HỦM PHENG

Tôi biết Hủm Pheng từ ngày mở lớp học bồi dưỡng cán bộ, gom cả Luông Pha Băng và Luông Phạ Thà được hơn một trăm người dự học do Phò Khăm Sẻng phụ trách. Lớp học bồi dưỡng rất thuận lợi. Trong lớp có Hủm Pheng là người được để ý hơn cả, anh ta là một học viên sáng dạ, lại chăm chỉ nên các bài thi đều đạt điểm cao, học lực xếp loại giỏi. Gần kết thúc khóa học, anh Phò Khăm Sẻng bảo tôi đi xác minh lý lịch và đề nghị chi bộ kết nạp Hủm Pheng vào Đảng, từ đó chúng tôi trở thành bạn thân thiết.


Tháng 3 năm 1952, kết thúc khóa học. Cấp trên phân công cán bộ về các địa phương công tác ở ba tỉnh Bắc Lào, Phò Khăm Sẻng dẫn một đoàn cán bộ về Phân khu A, tôi cùng Hủm Pheng về Luông Pha Băng. Tuy mỗi người nhận một nhiệm vụ khác nhau nhưng chúng tôi vẫn thường xuyên qua lại thăm hỏi. Chuẩn bị chiến đấu chống địch hành quân càn quét Mường Ngòi, chúng tôi lại có dịp bên nhau. Nhiệm vụ của chúng tôi là đánh bại cuộc hành quân lập phòng tuyến liên lạc chiến lược đường bộ sông Nậm U của địch, xây dựng lực lượng cách mạng ở Mường Ngòi ngày càng vững mạnh, trở thành căn cứ vững chắc của vùng lưu vực sông Nậm U. Từ phía thung lũng Mường Ngòi vẫn dội về tiếng súng, tiếng cối 81 ly, địch đang ráo riết lùng sục vào bản, máy bay địch cũng thi nhau trút bom xuống, du kích đang đánh trả quyết liệt. Hơn hai chục anh em còn lại của trung đội địa phương Mường Ngòi lo lắng, khi nghe tôi thông báo tình hình chiến trường Điện Biên Phủ đang chuẩn bị mở chiến dịch đánh lớn, bộ đội của ta đã giành được một số thắng lợi bước đầu. Hủm Pheng bảo: "Nhất định chúng ta sẽ thắng lợi", anh em trong đội hình dơ tay reo hò. Sau đợt ấy, Hủm Pheng được đề bạt làm trung đội trưởng, trung đội còn được tăng cường thêm hai tiểu đội quân tình nguyện Việt Nam, chúng tôi lại cùng nhau sát cánh chiến đấu.


Sau đợt ấy chúng tôi nhận được tin báo: Khoảng một tiểu đoàn địch đang tiến lên bản Kìu Hịa đánh bản Phồn, chúng tôi tổ chức cho anh em mai phục tại đồi Yên Ngựa. Chờ suốt đêm không thấy địch hành quân đến, ngồi ngáp ngắn ngáp dài vì buồn ngủ, mãi đến sáng anh em đã quá mệt mỏi thì địch xuất hiện. Thời tiết khi ấy đang là mùa đông, mặt trời đã ló lên nhưng những lớp sương vẫn còn nặng trĩu phủ trên tán cây rừng, bỗng thấy chim chóc bay náo loạn, dưới chân dốc địch đang lom khom tiến đến. Anh em chúng tôi tín hiệu thông báo cho nhau sẵn sàng. Chờ thời cơ đến, chúng tôi đồng loạt nổ súng, địch co cụm lại thành từng nhóm, có tên bị bắn chết ngay tại trận, có tên bị thương nằm kêu la inh ỏi. Địch củng cố lại đội hình chiến đấu. Từ dưới đoạn suối cạn chúng bắn xối xả vào trận địa của chúng tôi, cối 81 ly, cối 60 ly liên tục nổ vang rền cả vùng núi rừng âm u. Vì lực lượng của chúng tôi quá mỏng, vũ khí của địch lại mạnh, nên phải rút lên đỉnh đồi, nhưng địch cũng không thể tiến thêm vì địa hình hiểm trở. Chiến thắng ấy Hủm Pheng vui mừng vỗ vai tôi: "Ôi! Người bạn, người anh em!".


