KỂ CHUYỆN TRƯỜNG SƠN - SỐ 74

NHỮNG CÁNH QUÂN THÔNG TẤN TRÊN KHẮP CHIẾN TRƯỜNG

Từ căn cứ, tôi dõi theo những cánh quân Thông tấn đang tỏa đi khắp chiến trường; nơi nào có phong trào tiến công và nổi dậy, nơi nào địch vi phạm Hiệp định, nơi ấy có người của chúng tôi tìm cách tới.

KỂ CHUYỆN TRƯỜNG SƠN - SỐ 74

### Từ 22/5 đến 20/6/1974

Thời gian này, tôi ở căn cứ, lo công việc của cơ quan và phối hợp hoạt động với các tổ phóng viên tỏa đi các tỉnh Quảng Đà, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Gia Lai, Đắc Lắc... Các cánh quân Thông tấn bám sát chiến trường, theo các đợt tiến công và nổi dậy, viết tin, bài, chụp ảnh. Tin gấp chuyển qua điện đài, còn thư từ, phim ảnh theo đường giao bưu về căn cứ.

Công việc của tôi vì thế cũng chạy theo các tổ.

Hôm nay Bình Định có gì mới? Quảng Đà đã xuống được Điện Bàn chưa? Duy Xuyên tình hình thế nào? Anh em Gia Lai đã vượt qua được những đoạn đường địch kiểm soát chưa? Phóng viên ảnh ở Quảng Ngãi có bám được trận địa không?

Tin tức từ dưới gửi lên thường không đều. Có nơi chiến sự rất lớn mà nhiều ngày không nhận được gì. Có nơi một lúc lại dồn về cả tin, thư và phim. Tôi phải ghép từng nguồn lại để nắm cho được tình hình, biên tập những gì có thể sử dụng, đồng thời thúc các tổ đi sâu hơn, nhanh hơn.

Trần Hồng Cơ ở Quảng Đà đang bí thông tin. Anh phải ở nhà trực, làm tin, nhưng không xuống được địa bàn nên bài vở cũng bí theo. Anh Quảng đi Điện Bàn thì tình hình quá căng. Nguyễn Thụ xuống Duy Xuyên, địa bàn lại lạ, địch hoạt động mạnh, chưa làm được gì. Đán không có tin tức. Đồng, Phú xuống nằm chờ mấy ngày cũng không khai thác được, đành trở về.

Quảng Đà lúc này có nhiều chuyển động. Duy Xuyên nổi dậy tương đối khá ở một số vùng, nhất là Trung Duy Xuyên, bức rút được nhiều chốt. Đại Lộc có khá đông dân từ các vùng tranh chấp, vùng địch kiểm soát trở về làng cũ. Điện Bàn lại rất căng vì quân địch tập trung phản kích.

Dân Quảng Đà có câu nghe vừa vui vừa đúng tình hình:

“Quảng Đà ngày xưa là túi chứa Mỹ, nay là túi chứa ngụy.”

Chúng tôi rất cần những câu như thế. Một câu của dân đôi khi nói được nhiều hơn cả một đoạn nhận định.

Nhưng chiến trường đâu chỉ có trận đánh.

Phạm Yên đi vào những vùng vừa giải phóng, tìm những đổi thay trong đời sống của dân. Ở đó, chiến tranh chưa lùi xa, địch vẫn có thể nống lấn trở lại, nhưng dân đã trở về, lại bám làng, bám đất, lo chuyện ăn ở, sản xuất. Yên viết bài “Bà má Quảng Nam” Giữa lúc tin chiến thắng, tin nổi dậy dồn dập, một bà má trở thành nhân vật của bài báo. Qua một con người, hiện lên cả một vùng đất vừa thoát khỏi kìm kẹp, cuộc sống còn bộn bề mà người dân đã bắt đầu dựng lại nếp sống của mình.

Đó cũng là điều chúng tôi đang muốn các tổ chú ý: không chỉ có đánh nhau, nổi dậy, chống lấn chiếm. Vùng mới giải phóng sống thế nào, dân trở về ra sao, sản xuất, văn hóa, giáo dục, chính quyền và đoàn thể hoạt động thế nào — tất cả đều phải được phản ánh.

Bình Định thì sôi động hơn hẳn.

Tổ Hồ Phước Huề có Cao Tân Hòa, Nguyễn Long Phi, Nguyễn Thành Vinh. Mấy phóng viên trẻ lao xuống Hoài Nhơn, Hoài Ân, Phù Mỹ, Phù Cát, đằm mình trong phong trào của quần chúng, gần như không chịu ngồi yên.

