“Hùm xám Đường số 4” và trận Đông Khê

Năm 1950, quân Pháp xây dựng một hệ thống đồn bốt dày đặc dọc Đường số 4, tuyến đường chạy qua Cao Bằng, Đông Khê, Thất Khê xuống Lạng Sơn. Họ muốn dùng tuyến phòng thủ này để cô lập căn cứ Việt Bắc và ngăn đường liên lạc của Việt Nam với bên ngoài.

Trong chiến dịch Biên giới Thu – Đông năm ấy, Bộ Chỉ huy quyết định chọn Đông Khê làm nơi mở màn. Người được giao chỉ huy Trung đoàn 174, đơn vị tiên phong tiến công cứ điểm này, là Đặng Văn Việt.

Ông sinh năm 1920, từng học ở Huế và tham gia cách mạng từ trước Cách mạng Tháng Tám. Khi ấy, Đặng Văn Việt còn khá trẻ nhưng đã có kinh nghiệm chiến đấu. Chính những trận đánh liên tiếp trên Đường số 4 sau này khiến quân Pháp gọi ông bằng biệt danh “Hùm xám Đường số 4”.

Sáng 16 tháng 9 năm 1950, quân ta nổ súng đánh Đông Khê. Trận chiến kéo dài dữ dội suốt nhiều giờ. Đông Khê có hệ thống công sự kiên cố, quân Pháp chống trả quyết liệt.

Nhưng đến ngày 18 tháng 9, cứ điểm Đông Khê hoàn toàn thất thủ. Việc mất Đông Khê khiến Cao Bằng bị cô lập, Thất Khê bị uy hiếp, còn tuyến phòng thủ Đường số 4 của Pháp bị chọc thủng.

Điều quân Pháp không ngờ là việc họ tìm cách chiếm lại Đông Khê lại tạo cơ hội cho quân ta đánh vào các cánh quân cơ động của họ. Từ đây, chiến dịch chuyển sang những trận đánh lớn trên Đường số 4, cuối cùng buộc quân Pháp phải rút khỏi tuyến đường này.

Sau chiến dịch, Đặng Văn Việt trở thành một trong những người chỉ huy nổi tiếng của quân đội Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp.

Điều thú vị là biệt danh “Hùm xám Đường số 4” không phải do ông tự đặt. Đó là cách đối phương gọi một người chỉ huy mà họ đã nhiều lần phải đối đầu trên chính tuyến đường mà họ từng tin rằng có thể dùng để khóa chặt Việt Bắc.

Ngày nay, Đông Khê, Cao Bằng vẫn là một địa danh gắn với Chiến dịch Biên giới năm 1950 — chiến dịch đánh dấu bước chuyển quan trọng, khi quân đội Việt Nam bắt đầu giành thế chủ động trên chiến trường chính Bắc Bộ.