HƯỞNG ỨNG ĐỒNG KHỞI NĂM 1960

Trước tình thể bị địch đàn áp đánh phá, cán bộ, đảng viên và quần chúng cách mạng Phước Long cũng như các địa phương khác trong huyện sôi sục căm thù đòi Đảng phải sớm chuyển hướng phong trào, chuyển phương châm, phương thức đầu tranh, phải sử dụng bạo lực cách mạng đập tan bạo lực phản cách mạng của kẻ thù Đầu năm 1959, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 15 họp dưới sự chủ tọa của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Sau khi phân tích tình hình phong trào cách mạng miền Nam và xuất phát từ nhận định về bản chất độc tài hiếu chiến của chính quyền Ngô Đình Diệm, hội nghị khẳng định: "Con đường phát triển cơ bản của cách mạng Việt Nam ở miền Nam là khởi nghĩa giành chính quyền về tay nhân dân", "Theo tinh thần cụ thể và yêu cầu hiện nay của cách mạng thì con đường đó là lấy sức mạnh của quần chúng, dựa vào lực lượng chính trị của quần chúng là chủ yêu, kết hợp với lực lượng vũ trang để đánh đổ quyền thống trị của đế quốc và phong kiến, dựng lên chính quyền nhân dân" Tháng 12 năm 1959, Khu ủy Trung Nam Bộ tổ chức hội nghị triển khai Nghị quyết 15. Tiếp thu sự chỉ đạo của Khu ủỷ, Tinh uỷ Bến Tre quyết định tô chức cuộc nôi dậy đông loạt trừ gian diệt ác, phá kìm giảnh quyền làm chủ trong toàn tỉnh, chuyên phong trào từ thê bị kim kẹp đàn áp sang chủ động tiên công. Đông chí Nguyên Văn Trung, Tỉnh uý viên, được Tỉnh uy phân công vê truyên đạt Nghị quyêt 15 của Trung ương và sự chỉ đạo của Tỉnh uỷ cho Huyện uy Giông Trôm. Huyện uỷ chủ trương băng mọi biên pháp phải củng cố lại cơ sở, gọi các đồng chí điều lăng trở vê móc nồi với cán bộ, đảng viên bị mất liên lạc, tăng cường lực lượng tại chô, phát động quân chúng nôi lên hành động và cử các đông chí Huyện uỷ viên vê các xã phổ biến chủ trương của Tinh uy và Huyện uy về Đồng khởi; đồng chí Nguyễn Ngọc Châu (Tư Khắc) về triên khai Nghị quyết 15 ở 2 xã Thanh Phú Đông và Phước Long Đồng chí Chín Tín (Nguyễn Văn Bảy), Bí thư chi bộ xã Phước Long tố chức cuộc họp chi bộ mở rộng có 4 đảng viên là đông chí Chín Tín, đồng chí Sáu Phước, đồng chí Ba Tâm, đồng chí Ba Thành và 3 đoàn viên trong Ban Chấp hành Đoàn Thanh Lao là đồng chí Ba Thanh, đồng chí Bảy Việt, đông chí Hai Tuyêt. Tiệp thu tinh thân Nghị quyết, chi bộ xã Phước Long đã chuẩn bị cho Đồng khởi, kêu gọi các cán bộ, đảng viện điều lắng trở về giao nhiệm vụ, củng cố Đoàn Thanh lao để làm nòng cốt, thành lập Tổ hành động, lấy địa bàn ấp 1 (Mỹ Chánh 1) và ấp 2 (Mỹ Chánh 2) làm điểm, Đoàn Thanh niên lấy quao đẽo súng, làm lựu đạn giả Ngày 17-1-1960, cuộc Đồng khởi nổ ra ở ở 3 xã Định Thủy, Phước Hiệp, Bình Khánh, huyện Mỏ Cày và sau đó, các nơi cùng nổi dậy. Chi bộ xã Phước Long cho một tổ vũ trang để hỗ trợ quần chúng, tiến hành móc nối với cơ sở binh vận trong ban tề và dân vệ để phối hợp hành động. Quần chúng cách mạng 2 ấp Mỹ Chánh 1 