Từ ngày 20/5, Hoài Nhơn bước vào cao điểm. Huề xách máy ảnh xuống Hoài Châu. Cao Tân Hòa thường xuyên trực ở Văn phòng Huyện ủy lấy tin nhưng cứ có điều kiện là lại xuống xã. Có hôm Hòa định đi theo một mũi đấu tranh chính trị của quần chúng, nhưng địch bắn dữ quá, đoàn người chưa áp sát được.

Lần đầu sống giữa một chiến trường đang sôi lên như vậy, "cô gái trẻ Cao Tân Hòa" gần như mất ngủ. Mấy đêm súng nổ, Hòa nằm không yên, trong người lúc nào cũng rạo rực và thấy việc gì cũng gấp.

Cái cảm giác ấy của phóng viên rất dễ hiểu. Sự kiện đang xảy ra ngay trước mắt. Chậm một bước có khi mất cả một tin, một bức ảnh, một câu chuyện.

Long Phi và Thành Vinh bám các vùng trọng điểm Mỹ Tài, Mỹ Chánh, đi cùng Ban chỉ đạo, chỉ huy hoạt động. Bom pháo nhiều, có lúc bị phục kích. Những ngày đầu, các cậu chưa quen cảnh đánh nhau thật sự, cũng lo. Nhưng rồi súng, pháo, bom, đồng bào chạy giặc, bộ đội hành quân... dần dần thành cảnh sống hằng ngày.

Việc làm được khá nhiều.

Phi đã có mười bảy tin và bài gửi về tỉnh. Vinh chụp bốn, năm chục kiểu phim, lại có thêm bài vở.

Thế mà cả hai vẫn lo.

Các cậu tự hỏi mình làm tưởng “hung” như vậy nhưng có đáp ứng được yêu cầu ở trên không. Tin về chiến thắng và quần chúng nổi dậy đã chuyển đi, nhưng mãi chưa nghe Đài Hà Nội, Đài Giải Phóng phát tới Phù Mỹ. Trong khi đó, có những bản tổng hợp từ trên đưa xuống lại sai tình hình: xã đã giải phóng thì đưa không đúng, xã chưa nổi dậy báo lại viết là nổi dậy rồi.

Làm báo ở chiến trường, tôi ngại nhất chuyện ấy.

Nhanh mà sai thì nguy hiểm. Đúng mà chậm quá thì tin mất thời cơ.

Hồ Phước Huề thì xoay xở đủ cách.

Máy ảnh hỏng đúng lúc đang cần. Huề tức quá, tự mở máy ra chọc ngoáy, chẳng hiểu trúng vào đâu mà rồi máy lại chụp được. Anh tự giễu mình: “Chó ngáp phải ruồi.”

Nhưng cái máy vừa sống lại thì người cầm máy suýt không còn.

Huề đi với E12, D6 để chụp một trận đánh. Mới đến phút thứ bảy, pháo cối địch đã dập xuống trận địa dữ dội, tiếp đó máy bay ném bom. Anh phải rút theo đơn vị, chạy liền năm cây số, bở hơi tai.

Thoát được, Huề vẫn tiếc nhất một chuyện: không chụp được cảnh ta làm chủ trận địa, thu vũ khí, san bằng chốt địch.

Chiến sự Bình Định lúc này lan ra nhiều nơi. Phía Phù Mỹ và Bắc Phù Cát đặc biệt sôi nổi. Năm xã liền mảng với trên ba vạn dân được giải phóng, hàng chục đồn bốt bị bức rút hoặc san bằng, ba khu đồn lớn bị phá.

Việc nhiều đến mức Huề chỉ ước mình có “ba đầu, sáu tay”.

Cái khó không phải không có việc để viết, mà là việc quá nhiều trong khi người quá ít. Một nơi đang đánh, nơi khác dân đang nổi dậy; chỗ này vừa giải phóng, chỗ kia địch đã nống lấn trở lại. Đường sá xa, đi lại vất vả, thư từ chậm. Được việc này lại bỏ lỡ việc khác.

Huề đang định xây dựng một mạng lưới thông tin viên, cộng tác viên ở các huyện, xã để khắc phục chỗ yếu ấy. Nếu nơi nào cũng có người biết báo tin, phóng viên sẽ đỡ bị động. Anh định tranh thủ một lớp của Ban Tuyên truyền để tổ chức, nhưng chiến sự vừa nổ ra thì lớp học cũng hoãn.

Huề chưa chịu bỏ ý định. Anh tính cứ phải làm cho bằng được, dù trước mắt chưa thấy kết quả, ít nhất cũng tạo được một cái nền để những tổ xuống sau có thể tiếp tục.

Thành Vinh và Long Phi ở Phù Mỹ thì vẫn nằm trong vùng chiến sự.

Đợt tiến công nổi dậy vừa qua diễn ra khá tốt. Mỹ Chánh, Mỹ Cát, Mỹ Tài cùng Cát Minh, Cát Tài có chuyển biến lớn. Dân đông, bám trụ nhiều, khác với năm 1972. Sau giải phóng, ta lập tức vào làm công tác.

