I/- PHONG TRÀO CÁCH MẠNG CỦA CHI BỘ ĐẢNG VÀ QUÂN DÂN LÀNG VĨNH HỰU GIAI ĐOẠN 1930-1945.

PHONG TRÀO CÁCH MẠNG CỦA CHI BỘ ĐẢNG VÀ QUÂN
DÂN LÀNG VĨNH HỰU GIAI ĐOẠN 1930-1945.
Ngay sau khi chi bộ An Nam Cộng sản Đảng của tỉnh Gò Công ra đời tại
làng Vĩnh Hựu ngày 16-8-1929, các đảng viên đã được phân công đi tuyên
truyền tác phẩm “Đường Kách mệnh” của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc cho hội viên
Cộng hòa Hội, Hội Thánh làng Vĩnh Hựu, Vĩnh Viễn, Bình Luông Tây... Đồng
chí ? bí thư chi bộ tổ chức in tài liệu tuyên truyền bằng xu xoa tại nhà để
tán phát rộng trong quần chúng. Công tác tuyên truyền, giác ngộ tư tưởng cách
mạng để tập hợp quần chúng tiến bộ được chi bộ Đảng xác định là nhiệm vụ
trọng tâm. Do vậy, chỉ sau thời gian ngắn, ảnh hưởng của chi bộ An Nam Cộng
sản Đảng làng Vĩnh Hựu đã lan tỏa mạnh đến quần chúng yêu nước trong vùng.
Nhằm ngăn chặn ảnh hưởng của chi bộ Đảng, chính quyền thực dân tìm
cách cài cắm mật thám theo dõi để giải tán bằng được tổ chức Cộng sản này.
Ngày 28/10/1929 mật thám Pháp bất ngờ ập vào nhà đồng chí Nguyễn Văn Côn
lục soát, khám xét thu được một số tang vật như tài liệu “Đường Kách mệnh”,
truyền đơn, bàn in cùng nhiều sách báo tiến bộ và bắt đồng chí giam vào khám
Mỹ Tho. Ít tháng sau, đồng chí bị toà án thực dân tuyên án 5 năm tù và bị đày ra
nhà tù Côn Đảo “về tội xúi giục quần chúng nổi loạn”. Hai đảng viên của chi bộ
được tổ chức An Nam Cộng sản Đảng bố trí nhiệm vụ mới hoạt động ở địa
phương khác an toàn. Chi bộ Đảng bị chính quyền thực dân Pháp khủng bố phải
giải tán là một tổn thất to lớn của phong trào cách mạng làng Vĩnh Hựu nói
chung và Gò Công nói riêng.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển của phong trào cách mạng cả nước, ngày 3
tháng 02 năm 1930, tại Hương Cảng (Trung Quốc) lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đã
chủ trì hội nghị hợp nhất 3 tổ chức Cộng sản: Đông Dương Cộng sản Đảng, An
Nam Cộng sản Đảng và Đông Dương Cộng sản liên đoàn thành Đảng Cộng sản
Việt Nam. Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời là bước ngoặt trọng đại của phong
trào cách mạng cả nước. Từ đây, sự nghiệp cách mạng Việt Nam trở thành một
bộ phận khăng khít của phong trào cách mạng vô sản toàn thế giới trong cuộc
đấu tranh giải phóng dân tộc và quá độ lên chủ nghĩa xã hội.
Bị đứt liên lạc với tổ chức Đảng cấp trên, những người trong Hội Thánh
và Cộng hoà Hội làng Vĩnh Hựu đã học tập kinh nghiệm hoạt động của đồng chí
Nguyễn Văn Côn chủ động tìm kiếm tài liệu, sách báo của Đảng lưu hành bí mật
để nghiên cứu tuyên truyền và hướng dẫn các Hội đọc sách, Hội tương tế, Hội ái
hữu hoạt động. Do vậy, tuy chi bộ Đảng bị địch khủng bố nhưng ảnh hưởng tư
tưởng của Đảng đối với các tầng lớp nhân dân Vĩnh Hựu tiếp tục được duy trì,
số quần chúng giác ngộ cách mạng vẫn ngày một gia tăng.