Một hôm, chúng tôi đang ngồi trò chuyện trên tảng đá lớn thì có một du kích bản đến báo: "Cán bộ! Quân địch xuyên tắt rừng đến bản Lắt rồi. Khoảng ba trăm tên". Chúng tôi nhận định địch đã hành quân theo hai hướng tạo thành gọng kìm ép ta vào bản Phồn, một cánh đi từ Mường Ngòi qua Kìu Hịa đến bản Phồn, một cánh cắt qua bản Lắt. Hủm Pheng nói: "Chúng ta phải chiếm đỉnh đồi Nương trước". Nhưng từ chỗ chúng tôi đến đồi Nương phải đi mất một giờ hai mươi phút, địch từ bản Lắt đến chỉ mất một giờ. Chúng tôi bảo nhau quyết tâm chạy. Khi đến chân dốc gần suối Nậm Lắt, bỗng tôi thấy một tia sáng nhỏ vắt ngang qua đường, Hủm Pheng đang dẫn đầu đội hình, tôi nghi địch cài mìn, vội chạy lên giật cổ áo anh ghì xuống: "Anh em! Có mìn! Nằm xuống". Hủm Pheng lớ ngớ chưa hiểu chuyện gì nhưng cũng nghe theo. Một lát sau yên ắng, tôi ngồi dậy, Hủm Pheng cũng lóp ngóp theo, anh nhìn tôi đầy biết ơn.


Vụ phát hiện quả mìn ấy chúng tôi tạm gác lại, nhiệm vụ trước mắt phải nhanh chóng chiếm được đỉnh đồi Nương. Lên đến nơi tôi mệt quá nằm vật xuống đất thở, hai bắp chân cứng nhắc như bị chuột rút, không làm thế nào để tín hiệu cho anh em biết. Vừa lúc ấy Hủm Pheng đến, nhìn tôi nằm co quắp, anh chạy đến bóp chân tay cho tôi, cả hai chúng tôi đều mệt lử chẳng thể nói điều gì, mồ hôi ướt sũng chiếc áo trấn thủ. Chưa kịp hồi tỉnh thì địch xuất hiện lố nhố dưới chân đồi, hình như chúng cũng quá mệt mỏi vì quãng đường hành quân khó khăn, đội hình xộc xệch rải rác. Một tốp lính da đen đã vượt lên đến gần đỉnh, anh em đằng sau không biết đã đến nơi chưa? Tôi tự hỏi và không biết làm cách nào để gọi họ nhanh lên! Không thể chần chừ được nữa rồi! Chỉ còn giây lát nữa thôi là tốp da đen lên đến đỉnh, chân tay tôi vẫn còn run run chưa hết cơn co giật, đầu ngắm đưa về phía tốp lính da đen cũng di chuyển lên xuống. Đoàng! Một tên đi đầu ngã gục. Phát thứ hai một tên nữa trúng đạn. Hủm Pheng cũng nhanh chóng dương súng bắn. Tốp lính da đen bị tiêu diệt hoàn toàn. Vừa lúc đó, nghe tiếng súng nổ, anh em phía sau lên đến nơi, chúng tôi hiệp đồng với nhau thành đội hình chiến đấu. Từ trên cao nhìn xuống, giữa đám nương trống trải có từng tốp địch nấp sau những gốc cây cháy dở đen thui. Địch từ phía dưới thi nhau bắn lên đội hình chúng tôi. Biết chúng tôi không có hỏa lực mạnh, sức chiến đấu có phần đuối dần, địch tổ chức nhiều đợt tấn công và có nguy cơ địch sẽ chiếm được đỉnh đồi, chúng tôi không còn đường rút lui, địch chiếm được trận địa coi như chúng tôi hy sinh. Anh em có biểu hiện tuyệt vọng, đạn chỉ đủ cầm cự khi địch xuất hiện. May mắn cho chúng tôi thoát chết là nhờ có lực lượng phía sau lên chi viện kịp, khí thế chiến đấu trở lại, nhiều anh em trong đội hăng hái bò sát đến mục tiêu dùng lựu đạn ném, địch chết nhiều, những tên sống sót rút chạy xuống khe sâu rồi lui hắn. Sau chiến thắng hôm ấy, anh em chúng tôi rút về lán bí mật của du kích bản Phồn.


