Huỳnh Thúc Kháng: Tấm gương sáng về trí tuệ và phẩm giá

Vị Tiến sĩ Nho học yêu nước

Sinh ra trong một gia đình nhà Nho ở Tiên Cảnh, Tiên Phước, Quảng Nam, Huỳnh Thúc Kháng nổi tiếng thông minh và hiếu học. Năm 1900, cụ đỗ Giải nguyên; năm 1904, đỗ đầu kỳ thi Hội rồi đỗ Tam giáp đồng Tiến sĩ ở kỳ thi Đình. Con đường làm quan dường như đã mở sẵn nhưng Huỳnh Thúc Kháng không chọn con đường đó. Cụ ở nhà dạy học, đọc sách, rồi cùng Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp và những người đồng chí hướng tham gia phong trào Duy Tân.

Sự lựa chọn ấy cho thấy khoa danh đối với cụ không phải là đích cuối cùng của việc học, càng không phải chiếc thang để bước tới danh vọng. Khi đất nước mất chủ quyền, điều khiến cụ day dứt là làm thế nào để dân mở mang tri thức, biết quyền lợi của mình và có đủ sức tự đứng lên. Từ môi trường Nho học, cụ từng bước hướng tới những tư tưởng canh tân, đề cao việc học, thực nghiệp và sự thức tỉnh của người dân.

Huỳnh Thúc Kháng không chọn sự an nhàn của một nhà khoa bảng, mà tự đặt mình vào những công việc nhiều rủi ro và nguy hiểm cho bản thân. Uy tín của cụ không chỉ đến từ học vấn, mà còn từ sự nhất quán giữa điều cụ tin và cách cụ sống.