Năm 1934, đồng chí Nguyễn Văn Côn mãn hạn tù trở về, nhưng vẫn bị
chính quyền thực dân quản chế, theo dõi nghiêm ngặt. Yêu cầu của phong trào
cách mạng đang rất cần người lãnh đạo bản lĩnh và tài năng dẫn dắt, Hoàn cảnh
đã thôi thúc ông tìm ra phương thức tốt nhất để liên hệ với những người đồng
chí, hướng dẫn họ thúc đẩy phong trào cách mạng tiến lên. Ông đã khéo tìm
cách gặp gỡ những người thân tín trong Hội Thánh, Cộng hoà Hội và cử người
liên lạc với tổ chức đảng cấp trên. Nhiệm vụ chính của các tổ chức cách mạng
lúc này là duy trì cho được tổ chức, đẩy mạnh tuyên truyền , vận động tư tưởng
cách mạng của Đảng, giác ngộ và tập hợp đông đảo lực lượng quần chúng. Đây
là cái gốc của phong trào cách mạng.
Do chính sách kềm kẹp, khủng bố của thực dân Pháp những năm 1930-
1935 hết sức ác liệt, các tổ chức của Đảng hoạt động giữ nguyên tắc bí mật và
cảnh giác cao, nên việc móc nối liên lạc với tổ chức Đảng cấp trên diễn ra suốt
từ năm 1934 đến đầu năm 1942 vẫn chưa thực hiện được. Trong thời gian này,
Xứ ủy Nam Kỳ đã cử nhiều cán bộ về Gò Công nối liên lạc nhưng cũng không
thành, nữ đảng viên Nguyễn Thị Kim Chi là cán bộ của Xứ ủy cử về nối liên lạc
với tổ chức Đảng Gò Công bị địch bắt tháng 7-1940. Đồng chí Trần Thị Nương
(tức 2 Gái) do đồng chí Nguyễn Văn Côn cử đi liên lạc với Xứ ủy cũng bị địch
bắt ngày 20-01-1941. Trong hoàn cảnh khó khăn của cách mạng, đồng chí
Nguyễn Văn Côn đã cùng những hạt nhân nòng cốt trong Cộng hoà hội, Hội
Thánh như ông Nguyễn Văn Phẩm, Một Sen, Võ Văn Đông, Huỳnh Văn Tiên,
Nguyễn Nho Lâm, Đặng Văn Hiểu, Cao Văn Kỳ ... chủ động sưu tầm tài liệu
của Đảng như báo “Dân Chúng”; "Đông Phương Tạp chí" tuyên truyền trong hội
viên Hội ái hữu, Hội đọc sách, Hội tương tế, Hội Thánh. Đồng thời, vận động
hội viên và quần chúng bảo vệ quyền lợi kinh tế cho nhau, không giành ruộng
mướn của nhau để địa chủ, bao tá lợi dụng cơ hội tăng tô; đấu tranh không đấu
gía công điền; đòi quyền tự do ngôn luận, tự do lập hội. Hội Thánh còn đứng ra
vận động và đón các nhà sư như Thiện Chiếu, Đinh Đạo Ninh từ Rạch Giá, Sa
Đéc trở về tổ chức các buổi thuyết pháp giác ngộ giới phật tử, phát huy đạo
nghĩa, truyền thống tốt đời đẹp đạo của dân tộc. Sự nổ lực hoạt động của các tổ
chức yêu nước và các nhân sĩ tiến bộ đã làm cho phong trào cách mạng làng
Vĩnh Hựu phát triển mạnh cả về bề rộng lẫn bề sâu. Truyền thống yêu nước và
tinh thần cứu nước theo đường lối cách mạng của Đảng đã được khơi dậy mạnh
mẽ trong các tầng lớp nhân dân Vĩnh Hựu từ lớp người giàu có, nhà tu hành đến
quần chúng lao động nghèo khổ. Lòng hăm hở, khát vọng vùng dậy đánh đuổi
thực dân Pháp xâm lược, giành độc lập tự do cho tổ quốc đã sẵn sàng.