Nhưng địch không để yên. Chúng bắt đầu nống lấn, đổ quân, đánh phá trở lại dữ dội. Ngày 9/6, xe tăng và bộ binh địch tập kích Mỹ Thọ.

Vinh và Phi vẫn theo Ban chỉ đạo vào trong. Bom pháo suốt ngày, nhiều lần chết hụt. Thế mà hai cậu vẫn còn vui vì được tận mắt chứng kiến cuộc tiến công và nổi dậy.

Vinh đùa rằng số mình mới “nhợt nhợt chứ chưa phải bạc”.

Ở chiến trường, nhiều khi vừa thoát chết xong đã tếu táo được.

Nhưng Quảng Nam lại không thuận lợi như Bình Định.

Nguyễn Thụ đi gần nửa tháng mà chưa làm được gì đáng kể. Sang Xuyên Phú ở Tây Duy Xuyên thì gặp địch càn. Sau khi mất một số cứ, địch đưa quân tràn vào các xã, lực lượng vũ trang địa phương và lực lượng chính trị phải rút ra, Thụ cũng phải rút.

Cậu tự nhận lúc đầu còn “kén chọn” quá, cứ muốn kiếm cho được một cảnh thật đúng ý đồ. Nhưng ở địa bàn này đâu dễ chọn. Ban ngày địch kiểm soát, có nơi chỉ hoạt động được ban đêm, cầm máy ảnh mà không có ánh sáng, không tiếp cận được đối tượng thì cũng chịu.

Thụ lại quay vào vùng cũ, vừa làm vừa “mai phục”, chờ tình hình mở ra.

Gia Lai còn khó hơn.

Hoàng Dục và anh em vừa tới đã bị ốm, chủ yếu là sốt. Sốt rét ở đây rất hung, lại thêm cúm. Sức khỏe vốn đã hao sau đường hành quân dài nên mấy “lính mới” Tây Nguyên phải mất một thời gian mới hồi lại.

Dự định ban đầu là nắm tình hình chung ít ngày rồi xuống ngay những vùng trọng điểm. Nhưng gần tháng rưỡi vẫn chưa thực hiện được. Huyện 4, huyện 5 là những nơi quan trọng về chống lấn chiếm, bình định, nhưng các đường 19, 21, 14 đều bị địch kiểm soát gắt. Ngay cán bộ của tỉnh xuống công tác cũng phải nằm lại vì bộ phận bảo vệ đường không cho đi.

Không thể ngồi chờ, Dục chuyển hướng, cho anh em đi sâu vào các cơ quan và đơn vị chủ yếu của tỉnh, moi tài liệu từ đó để nắm những vấn đề cơ bản và viết tin, bài tổng hợp.

Còn tổ Lâm Quý thì vừa hoàn thành một cuộc hành quân dài đến phát khiếp.

Năm mươi ngày đi bộ, vượt ba con đường của địch, qua sáu tỉnh, cuối cùng cả tổ đến nơi bình an, không ai sốt dọc đường. Đoạn đầu còn nhờ được ô tô xuống Bình Định, sau đó cuốc bộ lên Tây Nguyên.

Quý chỉ tóm lại bằng mấy chữ: chuyến đi “kinh khủng — xa và nắng”.

Quảng Ngãi lại xảy ra chuyện khiến chúng tôi đứng ngồi không yên.

Triệu Thị Thùy bị thương.

Thùy là phóng viên ảnh, cô gái “béo nhất Thông tấn” mà thường ngày vẫn hay làm nũng anh em. Nhưng khi xuống địa bàn thì cô cũng lao vào trận địa chẳng kém ai.

Thùy từ Tịnh Minh sang Tịnh Trà, rồi tìm cách vào Tịnh Sơn. Địch nống lên, mọi người phải chuyển sang Tịnh Bình Nam. Đường vào bị địch bắn tỉa, dân không đi lại được, cô lại đổi hướng, theo bộ đội và du kích tìm cảnh để chụp ảnh.

Ngày 8/5, Thùy lên một trận địa hẹp, chung quanh gài nhiều mìn.

Cô vừa chụp được một pô đại liên địch bốc cháy, đang định xoay máy về phía đồn thì B41 của ta bắn. Sức ép làm mìn trên trận địa nổ tung.

Thùy bị thương hai chỗ ở chân trái.

Chân vừa tê dại thì pháo địch bắn sang. Mọi người phải đưa cô ra khỏi trận địa, rồi chuyển vào bệnh xá huyện. Gần chục ngày đầu, Thùy nằm liệt không đi lại được.

Cô giấu chúng tôi cả tháng.

