Huyền thoại chị Sứ

Chị Phan Thị Ràng, bí danh Tư Phụng, sinh năm 1937, quê ở Lương Phi, Tri Tôn, An Giang. Năm 1958, chị làm trinh sát ở Xà Tón (Tri Tôn, An Giang). Sau 2 tháng hoạt động ở Tri Tôn bị lộ, chị phải chuyển sang Kiên Giang rồi lại phải tạm lánh sang Căm-pu-chia một thời gian mới chuyển về Bình Sơn, Hòn Đất hoạt động. Tại đây, chị làm công tác thanh vận và giao liên. Chị lãnh đạo 3 cuộc biểu tình của nhân dân với tỉnh trưởng để gây sức ép cho chính quyền địch. Biết chị là người đứng đầu, địch tìm cách để bắt chị, chị nhanh chóng rút lui vào Hòn Đất. Tháng 1/1962, địch huy động 2.000 quân từ 3 hướng, cả bộ binh, không quân và ca nô chạy dọc bờ biển bao vây Hòn Đất. 21 người với 7 khẩu súng, 30 quả lựu đạn và bàn chông phải đối đầu với 2.000 lính vũ khí tối tân. Vào khoảng 1h sáng 8/1/1962, chị Tư Phụng ra khỏi hang để đi họp. Chị đi trước, 2 người nữa đi sau. Địch bắt giữ chị lại, biết ý, chị hô to: “Tôi đi buôn gạo, sao các người lại bắt tôi?”, 2 người sau nghe tiếng chị liền trốn thoát. Sáng hôm sau, chị cùng nhiều người khác bị dồn vào một góc sân. Chị vẫn một mực nói là đi buôn gạo, chúng định thả chị ra. Vừa lúc đó, đại úy Khen về. (Khen là nguyên mẫu của nhân vật Xăm trong “Hòn Đất”). Khen vốn cũng là người của ta, sau đó theo giặc. Nhận ra “người cũ”, Khen giữ chị lại và cho lính đánh đập, tra tấn chị dã man nhưng chị vẫn giữ vững khí tiết, hy sinh khi mới 25 tuổi. Cảm phục tấm gương hy sinh của chị, mỗi người dân đều góp thêm một hòn đá, hòn đất, theo tháng năm, ngôi mộ chị ngày càng được tôn cao.