Tuy không nhận được kế hoạch khởi nghĩa của Xứ ủy Nam Kỳ nhưng
những nguồn tin về một cuộc khởi nghĩa lớn sắp xảy ra đã truyền tới các tổ chức
yêu nước trong làng. Khi quần chúng các tỉnh Mỹ Tho, Bến Tre, Long An...
trống mõ nổi dậy ngày 23-11-1940, những người lãnh đạo các tổ chức yêu nước
làng Vĩnh Hựu đã chủ động liên hệ với những người lãnh đạo phong trào khởi
nghĩa huyện Chợ Gạo, trở về phát động quần chúng treo cờ búa liềm ở ấp Hựu
Thạnh, ấp Bình An để hưởng ứng. Khí thế khởi nghĩa của quần chúng dâng lên
hừng hực, nhưng tổ chức Đảng ở Gò Công bị đứt liên lạc với Xứ ủy, chưa có kế
hoạch phát động nên phong trào bị chựng lại.
Sau nhiều năm nổ lực xây dựng phong trào cách mạng các địa phương
trong tỉnh Gò Công nói chung và làng Vĩnh Hựu nói riêng, đồng chí Nguyễn
Văn Côn đã gặp được đồng chí Dương Quang Đông ủy viên thường trực Xứ ủy
Nam Kỳ vừa vượt ngục Tà Lài trở về (1) . Theo hướng dẫn của đồng chí Dương
Quang Đông, đồng chí Nguyễn Văn Côn đã xúc tiến thành lập Tỉnh ủy Gò Công
vào tháng 5-1942 ( ? ) . Số nòng cốt quần chúng tích cực như ông Phạm Văn
Phẩm, Lê văn Chà, Tư Xuyến, Nguyễn Đăng Giao... được kết nạp vào Đảng
Cộng sản và chi bộ Đảng làng Vĩnh Hựu được tái thành lập vào tháng 8-1942.
Trải qua một thời gian dài thiếu sự lãnh đạo trực tiếp của chi bộ Đảng, sự tái lập
chi bộ Đảng làng Vĩnh Hựu có ý nghĩa quan trọng đối với phong trào cách mạng
ở thời điểm mà tình hình thời cuộc trong nước và quốc tế đầy biến động theo
hướng có lợi cho ta.
Đầu năm 1943, Mặt trận Việt Minh làng Vĩnh Hựu được thành lập, đồng
chí Phạm Văn Phẩm được phân công làm chủ tịch Mặt trận, ủy viên gồm các
ông: hội đồng Thà, Võ Văn Đông, HuỳnhVăn Tiên, Nguyễn Nho Lâm, Đặng
Văn Hiểu, Mười Râu, Tám Trí... Dưới sự lãnh đạo của chi bộ Đảng, các đoàn
thể: Đoàn Thanh niên cứu quốc, Hội Phụ nữ cứu quốc, Hội Nông dân cứu quốc
được khẩn trương tổ chức và phát triển lực lượng. Nhờ duy trì tốt hoạt động của
các hội này nhiều năm liên tục, nên khi có chủ trương thành lập các đoàn thể
cách mạng, số đoàn viên và hội viên phát triển rất nhanh. Chỉ trong năm 1943,
số hội viên, đoàn viên các đoàn thể làng Vĩnh Hựu đã lên tới trên 400 người.
Tinh thần đánh đuổi Nhật, Pháp, giành độc lập cho tổ quốc sôi sục chưa lúc nào
bằng.
