Huỳnh Thúc Kháng

Trong dòng chảy chung của lịch sử dân tộc, từ cuối thế kỷ 19 đến nửa đầu thế kỷ 20, nhà chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng (1876 - 1947) thật sự là người tiêu biểu cho nhân cách trí thức và tinh thần yêu nước, ý thức dấn thân hành động vì độc lập, tự do của dân tộc. Cả cuộc đời của cụ Huỳnh Thúc Kháng gắn liền với những biến động của thời cuộc; cụ vừa là nhân vật lịch sử nổi tiếng, vừa là chứng nhân trước các biến thiên xã hội qua suốt nửa đầu thế kỷ 20.

Thấm nhuần tinh thần Nho học và theo đường khoa cử, Huỳnh Thúc Kháng thi đỗ Giải Nguyên năm Canh Tý (1900), đỗ Hoàng Giáp năm Giáp Thìn (1904) nhưng không ra làm quan mà sớm nhập cuộc phong trào Duy Tân và chống sưu thuế ở Trung Kỳ (1906 - 1908) rồi bị kết án đày ra Côn Ðảo (1908 - 1921). Sau khi được trả tự do, cụ Huỳnh Thúc Kháng tham gia Viện Dân biểu Trung Kỳ, trở thành nhân vật "đối địch trong thế hợp pháp"; từ năm 1928, chuyển sang làm báo Tiếng dân, thực hiện "thét Tiếng dân giữa kinh thành Huế" (Trường Chinh). Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, mặc dù tuổi đã cao nhưng cụ Huỳnh vẫn hăng hái tham gia cách mạng theo lời mời của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong những ngày đầu lập nước đầy sóng gió, cụ Huỳnh Thúc Kháng nhận chức Bộ trưởng Nội vụ Chính phủ Liên hiệp nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, thực hiện chủ trương đại đoàn kết toàn dân và tích cực chuẩn bị mọi mặt cho công cuộc kháng chiến kiến quốc. Từ giữa năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh đi Pháp dự Hội nghị Phông-ten-nơ-blô, cụ Huỳnh Thúc Kháng được chỉ định làm Quyền Chủ tịch nước. Khi chia tay, Chủ tịch Hồ Chí Minh trao lại cụ Huỳnh tấm thiếp ghi sáu chữ Dĩ bất biến ứng vạn biến (Lấy cái không biến đổi ứng phó với muôn vàn sự biến đổi). Cụ Huỳnh là một sáng lập viên đồng thời cũng là Hội trưởng Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam (Liên Việt). Trước việc thực dân Pháp gây hấn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến thì cụ Huỳnh Thúc Kháng, trên tư cách Hội trưởng Liên Việt, cũng soạn thảo Kính cáo đồng bào phụ lão kháng chiến thư (Thư kêu gọi đồng bào phụ lão kháng chiến). Trong vai trò đặc phái viên của Chính phủ và Mặt trận, cụ vào miền trung truyền đạt đường lối, chỉ đạo hoạt động và tổ chức lực lượng kháng chiến cứu nước nhưng không may ốm nặng. Trước khi qua đời, cụ có ba bức điện thư gửi Chủ tịch Hồ Chí Minh, gửi anh em binh sĩ và nhấn mạnh tinh thần yêu nước, niềm tin vào xã hội tương lai trong thư gửi các đảng phái tôn giáo: "Chủ nghĩa gì cũng chẳng nên trò, nếu còn là dân nô lệ. Mong anh em hãy thực hiện ngay đại đoàn kết chung quanh Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị Anh hùng xuất chúng, vị Anh hùng của dân tộc"...

Nguồn: Bảo tàng lịch sử Quốc Gia.

Nguồn: Báo Quân đội nhân dân Việt Nam