Huỳnh Thúc Kháng – Một đời giữ trọn lòng son với đất nước

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, có những con người được nhớ đến bởi những chiến công vang dội, nhưng cũng có những con người được nhắc tên bởi một cuộc đời lặng lẽ mà kiên cường, bởi những năm tháng họ đã dành trọn cho đất nước mà không đòi hỏi bất cứ điều gì cho riêng mình. Huỳnh Thúc Kháng là một con người như thế. Mỗi khi tìm hiểu về cuộc đời cụ, tôi luôn có một cảm giác rất đặc biệt: vừa kính phục, vừa tự hỏi điều gì đã khiến một con người có thể giữ vững ý chí và lòng yêu nước trong suốt một cuộc đời đầy biến động đến như vậy. Sinh ra trong hoàn cảnh đất nước chìm trong cảnh mất nước, Huỳnh Thúc Kháng sớm mang trong mình nỗi đau trước cảnh nhân dân lầm than và ý thức phải làm điều gì đó cho quê hương. Cụ tham gia phong trào Duy Tân, dùng trí tuệ và ngòi bút để thức tỉnh đồng bào, cổ vũ tinh thần tự lực và ý thức cứu nước. Nhưng con đường yêu nước ấy không hề bằng phẳng. Cụ từng bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo, phải trải qua mười ba năm trong chốn lao tù khắc nghiệt. Mười ba năm là một khoảng thời gian rất dài, đủ để con người ta mệt mỏi, tuyệt vọng, thậm chí từ bỏ lý tưởng của mình, nhưng với Huỳnh Thúc Kháng, những năm tháng ấy không thể làm cụ khuất phục. Khi trở về, cụ vẫn tiếp tục con đường phụng sự đất nước và nhân dân. Đặc biệt, năm 1946, khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa mới ra đời, đất nước đứng trước vô vàn khó khăn, Chủ tịch Hồ Chí Minh chuẩn bị sang Pháp để tham dự Hội nghị Fontainebleau. Trong hoàn cảnh ấy, Hồ Chí Minh đã tin tưởng giao cho cụ Huỳnh Thúc Kháng trọng trách Quyền Chủ tịch nước trong thời gian Người vắng mặt. Khi ấy, cụ Huỳnh đã gần 70 tuổi, nhưng tuổi tác không làm giảm đi trách nhiệm mà cụ dành cho Tổ quốc. Tôi tưởng tượng nếu mình đứng trước một trọng trách lớn như vậy, giữa một đất nước vừa giành được độc lập nhưng còn đầy những thử thách, có lẽ điều đầu tiên tôi cảm nhận sẽ là sự lo lắng. Thế nhưng cụ Huỳnh đã nhận nhiệm vụ bằng bản lĩnh của một người đã dành cả cuộc đời cho dân tộc. Trong thời gian Hồ Chí Minh ở Pháp, cụ cùng Chính phủ giải quyết công việc trong nước, giữ vững chính quyền cách mạng trong một giai đoạn vô cùng khó khăn. Cụ nổi tiếng với phương châm “Dĩ bất biến, ứng vạn biến”, nghĩa là giữ vững điều không thay đổi để ứng phó với những biến đổi của thời cuộc. Điều “bất biến” trong cuộc đời cụ có lẽ chính là lòng yêu nước và sự trung thành với lợi ích của dân tộc. Cuộc đời cụ Huỳnh khiến tôi nhận ra rằng lòng yêu nước không phải lúc nào cũng được thể hiện bằng những điều lớn lao hay những chiến công trên chiến trường. Đôi khi, lòng yêu nước nằm trong sự kiên trì, trong một quyết định đúng đắn, trong việc dám nhận trách nhiệm khi Tổ quốc cần và trong sự lựa chọn đặt lợi ích của nhân dân lên trên lợi ích của bản thân. Đến tháng 4 năm 1947, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang diễn ra, cụ Huỳnh lâm bệnh nặng và qua đời tại Quảng Ngãi, hưởng thọ 70 tuổi. Một cuộc đời đã đi qua biết bao biến động cuối cùng khép lại, nhưng những gì cụ để lại cho thế hệ sau vẫn còn nguyên giá trị. Khi đọc về cụ, tôi không chỉ nhìn thấy một nhà yêu nước, một chí sĩ hay một vị lãnh đạo, mà còn nhìn thấy hình ảnh của một con người đã sống trọn vẹn với lý tưởng của mình. Ngày hôm nay, thế hệ trẻ chúng tôi được sinh ra và lớn lên trong hòa bình, được học tập, được lựa chọn nghề nghiệp, được tự do theo đuổi những ước mơ của mình. Chúng tôi không phải trải qua những năm tháng tù đày, không phải đối diện với bom đạn hay đứng trước những lựa chọn sinh tử như thế hệ cha ông. Chính vì vậy, đôi khi chúng tôi dễ quên rằng cuộc sống bình yên hôm nay không tự nhiên mà có. Đằng sau hai chữ “hòa bình” là biết bao cuộc đời đã hy sinh, biết bao con người đã dành cả tuổi trẻ và thậm chí cả cuộc đời để bảo vệ Tổ quốc. Huỳnh Thúc Kháng là một trong những con người như vậy. Câu chuyện về cụ khiến tôi hiểu rằng mỗi thế hệ đều có một trách nhiệm riêng. Thế hệ đi trước đã chiến đấu để giành độc lập, còn thế hệ chúng tôi phải biết trân trọng, gìn giữ và tiếp tục xây dựng những gì cha ông đã để lại. Lòng yêu nước trong thời bình có thể không còn là cầm súng ra chiến trường, nhưng có thể bắt đầu từ những điều rất giản dị: học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm, biết yêu thương cộng đồng, biết trân trọng lịch sử và cố gắng trở thành một người có ích cho xã hội. Có lẽ đó chính là cách những người trẻ hôm nay tiếp nối “thời hoa lửa” của thế hệ cha ông – không phải bằng cách sống lại chiến tranh, mà bằng cách sống xứng đáng với hòa bình. Nhìn lại cuộc đời Huỳnh Thúc Kháng, tôi càng hiểu rằng một con người có thể rời khỏi cuộc đời, nhưng lý tưởng và những giá trị họ để lại thì vẫn có thể sống mãi. Cụ Huỳnh đã đi qua những năm tháng gian khổ nhất bằng một lòng son sắt với non sông. Và hôm nay, khi câu chuyện ấy được kể lại cho thế hệ trẻ, tôi nghĩ điều quan trọng nhất không phải là chúng ta nhớ được bao nhiêu mốc thời gian hay bao nhiêu sự kiện, mà là chúng ta có hiểu được giá trị của những gì thế hệ trước đã đánh đổi hay không. Bởi lịch sử không chỉ nằm trong sách vở; lịch sử còn nằm trong những câu chuyện về những con người đã từng sống, từng hy sinh và từng lựa chọn đất nước thay vì bản thân mình. Câu chuyện về Huỳnh Thúc Kháng vì thế không chỉ là câu chuyện của một vị anh hùng dân tộc, mà còn là lời nhắc nhở đối với thế hệ chúng tôi: hãy biết ơn quá khứ, trân trọng hiện tại và có trách nhiệm với tương lai. Bởi khi một thế hệ biết kể lại câu chuyện của thế hệ trước bằng sự chân thành, ký ức sẽ không mất đi; và khi người trẻ biết tiếp nối những giá trị ấy bằng hành động của mình, lịch sử sẽ tiếp tục sống trong mỗi thế hệ mai sau.