Để biểu dương lực lượng quần chúng cách mạng và chuẩn bị khởi nghĩa,
đầu tháng 11-1944 Mặt trận Việt Minh tỉnh Gò Công đã chủ động tạo ra tình
huống giả định: “giặc mọi xâm nhập Vàm Giồng”. Trên 300 thanh niên làng
Vĩnh Hựu đã cầm dáo, mác, gậy gộc tập hợp tại các ấp, có người lãnh đạo, chỉ
huy phối hợp với hàng ngàn thanh niên trong tỉnh tiến ra Vàm Giồng chống
giặc. Phụ nữ các ấp cũng tất bật lo cơm nước, gói bánh tét phục vụ. Không khí
cách mạng diễn ra sôi nổi trong mọi tầng lớp nhân dân. Đây là cuộc diễn tập
cách mạng đầu tiên của nhân dân Vĩnh Hựu nói riêng và nhân dân tỉnh Gò Công
nói chung dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Kể từ khi giặc Nhật xâm lược nước ta, nhân dân ta phải chịu ba tầng áp
bức nặng nề: Nhật - Pháp và địa chủ, phong kiến. Chính sách cai trị của thực dân
Pháp đã tàn bạo, chính sách cai trị của quân phiệt Nhật còn tàn bạo gấp bội.
Chúng bắt nhân dân ta nhiều nơi nhổ lúa trồng đay, vơ vét thóc gạo, khai thác
mọi nguồn nhân tài vật lực của nhân dân đến cạn kiệt để ném vào chiến tranh thế
giới lần thứ hai do chúng gây ra. Mọi nguồn sống của nhân dân ta đều bị chúng
hủy hoại. Chính sách cai trị phi nhân tính của quân phiệt Nhật, thực dân Pháp và
sự bóc lột tàn nhẫn của địa chủ, phong kiến đã đẩy nhân dân Việt Nam nói
chung và nhân dân Vĩnh Hựu nói riêng đến bờ vực của sự diệt vong. Mặt trận
Việt Minh do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo đã kịp thời khai mở dòng
chảy lịch sử dân tộc tiến lên.
Để phát triển lực lượng nồng cốt của phong trào cách mạng quần chúng,
tháng 3/1945, chi bộ Đảng do ông Lê Văn Chà làm bí thư đã thành lập tổ chức
Thanh niên Tiền Phong làng Vĩnh Hựu và cử Huỳnh Văn Tiên làm tráng trưởng,
Một Sen làm huấn luyện, Hội đồng Thà làm cố vấn, ông Võ Văn Đông làm ủy
viên chính trị; các ông Hai Kỉnh, Mười Râu, Tám Trí phụ trách huấn luyện võ
nghệ, côn quyền. Về tổ chức lực lượng thanh niên Tiền phong làng Vĩnh Hựu
được biên chế thành 3 đội: Đội Thanh niên Tiền phong Nguyễn Huệ; Đội Thanh
niên Tiền phong Lê Lợi; Đội Thanh niên Tiền phong Trần Hưng Đạo. Nội dung
huấn luyện của Thanh niên Tiền phong là tập võ nghệ, côn quyền, chiến thuật
tấn công tiêu diệt giặc và giáo dục truyền thống yêu nước, bất khuất của dân tộc.
Việc lấy tên các anh hùng dân tộc kiệt xuất đặt cho các đội Thanh niên Tiền
phong làng Vĩnh Hựu cốt để nhân dân khơi dậy mạnh mẽ truyền thống, noi theo
tấm gương trung can lẫm liệt của các thế hệ tiền bối, quyết chiến và quyết thắng
quân thù trong cuộc khởi nghĩa đang đến gần. Tổ chức Thanh niên Tiền phong
do chính quyền tay sai Nhật khởi xướng đã được Xứ ủy Nam Kỳ, Tỉnh ủy Gò
Công nhạy bén chớp thời cơ để xây dựng lực lượng cách mạng với hình thức
“trong đỏ vỏ xanh”.Nên tổ chức Thanh niên Tiền phong được phép hoạt động
hợp pháp, công khai. Các đội viên Thanh niên Tiền phong và nhân dân Vĩnh
Hựu đều nhận rõ sứ mệnh lịch sử vẻ vang đó mà dốc lòng gắng sức. Các đội