Chúng tôi về đến lán lúc trời nhá nhem tối, các lán đang đỏ lửa nấu cơm, nghe tin bộ đội về họ chạy ùa ra hỏi thăm. Trong trận này anh em chúng tôi chỉ có vài người bị thương nhẹ, người già chắp tay khấn bốn phương trời, cảm tạ đức Phật, ma xó đã che chở cho bộ đội được bình yên. Chúng tôi chia nhau thành từng tốp về ăn tối cùng dân bản. Tin thắng trận lan khắp vùng, tinh thần anh em càng thêm vững, nhất định sẽ đánh thắng những trận tiếp theo, dân khắp nơi tự nguyện đóng góp lương thực nuôi bộ đội, họ còn tổ chức lễ đi săn đoàn kết, được con thú nào thì chia đều theo nhân khẩu, kể cả những đứa bé trong bụng mẹ cũng được chia khẩu phần. Trước niềm tin của dân bản Phồn, chúng ôối được bổ sung thêm quân số, Hủm Pheng được đề bạt lên chức đại đội trưởng.


Tháng một năm 1954, hoa ban nỏ trắng rừng, mùa xuân vui trẩy hội, nhưng niềm vui qua nhanh, khắp vùng lưu vực sông Nậm U sôi sục không khí chuẩn bị đánh giặc. Từ sau tháng 12 năm 1953, địch biết tin bộ đội chủ lực của Việt Nam hành quân lên chiếm đóng Pun Lót, kế hoạch nối thông đường dây liên lạc giữa Bắc Lào với Điện Biên Phủ của chúng bị phá vỡ, nguy cơ bị quân chủ lực đánh bại, các tiểu đoàn địch cố thủ phía nam sông Nậm U liền rút về bờ bắc tăng cường trận địa phòng tuyến, địch phá sạch thuyền bè của dân hai bên bờ, máy bay Mỹ tăng cường chi viện cho quân đội Pháp cùng thi nhau ném bom xuống khu vực nghi ngờ, Nậm U trở thành dòng sông chết.


Đầu năm 1954, bộ đội các trung đoàn quân tình nguyện Việt Nam mở cuộc hành quân lớn lên Sốp Nạo, chia thành hai mũi tiến đánh phòng tuyến giao thông chiến lược đường bộ sông Nậm U, một cánh đánh vào Mường Khoa, Mường Xây. Cánh thứ hai đánh Mường Ngòi, Nậm Bạc, Luông Pha Băng. Chúng tôi nhận được chỉ thị của trên thông báo xuống, Hủm Pheng vui lắm, bảo tôi: "Mình sẽ thắng lợi thôi mà".


Chiến dịch ấy chúng tôi cùng các trung đoàn chủ lực liên tiếp giành thắng lợi, tôi sát cánh bên anh tiến hành nhiều cuộc truy kích địch. Một hôm đại đội nghỉ chân bên con suối nhỏ, sau những ngày chiến đấu triền miên mệt mỏi, chúng tôi thi nhau tắm gội và gặt dũ những thứ lâu ngày cáu bẩn. Cơ thể tôi như cây héo gặp nước mát hồi sinh lại tươi roi rói, tâm hồn tôi trẻ trung như cậu thanh niên mười tám. Cho dù chiến thắng sắp sửa đến, phần thắng chắc đã thuộc về chúng tôi, trong niềm vui lớn lao của tất cả mọi người tôi lại cảm thấy man mác buồn? Đôi lúc ngồi bên bờ suối tôi hát, Hủm Pheng bảo: "Em mới chép được bài hát này hay lắm! Anh có thích thì em tặng". Nói rồi Hủm Pheng lục ba lô lấy cuốn sổ ra đọc cho tôi chép bài hát "Lăm tơi". "Hôm nào liên hoan mừng thắng lợi anh sẽ ra hát cùng các cô gái Mường Ngòi nhé". Ôi! Ngày chiến thắng tôi sẽ hát cùng những cô gái Mường Ngòi! Nghĩ đến vậy tôi cứ ngồi bên suối hát ngân nga.


Sau đợt ấy tôi cùng hai tiểu đội tăng cường nhận được lệnh của anh Nguyễn Sĩ Hoạt gọi trở về đoàn bộ đóng quân dưới chân đồi Phạn Thoong, chia tay Hủm Pheng, chia tay đại đội Mường Ngòi với niềm luyến tiếc, nhưng vì nhiệm vụ của người lính chúng tôi lại ra đi. Vì mục tiêu chiến đấu mới, vì những chiến công đang đợi tôi ở phía trước. Thế rồi tôi chuyển đi nhiều nơi xa hơn nữa. Xa rồi, nhưng tôi vẫn nhớ bài hát ngày nào bên suối...