Huyền thoại một nữ tướng

Năm 1943, địch thả bà và quản thúc tại địa phương. Thời gian này bà lâm bệnh khi sức khỏe chưa hồi phục, bà lại nhận tin chồng hy sinh ngoài Côn Đảo. Ba năm trong sự giam cầm hà khắc ở nhà lao cũng là ba năm hoạt động kiên cường, bất khuất của cô gái xứ dừa có tố chất của một nữ tướng.Trở về Bến Tre, tiếp tục sự nghiệp cách mạng, Nguyễn Thị Định liên lạc với tổ chức Đảng, chính quyền cách mạng và tham gia giành chính quyền ở thị xã Bến Tre trong Tổng khởi nghĩa tháng 8/1945. Năm 26 tuổi (1946) Nguyễn Thị Định được Tỉnh ủy chọn làm thuyền trưởng chuyến đầu tiên vượt biển ra Bắc báo cáo với Trung ương và Bác Hồ về tình hình cách mạng miền Nam và Khu 8 sau Hiệp định sơ bộ 6/3. Sau đó, trực tiếp chuyển 12 tấn vũ khí từ miền Bắc vào chi viện cho chiến trường Tây Nam bộ, tạo tiền đề cho sự hình thành đường Hồ Chí Minh trên biển, chở những đoàn tàu không số từ Bắc vào Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước.Từ năm 1947 - 1951, bà là Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh Bến Tre; Đoàn trưởng Phụ nữ Cứu quốc tỉnh; Ủy viên Mặt trận Liên Việt tỉnh; Ủy viên BCH Phụ nữ Cứu quốc Nam bộ; Tỉnh ủy viên, Phó Bí thư Huyện ủy Mỏ Cày, Chủ tịch Mặt trận Liên Việt huyện. Từ năm 1952 đến 1960, bà là Hội trưởng Phụ nữ tỉnh, Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Bí thư rồi Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre.
Năm 1960, bà Nguyễn Thị Định là một trong những người tham gia lãnh đạo phong trào Đồng Khởi ở Bến Tre. Chính từ phong trào này, tên tuổi của bà gắn với phương thức đánh địch bằng “Ba mũi giáp công”, đặc biệt là phong trào đấu tranh chính trị, binh vận của phụ nữ, của “Đội quân tóc dài” gắn liền với phong trào du kích chiến tranh của nhân dân miền Nam trong những năm kháng chiến chống Mỹ.
“Đội quân tóc dài” ra đời trong những ngày đầu phong trào Đồng Khởi, với lực lượng chính là phụ nữ, hội tụ những cá nhân ưu tú, trung kiên, dũng cảm và mưu trí, đủ mọi lứa tuổi và thành phần trong xã hội, có cơ sở ở khắp nông thôn và thành thị, được chọn lọc qua các phong trào đấu tranh chính trị.Nguyễn Thị Định là người trực tiếp tổ chức và phát triển đội quân này. Đây là đội quân được tổ chức chặt chẽ, được rèn luyện và thử thách từ trong chiến đấu và cũng là lực lượng đông đảo nhất, hùng hậu nhất ở Bến Tre. Từ năm 1961-1964, với các cương vị là Khu ủy viên, Bí thư Đảng đoàn rồi Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ giải phóng Khu 8, bà có công rất lớn trong việc xây dựng và phát huy tác dụng của đội quân tóc dài với chiến thuật “tản cư ngược”.Nhớ về Đồng Khởi, bà Nguyễn Thị Tâm (80 tuổi, ở thị trấn Mỏ Cày), nhân chứng của đội quân tóc dài ngày ấy, tham gia ngay từ những ngày đầu. Bà kể: khi đó địch càn quét, bắt bớ tại quê của bà là xã Hương Mỹ. Ở trong ban liên lạc, được giao nhiệm vụ bà cảm thấy rất mừng nhưng cũng rất lo, mừng vì vinh dự, còn lo là sợ không hoàn thành nhiệm vụ, nhưng rồi bà đã nhiều lần tham gia đấu tranh và bị địch bắt, tra tấn dã man, nhưng chúng không khai thác được gì. Hàng trăm phụ nữ như vậy, dù bị địch bắt, tra tấn, bắt phơi nắng, ngâm nước, cắt tóc hay dùng cực hình nhưng vẫn kiên cường, bất khuất, đấu tranh đến cùng, buộc quân địch phải rút lui…Thượng tướng Trần Văn Trà từng nhận định, Nguyễn Thị Định là người có tài thao lược, ý chí cao, có nghệ thuật điều hành của đội quân tóc dài, vừa hình thành tổ chức, vừa tác chiến ngay tại chiến trường vô cùng phức tạp và đã đem lại chiến thắng vẻ vang. Từ năm 1965 đến 1975, bà là Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Giải phóng miền Nam Việt Nam; Phó Tư lệnh các lực lượng vũ trang (LLVT) giải phóng miền Nam. Năm 1974, bà được phong quân hàm Thiếu tướng QĐND Việt Nam.