viên ra sức luyện tập võ nghệ, côn quyền, hun đúc ý chí tiêu diệt kẻ thù. Nhân
dân tuy đời sống còn hết sức khó khăn nhưng vẫn dốc lòng ủng hộ, cổ vũ đội
Thanh niên Tiền phong cả tinh thần lẫn vật chất. Những nhà nho tuổi cao sức
yếu cũng tìm cách viết thơ ca, hò vè khích lệ tinh thần Thanh niên Tiền phong
và quần chúng, hầu góp phần phát huy cao độ tinh thần cách mạng. Giữa năm
1945, các bệnh dịch tả, thiên thời, đậu mùa lan tràn dữ dội làm nhiều người tử
vong, nhưng chính quyền thực dân vẫn tắc trách, ngoảnh mặt làm ngơ. Đối phó
khẩn cấp với tình hình, Mặt trận và các đoàn thể cứu quốc trong làng tự đứng ra
tổ chức chiến dịch cứu chữa bệnh tả, bệnh thiên thời, đậu mùa cho nhân dân
bằng các phương thuốc cổ truyền. Kết quả dịch bệnh được ngăn chặn, sức dân
được cải thiện nhanh chóng. Việc chăm lo sức khỏe, đời sống của nhân dân trên
thực tế có ý nghĩa thiết thực hơn bất cứ lời tuyên truyền hùng hồn nào. Từ đó
nhân dân càng vững tin và toàn tâm toàn ý gắn bó với sự nghiệp cách mạng của
Đảng.
Thực hiện mệnh lệnh của Ủy ban Dân tộc giải phóng lâm thời tỉnh Gò
Công, chi bộ Đảng đã khẩn trương thành lập Ủy ban Dân tộc giải phóng lâm
thời làng Vĩnh Hựu gồm các ông : Lê văn Chà, Phạm Văn Phẩm, Nguyễn Nho
Lâm, Huỳnh Văn Tiên, Đặng Văn Hiểu, Tư Xuyến, Nguyễn Đăng Giao... Ủy
ban Dân tộc giải phóng lâm thời gấp rút xúc tiến các công việc: lập kế hoạch
khởi nghĩa giành chính quyền tại làng và kế hoạch phối hợp với các làng trong
tỉnh; tổ chức, sắp xếp lực lượng, phân công công tác lãnh đạo cụ thể với từng
thành viên Ủy ban, trụ sở Ủy ban Dân tộc giải phóng lâm thời và Mặt trận Việt
Minh đặt tại đình làng Vĩnh Hựu. Cũng tại đây, Mặt trận huy động tất cả thợ
mộc, thợ rèn trong làng tập trung làm ná lãi, phi tiêu, mã tấu vừa phục vụ cho
xã, vừa đóng góp cho cấp trên; thanh niên tập luyện võ nghệ, quân sự rầm rộ.
Tình hình địch, kể từ sau khi Nhật đảo chính Pháp ngày 9-3-1945, bộ máy
chính quyền và quân đội của chúng từ tỉnh đến tổng, làng đều suy sụp, rệu rã
ngày càng trầm trọng, đặc biệt sau ngày phát xít Đức sụp đổ phải đầu hành đồng
minh vô điều kiện (5-1945) và sau ngày Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng đồng
minh (15-8-1945).Tại làng Vĩnh Hựu,vào thời điểm giữa tháng8-1945, 12 hương
chức trong bàn làng ( hương cả, hương chủ, hương sư, hương trưởng, hương
chánh, hương giáo, hương quản, hương bộ, hương thân, hương hào, chánh lục
bộ, thân thôn trưởng ) đều tự bỏ việc không tới công sở; lính làng tê liệt như rắn
mất đầu. Chính quyền địch làng Vĩnh Hựu được xem như chấm dứt hoàn toàn
quyền lực và chính quyền cách mạng của nhân dân lao động bắt đầu sứ mệnh
lịch sử từ đêm 23-8. Suốt đêm đó mọi người dân Vĩnh Hựu hầu như không ngủ.
Họ tụ hợp mừng vui, hân hoan và hướng về một ngày mới. Mọi người đều tích
cực chuẩn bị băng cờ, khẩu hiệu, sửa sang trụ sở, chọn lựa bộ quần áo đẹp để
tham gia cuộc biểu tình lớn do Tỉnh ủy Gò Công chủ trương tổ chức vào sáng
ngày 24-8.
