực tiếp cùng chiến sĩ đứng trên trận địa từ những ngày đầu chiến sự. Ngày 17/2, khi các hướng của Lũng Làn đồng loạt bị tiến công, Lộc Viễn Tài trực tiếp chỉ huy đơn vị chiến đấu. Đến ngày 5/3, khi một hướng bị uy hiếp, ông lại dẫn Nguyễn Xuân Hòa và Phạm Văn Phương đi chi viện.

Đó cũng là lần cuối cùng những người lính ấy chiến đấu bên người Đồn trưởng.

Giữa màn sương dày đặc, ba người bố trí vị trí rồi cùng chiến đấu. Khi vòng vây ngày càng khép lại, đạn dược không còn nhiều, Lộc Viễn Tài yêu cầu Hòa và Phương rút về phía sau. Hai chiến sĩ chấp hành mệnh lệnh. Trên đường rút, họ vẫn nghe tiếng khẩu RPD của người chỉ huy vang lên phía sau. Lộc Viễn Tài ở lại tiếp tục chiến đấu và hy sinh tại trận địa.

Sau ngày ấy, đồng đội phải nhiều lần trở lại chiến trường để tìm ông. Khi thi hài người Đồn trưởng được tìm thấy, Lũng Làn đã mất đi một người chỉ huy, còn gia đình ông mất đi một người thân mãi mãi không trở về.

Nhưng câu chuyện về Lộc Viễn Tài không dừng lại ở ngày 5/3.

Những gì ông và đồng đội đã làm trên trận địa được báo cáo, tổng hợp và ghi nhận. Sau ngày hy sinh, Lộc Viễn Tài được truy tặng Huân chương Quân công hạng Ba. Cũng trong năm 1979, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ngày Nhà nước tuyên dương, người được nhận danh hiệu đã không còn nữa.

Trong văn bản khen thưởng năm ấy, tên ông được ghi cùng những thông tin rất ngắn gọn: Lộc Viễn Tài, sinh năm 1940, Thượng úy, Trưởng đồn 155 Công an nhân dân vũ trang tỉnh Hà Tuyên, quê Vĩ Thượng, Bắc Quang.

Chỉ vài dòng như vậy, nhưng phía sau đó là cả một cuộc đời.

Đằng sau hai chữ “Trưởng đồn” là người chỉ huy từng cùng cán bộ, chiến sĩ chuẩn bị trận địa trước khi chiến sự nổ ra.

Đằng sau cái tên “Đồn 155” là Lũng Làn với những ngày tháng Hai, tháng Ba năm 1979, với doanh trại, những chốt chiến đấu, điểm cao Phìn Lò và những người lính đã bám trụ giữa núi đá biên cương.

Và đằng sau hai chữ “truy tặng” là một sự thật: người được nhận phần thưởng đã hy sinh.

Lộc Viễn Tài không được tự tay nhận Huân chương Quân công hạng Ba. Ông cũng không có mặt trong ngày tên mình được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Những phần thưởng ấy được trao khi người Đồn trưởng đã nằm xuống.

Có lẽ chính vì vậy mà khi đọc lại văn bản khen thưởng hôm nay, điều đáng nhớ không chỉ là danh hiệu cao quý. Điều đáng nhớ hơn là những việc đã đưa ông đến với danh hiệu ấy.

Ông được ghi nhận không phải bởi một câu chuyện được kể lại sau này, mà bởi những hành động đã diễn ra trên chiến trường: tổ chức và chỉ huy đơn vị chiến đấu, trực tiếp có mặt ở nơi nguy hiểm, cùng chiến sĩ chống trả các đợt tiến công và cuối cùng ở lại phía sau khi đồng đội cần rút khỏi vòng vây.

Danh hiệu đến sau.

Sự hy sinh đã có trước.

Bởi thế, danh hiệu Anh hùng không làm nên câu chuyện về Lộc Viễn Tài. Nó là sự ghi nhận của Nhà nước đối với câu chuyện đã được viết bằng chính cuộc đời và sự hy sinh của ông.

Với những người đồng đội còn sống, văn bản tuyên dương là sự xác nhận đối với người chỉ huy mà họ từng chiến đấu bên cạnh. Nguyễn Xuân Hòa còn nhớ lời ông nói giữa trận đánh. Nguyễn Vũ Dương còn nhớ những ngày chuẩn bị chiến đấu và hành trình trở lại trận địa tìm đồng đội. Hoàng Văn Tựt còn nhớ một Lộc Viễn Tài mưu trí, gan dạ và gần gũi với chiến sĩ.

Mỗi người giữ một mảnh ký ức.

Còn trong hồ sơ của Nhà nước, tên ông được giữ lại bằng một cách khác.

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lộc Viễn Tài.

Từ đó, tên của người Đồn trưởng không chỉ còn được nhắc trong những câu chuyện của đồng đội hay ký ức của người dân Sơn Vĩ. Tên ông được ghi vào lịch sử của lực lượng Công an nhân dân vũ trang, nay là Bộ đội Biên phòng, và trở thành một phần truyền thống của đơn vị nơi ông từng chiến đấu.

Gần nửa thế kỷ đã qua.

Những người lính từng trực tiếp chiến đấu ở Lũng Làn năm ấy nay đều đã cao tuổi. Chiến trường đã đổi thay. Tên gọi của đơn vị cũng đã thay đổi. Nhưng trong những văn bản được lưu giữ từ năm 1979 vẫn còn tên một người lính sinh năm 1940, quê Vĩ Thượng, Bắc Quang, từng là Thượng úy, Trưởng đồn 155 CANDVT tỉnh Hà Tuyên.

Ông đã không trở về để nhận những phần thưởng dành cho mình.

Nhưng Huân chương Quân công hạng Ba và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được truy tặng sau ngày ông hy sinh đã trở thành sự ghi nhận chính thức của Nhà nước đối với người Đồn trưởng Lũng Làn.

Và từ những trang hồ sơ ấy, cùng với lời kể của những người đồng đội còn sống, câu chuyện về Lộc Viễn Tài tiếp tục được truyền lại cho những thế hệ sau – câu chuyện về một người lính mà huân chương và danh hiệu chỉ đến khi ông đã nằm lại nơi biên cương của Tổ quốc.