Huyền thoại người chị Ba

Nguyễn Thị Định là một trong những nữ lãnh đạo tiêu biểu của cách mạng Việt Nam, người đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước. Sinh ngày 15-3-1920 trong một gia đình nông dân nghèo nhưng giàu lòng yêu nước tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre, bà sớm giác ngộ cách mạng và tham gia phong trào Đông Dương Đại hội năm 1936. Tháng 10-1938, bà được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong thời gian hoạt động cách mạng, bà xây dựng gia đình với đồng chí Nguyễn Văn Bích và sử dụng nhiều bí danh như Ba Định, Bích Vân, Ba Tấn, Ba Nhất, Ba Hận.

Con đường cách mạng của Nguyễn Thị Định gắn liền với nhiều mất mát và hy sinh. Năm 1939, khi con trai mới ba ngày tuổi, chồng bà bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo. Đến năm 1940, bà cùng người con mới bảy tháng tuổi cũng bị bắt giam. Trong thời gian bị giam giữ và đày đến nhà tù Bà Rá, bà nhận tin chồng hy sinh tại Côn Đảo. Dù chịu nỗi đau lớn lao, bà vẫn giữ vững ý chí cách mạng và tiếp tục hoạt động sau khi ra tù năm 1943.

Năm 1944, Nguyễn Thị Định bắt liên lạc lại với Đảng. Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, bà đã lãnh đạo hàng nghìn quần chúng nổi dậy giành chính quyền tại Bến Tre. Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược Nam Bộ, bà tiếp tục đảm nhận nhiều trọng trách trong tổ chức cách mạng. Tháng 3-1946, bà tham gia đoàn vượt biển từ Nam Bộ ra Bắc để báo cáo với Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng về tình hình chiến trường miền Nam, đồng thời xin chi viện vũ khí. Sau đó, bà làm trưởng đoàn vận chuyển thành công 12 tấn vũ khí từ Bắc vào Nam. Chuyến đi lịch sử này đã mở đầu cho tuyến vận tải chiến lược được biết đến sau này với tên gọi “Đường Hồ Chí Minh trên biển”.

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, Nguyễn Thị Định giữ nhiều cương vị quan trọng như Tỉnh ủy viên, Đoàn trưởng Phụ nữ cứu quốc tỉnh Bến Tre, Phó Bí thư rồi Bí thư Huyện ủy Mỏ Cày. Sau Hiệp định Genève năm 1954, bà được giao ở lại miền Nam hoạt động bí mật. Cuối năm 1959, trên cương vị Phó Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre, bà tiếp thu Nghị quyết số 15 của Trung ương và trực tiếp chỉ đạo cuộc Đồng khởi Bến Tre nổ ra ngày 17-1-1960. Bà cũng là người đầu tiên sử dụng khái niệm “Đồng khởi”, đồng thời góp phần hình thành “Đội quân tóc dài” và phương châm đấu tranh bằng “ba mũi giáp công”, những sáng tạo có ý nghĩa quan trọng trong chiến tranh nhân dân ở miền Nam.

Sau thắng lợi của phong trào Đồng khởi, Nguyễn Thị Định tiếp tục đảm nhận nhiều vị trí lãnh đạo quan trọng. Năm 1965, bà được giao nhiệm vụ Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam Việt Nam, tham gia Quân ủy miền và phụ trách phong trào chiến tranh du kích. Ngày 17-4-1974, bà chính thức được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng tiêu biểu của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bà có nhiều đóng góp quan trọng vào thắng lợi chung của dân tộc. Mùa xuân năm 1975, bà tham gia Bộ chỉ huy chiến dịch giải phóng miền Nam với cương vị Phó Tổng Tư lệnh Quân giải phóng và Phó Tổng Chỉ huy chiến dịch.

Sau ngày đất nước thống nhất, Nguyễn Thị Định tiếp tục cống hiến trên nhiều lĩnh vực. Bà từng giữ các chức vụ như Thứ trưởng Bộ Thương binh và Xã hội, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khóa IV, V, VI, đại biểu Quốc hội các khóa VI, VII, VIII và Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước từ năm 1987 đến năm 1992. Dù ở bất kỳ cương vị nào, bà luôn giữ phẩm chất giản dị, nhân hậu, gần gũi với nhân dân và đồng chí, đồng đội.

Nguyễn Thị Định qua đời ngày 26-8-1992. Với những cống hiến to lớn cho sự nghiệp cách mạng, bà được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất, Giải thưởng Hòa bình quốc tế Lênin và được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1995. Ngày nay, tên tuổi của bà được đặt cho nhiều trường học, tuyến đường và công trình trên cả nước. Khu lưu niệm Nguyễn Thị Định tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre là nơi ghi nhớ công lao và tôn vinh cuộc đời hoạt động cách mạng vẻ vang của người nữ tướng anh hùng.