Ngay từ tờ mờ sáng, gần 1.000 người từ 5 ấp đã tề tựu đông đủ tại đình
làng Vĩnh Hựu. Ủy ban Dân tộc giải phóng lâm thời và Mặt trận Việt Minh đã tổ
chức nhân dân thành hàng ngũ chỉnh tề giương cao băng cờ hùng dũng tiến về
tỉnh lỵ Gò Công phối hợp với hơn 20.000 quần chúng các làng trong tỉnh biểu
tình tuần hành. Trước khí thế cách mạng như vũ bão của quần chúng dưới sự
lãnh đạo của Tỉnh ủy, Ủy ban Dân tộc giải phóng lâm thời tỉnh Gò Công, toàn
bộ bộ máy chính quyền địch bị tê liệt, tan rã. Tỉnh trưởng Trần Hưng Ký chấp
nhận giải tán bộ máy ngụy quân, ngụy quyền trong tỉnh, giao chính quyền cho
Ủy ban Dân tộc giải phóng lâm thời tỉnh Gò Công và cùng hòa vào đoàn biểu
tình của quần chúng cách mạng đi cướp chính quyền. Đây là một trong những sự
kiện độc đáo của cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên phạm vi cả nước
(tháng 8-1945).
Trên đường trở về, đoàn biểu tình làng Vĩnh Hựu đã phối hợp với quần
chúng nhân dân làng Vĩnh Lợi tổ chức cuộc mít tinh lớn tại sân đình Vĩnh Lợi,
đem toàn bộ giấy tờ của chính quyền cũ, sổ bộ thuế, khế ước nợ, cờ quẻ ly của
Pháp, cờ Nhật ra đốt, xoá sạch những tàn tích của chế độ thực dân, phong kiến.
Cùng đêm 24-8 Ủy ban Dân tộc giải phóng lâm thời và Mặt trận Việt Minh làng
Vĩnh Hựu đã tổ chức quần chúng làm cuộc mít tinh lớn tại nhà việc, phá tủ đựng
hồ sơ, đem toàn bộ hồ sơ, giấy tờ, khế ước nông dân vay của địa chủ ra đốt và
tuyên bố chính quyền đã thuộc về tay nhân dân. Đồng thời, Chủ tịch Mặt trận
Việt Minh làng Vĩnh Hựu đã chính thức công bố thực hiện 10 chính sách lớn
của Mặt trận trước đông đảo quần chúng nhân dân. Nhiều cụ già được tận mắt
chứng kiến không khí ngày hội lớn của quần chúng cách mạng, được tận tai
nghe 10 chính sách lớn của Mặt trận đem đến sự đổi đời thực sự cho bao kiếp
người nô lệ mà nghẹn ngào cảm động không cầm được nước mắt. Đêm trường
nô lệ lầm than của nhân dân Vĩnh Hựu nói riêng và nhân dân Việt Nam nói
chung đã khép lại, kỷ nguyên độc lập dân tộc bắt đầu.
Thắng lợi của cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giành chính quyền về
tay nhân dân của các tầng lớp nhân dân Vĩnh Hựu là kết quả của phong trào yêu
nước gần 80 năm và trực tiếp là cuộc vận động cách mạng suốt 15 năm dưới sự
lãnh đạo sáng suốt của Đảng.
Thắng lợi của cuộc tổng khởi nghĩa tháng 8-
1945 đã đưa địa vị người nô lệ lầm than của nhân dân Vĩnh Hựu lên địa vị người
làm chủ, người công dân của nước Việt Nam độc lập có chủ quyền. Đó là cuộc
đổi đời vĩ đại của mỗi người và của cả dân tộc.
Tinh thần những ngày tổng khởi nghĩa Tháng Tám sẽ sống mãi trong tâm
trí người dân Vĩnh Hựu trong sự nghiệp bảo vệ vững chắc nền độc lập tự do của
tổ quốc và xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa ưu việt dưới cờ Đảng quang vinh