Huỳnh Thị Hý

Má Huỳnh Thị Hý người xã Phú Hội, huyện Nhơn Trạch, cả đời gắn bó với nơi “chôn nhau cắt rốn” của mình. Chị Phan Thị Thổi, con gái thứ 3 của má Huỳnh Thị Hý không còn nhớ rõ ngày tháng năm sinh, năm mất của mẹ ruột mình. Chị chỉ nhớ khoảng năm 1960, khi sinh cậu em trai út Phan Văn Chiến, má chị bị băng huyết nặng. Thiếu thuốc men, thiếu phương tiện cấp cứu, má Huỳnh Thị Hý đã qua đời. Vợ chồng chị Thổi hiện đang sống trên mảnh đất xưa kia là căn nhà cũ của má Hý. Năm tháng qua đi, ngôi nhà đã được thay bằng căn nhà gỗ khang trang mới cất sau giải phóng. Bao quanh ngôi nhà, vẫn như trước kia là vườn tạp đủ loại cây cối. Không còn bom đạn, cây trái trong vườn tốt tươi, bưởi hầu như đơm hoa kết quả quanh năm. Chị Thổi kể, má Hý sinh được bốn người con, ba trai, một gái. Trước giải phóng, đất Phú Hội gò đống ngổn ngang, cỏ và cây dại mọc lan tràn lút đầu người. Gia đình má Hý chủ yếu sống bằng nghề nông nhưng không có ruộng, phải mướn của người khác để cấy hái rồi tới mùa, đóng tô tức cho chủ đất. Mỗi năm, chủ đất thu của gia đình má 15 giạ lúa một mẫu, cả nhà vì thế làm quanh năm quần quật mà vẫn không đủ ăn. Thiếu thốn, đói khổ, mấy mẹ con thường dắt nhau đi mót lúa, chài tôm cá sống qua ngày. Chồng má, ông Phan Văn An đã hoạt động cách mạng từ thời còn thực dân Pháp. Có thời kỳ, ông đội tên giả, mang căn cước giả lên hoạt động ở thành phố Biên Hòa. Má Hý mang con lên Biên Hòa, ở với chồng vài bữa rồi tất tả mang con về, cho chồng rảnh tay hoạt động. Sau đình chiến, ông An bị chính quyền Ngô Đình Diệm bắt giam ở khám Chí Hòa vì tội “làm cộng sản”. Ra tù, ông vẫn tiếp tục hoạt động và lại bị địch rình rập, theo dõi. Biết mình bị lộ, ông “nhảy” luôn vào căn cứ, trao gánh nặng nuôi con cho vợ và bà nội, bà ngoại. Má Huỳnh Thị Hý đã sống và nuôi con trong những ngày kháng chiến vô cùng gian khổ. Nhưng má sớm qua đời nên không chứng kiến sự trưởng thành của các con. Má mất được ít lâu thì tháng 2/1960, anh Phan Văn Lợi (sinh năm 1941) thoát ly gia đình. Anh được tổ chức phân công làm y tá phục vụ quân y viện Nhơn Trạch. Hồi ấy, đơn vị của anh đóng ở rừng Sác - Phước An là căn cứ của cách mạng. Khi chị Thổi sinh con đầu lòng, anh Lợi vượt qua vòng kiểm soát gắt gao của liên đội 32 bảo an, đóng ở đồn Phú Mỹ, đồn nhà Mồ, lặn lội về thăm em và cháu. Anh được cử đi học lớp nghiệp vụ y tế để về phục vụ cơ quan huyện ủy. Học xong, ngày 20/4/1963, trên đường từ tỉnh trở về đơn vị, vừa đến xã Phước An, anh vấp phải trái gài của địch và hy sinh. Thời gian đó, ông Phan Văn An đang là cán bộ kinh tài của huyện. Hàng ngày, ông cùng đồng đội “ém kỹ ngoài bờ ruộng, chờ đến tắt mặt trời mới bơi xuồng về ấp. Một buổi chiều năm 1970, trong cảnh tranh tối, tranh sáng, ông đã không phát hiện ra tàu địch thả trên vàm kinh sông Ô Môn. Một cuộc đụng độ quyết liệt xảy ra, người cán bộ kinh tài chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và anh dũng hy sinh. Người thứ ba trong gia đình má Hý tham gia cách mạng là anh Phan Văn Tân (sinh năm 1946, thoát ly ngày 6/6/1965). Anh cũng là cán bộ kinh tài như cha ruột, kiêm thêm chức vụ Xã đội trưởng xã Phú Hội. Anh thường bơi xuồng đi thu thuế ruộng, chuyên chở lúa gạo, củi... cho cách mạng. Ngày 25/4/1972, không may xuồng của anh lọt vào ổ phục kích của địch. Anh hứng trọn loạt đạn M.79 của địch, năm ấy anh vừa tròn 26 tuổi. Má và gia đình được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba năm 1985. Má cũng được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng theo Quyết định số 39