Huyền thoại bên bến sông Nhật Lệ và ngọn lửa kiên cường của đất Mẹ
Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước gian khổ và oanh liệt, hình ảnh người mẹ Quảng Bình chèo đò đưa cán bộ, chiến sĩ và bộ đội qua sông dưới làn bom đạn gầm hú đã trở thành biểu tượng bất tử của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Người mẹ ấy chính là Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Suốt – hay còn được nhân dân cả nước thương yêu gọi bằng cái tên đầm ấm: Mẹ Suốt.
Người mẹ chân đất và con đò rẽ sóng bom đạn
Mẹ Suốt tên thật là Nguyễn Thị Suốt, sinh năm 1906 tại bảo Ninh, thị xã Đồng Hới (nay là thành phố Đồng Hới), tỉnh Quảng Bình. Sinh ra trong một gia đình ngư dân nghèo khó, từ nhỏ mẹ đã phải làm thuê vất vả để kiếm sống.
Năm 1964, sau Sự kiện Vịnh Bắc Bộ, đế quốc Mỹ bắt đầu leo thang đánh phá miền Bắc bằng không quân và hải quân. Tỉnh Quảng Bình – tuyến đầu của miền Bắc xã hội chủ nghĩa và là hậu phương trực tiếp của chiến trường miền Nam – trở thành một trong những tọa độ đạn bom khốc liệt nhất. Bến đò sông Nhật Lệ là điểm giao thông huyết mạch để vận chuyển lương thực, vũ khí và quân trang sang chiến trường.
Năm 1965, dù đã ở tuổi 60 – lứa tuổi đáng lẽ được nghỉ ngơi – Mẹ Suốt vẫn xung phong nhận công việc chèo đò ngang đưa đón cán bộ, chiến sĩ, bộ đội và thương binh qua sông Nhật Lệ.
Bất chấp máy bay Mỹ ngày đêm oanh tạc, thả bom napan, bom từ trường và bắn phá dữ dội nhằm cắt đứt tuyến giao thông này, con đò của Mẹ Suốt vẫn kiên cường rẽ sóng. Mỗi ngày, Mẹ chèo hàng chục chuyến đò qua lại giữa hai bờ sông. Người ta ước tính trong những năm tháng chiến tranh ấy, mỗi năm Mẹ đã chèo tới 1.400 chuyến đò, đưa hàng ngàn lượt cán bộ, chiến sĩ và vũ khí vượt sông an toàn.
"Một tay lái chiếc đò ngang..."
Bến sông Nhật Lệ thời ấy không một ngày bình yên. Có những lần bom dội ngay sát mạn đò, nước sông dựng đứng thành cột, nhưng Mẹ Suốt vẫn vững tay chèo, bình tĩnh xử lý để đưa con đò và bộ đội cập bến an toàn. Sự dũng cảm và lòng tận tụy của Mẹ đã tiếp thêm sức mạnh cho hàng ngàn chiến sĩ miền Nam tiến ra mặt trận.
Hình ảnh tượng đài Mẹ Suốt với mái tóc bạc phơ phất phơ trước gió, đôi mắt sáng quắc dõi nhìn bầu trời, tay giữ chặt mái chèo đã đi vào thơ ca, nhạc họa và trở thành nguồn cảm hứng bất tận. Nhà thơ Tố Hữu trong bài thơ nổi tiếng "Mẹ Suốt" đã khắc họa trọn vẹn khí phách kiên cường của Mẹ:
"Gan chi gan rứa mẹ ơi!
Mẹ rằng: Cứu nước, mình thời tiến lên.
Lặng nghe mẹ kể ngày xưa...
Bởi vui, mẹ hát ca khà:
Tay chèo tay súng, vui đùa đạn bom!"
Với những cống hiến đặc biệt xuất sắc, ngày 1/1/1967, Mẹ Nguyễn Thị Suốt vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động.
Di sản sống mãi bên dòng Nhật Lệ
Ngày 11/10/1968, trong một trận mưa bom ác liệt của không quân Mỹ xuống bến đò Bảo Ninh, Mẹ Suốt đã anh dũng hy sinh ngay trên con đò gắn bó với đời mình. Mẹ ngã xuống khi công việc chèo đò cứu nước vẫn còn dở dang, nhưng ngọn lửa kiên cường của Mẹ đã thắp sáng cả một vùng sông nước.
Đất nước hòa bình, để tri ân và ghi nhớ công ơn của Mẹ, một tượng đài Mẹ Suốt uy nghi đã được dựng nên ngay bên bờ sông Nhật Lệ, ngay sát bến đò năm xưa Mẹ từng chèo lái.
Ngày nay, khi ghé thăm Quảng Bình, du khách và thế hệ trẻ vẫn tìm về bến đò Mẹ Suốt để thắp nén hương tưởng niệm. Mẹ Suốt không chỉ là niềm tự hào của quê hương Quảng Bình mà còn là đại diện tiêu biểu cho người phụ nữ Việt Nam: anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang – những con người lặng lẽ hy sinh, làm nên chiến thắng vĩ đại của dân tộc.
