HUYỀN THOẠI VỀ "BÀ TƯỚNG VIỆT MINH" HÀ THỊ QUẾ

Khởi nguồn từ dòng máu kiên trung

Sinh ra tại vùng đất Quỳnh Lưu, Nho Quan, Ninh Bình, cô bé Lương Thị Hồng (tên khai sinh của bà Hà Thị Quế) đã được nuôi dưỡng trong cái nôi của một gia đình giàu truyền thống hiếu học và cách mạng. Là hậu duệ của Trạng nguyên, nhà toán học lỗi lạc Lương Thế Vinh, dòng máu kiên trinh và hiếu học đã thấm sâu vào bà từ thuở ấu thơ. Dưới sự dạy dỗ nghiêm khắc nhưng giàu lòng yêu nước của cha, mẹ và chú ruột – những đảng viên cộng sản đầu tiên của Ninh Bình, bà sớm trở thành một cô gái thông minh, sắc sảo và vô cùng gan dạ.

Chính chí khí cách mạng ấy đã đưa bà bước vào con đường hoạt động từ rất sớm. Khi mới 14 tuổi, bà đã hăng hái làm giáo viên cho Hội Cứu tế do cha và chú mình thành lập. Bước sang tuổi 17, bà tích cực hoạt động trong Phường Cấy và được tin tưởng giao phó trọng trách Bí thư phụ nữ phản đế, Đoàn thanh niên phản đế xã. Tài năng lãnh đạo và lòng dũng cảm của bà nhanh chóng được khẳng định khi bà được Xứ ủy cử đi học lớp quân sự lúc 19 tuổi và chính thức đứng vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Đông Dương khi tròn 20 tuổi.

Huyền thoại oanh liệt của "Bà tướng Việt Minh"

Thời kỳ tiền khởi nghĩa là những năm tháng rực rỡ nhất kiến tạo nên danh xưng huyền thoại của bà: "Bà tướng Việt Minh". Tháng 6 năm 1945, bà được điều về Bắc Giang tham gia Ban cán sự Đảng bộ tỉnh, trực tiếp phụ trách quân sự và đặc trách ba huyện Yên Thế, Việt Yên và một bộ phận Lạng Giang. Tại vùng đất hiểm trở và là địa bàn chiến lược trọng yếu này, người con gái Ninh Bình đã thể hiện tài năng quân sự xuất chúng. Bà trực tiếp huấn luyện quân sự cho các đoàn thể quần chúng, xây dựng các đội du kích tập trung và chỉ huy hàng loạt trận tập kích "xuất quỷ, nhập thần".

Chủ trương "cướp súng địch để diệt địch" được bà vận dụng sáng tạo, chỉ huy quân ta liên tiếp trừ gian, diệt phỉ, đánh Pháp và đuổi Nhật bảo vệ vững chắc căn cứ địa Yên Thế. Những chiến công mưu lược của bà đã làm kẻ thù khiếp vía, buộc thực dân Pháp và tay sai phải kính nể gọi bà bằng cái tên đầy kiêng sợ: "Tướng Việt Minh đàn bà". Đỉnh cao của binh nghiệp ấy là khi bà trực tiếp chỉ huy lực lượng vũ trang giành chính quyền tại phủ Yên Thế trong Cách mạng Tháng Tám lịch sử. Khẩu súng lục Smith & Wesson oai hùng đồng hành cùng bà trong những ngày tháng cướp chính quyền nay vẫn được trân trọng lưu giữ tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam như một chứng nhân lịch sử vô giá.

Người nữ chính trị gia kiệt xuất và sát cánh cùng nhân dân

Sau ngày đất nước giành độc lập, bà Hà Thị Quế tiếp tục bước vào một hành trình cống hiến không mệt mỏi trên chính trường. Bà được nhân dân vô cùng tín nhiệm và bầu làm đại biểu Quốc hội liên tiếp suốt 5 khóa (từ khóa II đến khóa VI). Trên cương vị là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng và giữ các trọng trách lớn tại Quốc hội, bà luôn sát cánh cùng nhân dân, hoạt động với nguyên tắc lấy dân làm gốc.

Là người thấu hiểu sâu sắc những hy sinh, mất mát của người phụ nữ, bà luôn trăn trở để giúp đỡ chị em có cuộc sống tốt đẹp hơn. Bà kiên quyết đấu tranh thúc đẩy bình đẳng giới, mạnh dạn đề bạt các cán bộ nữ từ nông dân đến trí thức, nâng cao tỷ lệ phụ nữ tham gia cấp ủy và chính quyền. Đặc biệt, bà là một trong những người đầu tiên đề xuất Đảng và Nhà nước thực hiện chính sách sinh đẻ có kế hoạch. Trong hơn 30 năm lãnh đạo Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, bà cùng tập thể lãnh đạo đã đề xướng và phát động hai phong trào lịch sử "5 tốt" và "Ba đảm đang" – những phong trào cách mạng rộng lớn, khơi dậy sức mạnh vĩ đại của hàng triệu phụ nữ Việt Nam "giỏi việc nước, đảm việc nhà" đóng góp to lớn vào công cuộc giải phóng dân tộc. Sau ngày đại thắng năm 1975, chính bà đã chủ trì và tổ chức thành công Hội nghị thống nhất Hội Liên hiệp Phụ nữ toàn quốc vào tháng 6/1976 tại TP. Hồ Chí Minh, thống nhất tổ chức Hội cả hai miền Nam - Bắc làm một.

Bản lĩnh ngoại giao kiên cường và tấm lòng giản dị

Không chỉ lừng danh trong nước, bà Hà Thị Quế còn là một nhà hoạt động quốc tế xuất chúng. Bà là người phụ nữ Việt Nam đầu tiên được bầu vào cương vị Phó Chủ tịch Liên đoàn Phụ nữ Dân chủ Thế giới (năm 1962). Bản lĩnh thép của người con gái Việt Nam được khẳng định tại Đại hội Phụ nữ thế giới ở Moskva năm 1963. Khi bản dự thảo nghị quyết chung chỉ ghi phản đối chiến tranh chung chung mà bỏ qua việc phản đối cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ ở miền Nam Việt Nam, bà đã dũng cảm bỏ phiếu trắng. Hành động khí phách, kiên định ấy sau đó đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh động viên, ngợi khen sâu sắc.

Trải qua một cuộc đời cách mạng rực rỡ và giữ nhiều cương vị lãnh đạo cốt cán của Đảng, Nhà nước, bà Hà Thị Quế vẫn giữ trọn một cuộc đời thanh bạch, giản dị và giàu tình người. Bên cạnh sự nghiệp lẫy lừng, bà vẫn chu toàn bổn phận làm vợ, làm mẹ của sáu người con cùng người bạn đời Nguyễn Trọng Tỉnh. Khi về hưu, bà vẫn năng nổ tham gia phong trào làng xóm cho đến lúc tạ thế vào ngày 25 tháng 12 năm 2012 tại Hà Nội, thọ 91 tuổi đời và 71 năm tuổi Đảng. Cuộc đời oanh liệt của "Bà tướng Việt Minh" Hà Thị Quế mãi là biểu tượng sáng ngời về ý chí kiên trung, bất khuất của người phụ nữ Việt Nam.