Đến khi vết thương cơ bản lành mới báo về, chỉ vì sợ cơ quan biết sớm lại lo.

Ra viện, trong chân vẫn còn mảnh, đi chậm và đau. Không leo dốc về tỉnh được, Thùy ở lại cánh Bắc, vừa điều trị vừa tiếp tục làm việc ở Tư Nghĩa.

Và cô gửi về mười kiểu ảnh.

Đáng lẽ cuối tháng Chín phải về Khu, nhưng Thùy còn xin ở lại. Cô thấy mình xuống đây chưa làm được bao nhiêu, bị thương mất một quãng thời gian, bây giờ vừa đi được đã về thì không đành.

Trong hoàn cảnh chiến trường, chúng tôi sống với nhau như người một nhà. Chuyện công tác, chuyện gia đình, chuyện tình cảm cũng chẳng mấy khi giấu nhau.

Lâm Quý nhớ vợ đến sốt ruột. Thư của vợ nếu gửi qua cơ quan mà Quý chưa nhận được, cậu còn bảo tôi với anh Chu cứ mở ra xem, rồi viết lại nội dung gửi lên cho cậu cũng được. “Bí mật” vợ chồng mà đồng đội đọc hộ cũng chẳng sao.

Hồ Phước Huề thì đang có một nỗi lo khác.

Tin Thùy bị thương đến Bình Định chậm gần một tháng. Huề nghe xong bàng hoàng, không ngồi yên làm việc được. Lúc này chúng tôi mới biết tình cảm giữa Huề và Thùy đã vượt quá tình bạn từ lâu, chỉ là hai người chưa chính thức nói ra.

Huề muốn đi thăm nhưng không thể bỏ nhiệm vụ.

Anh phải nén lại, viết thư động viên Thùy, rồi trông cậy anh em Quảng Ngãi chăm sóc giúp.

Từ chuyện riêng ấy, Huề lại nghĩ tới các phóng viên mới vào chiến trường. Anh nhắc phải hết sức cẩn thận, không được chủ quan với bom đạn.

Chiến tranh thì tất nhiên còn có mất mát, nhưng không thể vì thế mà coi nhẹ sinh mạng. Những tổ trưởng phải có trách nhiệm hơn với anh em mình.

Trong khi các tổ đang bám chiến trường, ở căn cứ chúng tôi vẫn làm đủ mọi việc.

Thông tấn xã cũng phải gùi cõng và sản xuất như mọi cơ quan khác. Cao Tiến Ất, Trần Minh Phượng, Phan Đình Khôi chăm việc nhà nông. Đắp đập làm ruộng không thành thì chuyển sang làm cỏ sắn, thu ngô khoai, xay lúa, giã gạo. Rau cỏ tương đối đủ.

Khôi bảo cảnh sống chẳng khác một gia đình, chính vì thế lại càng nhớ nhà.

Còn việc chuyên môn thì không lúc nào được lơi.

Qua hệ thống điện minh ngữ, tôi chuyển yêu cầu của Ban Tuyên huấn Khu xuống các tổ Quảng Đà, Quảng Ngãi, Phú Yên. Không thể chỉ chăm chăm đưa tin đánh nhau, nổi dậy, chống bình định, chống lấn chiếm. Phải viết cả sản xuất, văn hóa, giáo dục; phải vào những vùng mới giải phóng, những vùng dân vừa trở về; phải xem chính quyền và đoàn thể đang hoạt động ra sao.

Tin phải có cái trước, cái sau để người đọc thấy cuộc sống thay đổi như thế nào.

Mỗi tuần, các tổ phải cố gắng điện về ít nhất hai, ba tin thuộc những mặt ấy. Đồng thời phải tổng hợp được tình hình nổi dậy, binh vận, đấu tranh chính trị trong tháng, trong hai tháng, rồi sáu tháng.

Tin tức, điện báo, phim ảnh cứ thế nối nhau về căn cứ.

Đã nhận điện của Hữu Quả.

Đã nhận phim của Huynh.

Trinh chờ Thùy để cùng về.

Đã nhận tin của anh Thạnh.

Phú Yên chưa thêm người.

Mỗi dòng chỉ mấy chữ, nhưng tôi biết phía sau nó là cả một cánh phóng viên đang lăn lộn ở một nơi nào đó.

Người chạy càn ở Duy Xuyên.

Người sốt ở Gia Lai.

Người vừa chạy năm cây số khỏi trận địa ở Bình Định.

Người chân còn mảnh đạn ở Quảng Ngãi.

Người đang tìm cách gửi mấy cuộn phim về Khu.

Người chờ thư vợ.

Người lo cho người yêu mà không thể rời vị trí.

Còn tôi ở căn cứ, cứ thế nối những con người ấy lại với cơ quan, nối những địa bàn xa nhau lại thành dòng tin tức chung của chiến trường.