và ấp Mỹ Chánh 2 nổi dậy đánh mỡ vàng trời, sáu đó, nhân dân các ấp khác trong xã đã phá các hình thức kìm kẹp của địch. Tổ hành động, lực lượng du kích xã, Đoàn Thanh Lao làm xung kích cùng quần chúng tiến hành bắt một số bọn do thám, chỉ điểm ác ôn, dùng lực lượng quần chúng vây đồn kêu gọi binh lính bỏ đồn trở về với gia đình và giải tán hội tề xã, ấp. Và mở phiên tòa tại đình ấp 5 Mỹ Thạnh gom hết các số tề xã và bọn cảnh sát, gián điệp ác ôn đến để tham dự phiên tòa, nêu tội ác của Mỹ-Diệm và bọn tay sai nhất là bọn ác ôn tại xã, tử hình 2 tên chủ ấp 3 và tên cảnh sát ở ấp 5 có nợ máu với nhân dân, còn lại cảnh cáo và thả về. Sau đó, chỉ huy lực lượng rút cầu, đập phá các tàn tích của địch tại ấp 4, ấp 5 và ấp 6. Cùng với tố chức quần chúng đấu tranh vây đồn, đưa gia đình binh sĩ vào đồn Bền Tranh, kêu gọi binh sĩ bỏ ngũ, các cơ sở cách mạng được củng cố, tô chức cho lực lượng quần chúng đấu tranh chính trị với địch. Tên đại uý Lâm Minh Tân cho lính từ Giồng Quýt lên Bến Tranh, bắt ông Trần Văn Tá, Phạm Văn Đôi, bà Dương Thị Điều, giải tán lực lượng quần chúng đang đầu tranh trước đồn. Thấy tương quan về lực lượng và vũ khí không thuận lợi, chi bộ chỉ đạo rút lực lượng, tuy vậy đồng chí Lê Minh - Trưởng Ban binh vận xã cũng đã vận động được 2 binh sĩ ngụy tên là Khọa và Khoái mang súng vê với cách mạng. Cuộc Đồng khởi ở xã Phước Long đã làm cho bọn binh sĩ ngụy rất hoang mang và cổ thủ trong đồn, xã Phước Long đã cơ bản phá được thế kìm kẹp của địch, chi bộ củng cô lại lực lượng du kích cùng nhân dân cải tạo lại địa hình, cắm chông, gài lựu đạn, tổ chức canh gác và tất cả sẵn sàng chống địch phản công. Tháng 3-1960, tiêu khu Kiền Hòa đưa 1 tiểu đoàn biệt động quân và lính tổng đoàn dân vệ đến Phước Long yểm trợ cho lực lượng địa phương của chúng lập lại Ban hội tề và đóng lại đồn bót đã bị đập phá. Tiếp đó, địch đưa cảnh sát Vui và tổng Khanh về phối hợp với lính đồn, tề xã, mở nhiều cuộc càn quét khủng bố để đối phó với phong trào cách mạng, bọn địch đã gom thanh niên trong xã là tín đồ Thiên Chúa giáo (kể cả thanh niên có vợ là đạo Thiên Chúa) vào lực lượng Thanh niên thánh nghiệp bảo vệ giáo đường (bảo vệ nhà thờ Giồng Quýt). Trong thời này, để hoạt động thuận lợi trong đấu tranh chính trị và vũ trang, chi bộ xã Phước Long tách ra thành 2 chi bộ, chi bộ A tập trung các đồng chí bất hợp pháp và chi bộ B các đồng chí hợp pháp giữ thế đấu tranh chính trị Chi bộ A gồm 12 đồng chí: Nguyễn Văn Bảy (Chín Tín); Trần Văn Kinh (Ba Tâm); Tám Văn (Sáu Mừng); Năm Triên (Năm Quyết); Tư Bích (Lê Minh); Ba Sung (Ba Chiến); Chín Còn (Chín Quyết); Hai Rúng (Hai Khởi); Phạm Văn Yến (Tư Thi); Phạm Văn Lầu (Kỳ Sanh); Năm Phục (Năm Minh); Dương Văn Hoạch (Năm Chiến). Chi bộ A do đồng chí Nguyễn Văn Bảy (Chín Tín) làm Bí thư, đồng chí Trần Văn Kinh (Ba Kinh) làm bí thư. Chi bộ B do đồng chí Lê Thanh làm bí thư