“Khăm Klơi” nơi rẻo cao xứ Nghệ

Giữa cánh đồng lúa xanh mướt của bản Tằm, xã Hùng Chân, tỉnh Nghệ An, có một tấm bia đá giản dị nhưng trang nghiêm. Với nhiều người dân địa phương, đó không chỉ là một dấu tích lịch sử, mà còn là biểu tượng của lòng dũng cảm, của nghĩa tình quân - dân sâu nặng trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Tấm bia ấy ghi lại chiến công và câu chuyện đặc biệt về Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Hanh - người phi công đã từng rơi xuống mảnh đất này trong một trận không chiến ác liệt cách đây hơn sáu thập kỷ.

Trung tướng Trần Hanh sinh ngày 28/11/1932 tại làng Tức Mặc, xã Lộc Vượng, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định (cũ). Từ một chàng trai trẻ bước vào quân ngũ, ông trở thành phi công chiến đấu của Không quân nhân dân Việt Nam và gắn bó với bầu trời Tổ quốc trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Sau này, ông đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng như Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam. Tuy vậy, với người dân vùng cao Hùng Chân, hình ảnh của ông trước hết vẫn là người phi công năm xưa đã từng được bà con cứu giúp giữa lúc hiểm nguy.

Câu chuyện ấy bắt đầu vào buổi sáng ngày 04/4/1965 - thời điểm cuộc chiến tranh phá hoại của không quân Mỹ đang diễn ra ác liệt trên bầu trời miền Bắc. Khoảng 10 giờ 30 phút, phi công Trần Hanh cùng ba đồng đội cất cánh từ sân bay Nội Bài trên những chiếc MIG17, thực hiện nhiệm vụ đánh chặn tốp máy bay F105 của không quân Mỹ đang đánh phá cầu Hàm Rồng (Thanh Hóa).

Trận không chiến diễn ra quyết liệt trên bầu trời. Bằng kỹ năng và bản lĩnh của mình, phi công Trần Hanh đã bắn rơi một chiếc F105 của địch. Tuy nhiên, sau chiến công ấy, chiếc máy bay của ông lại trở thành mục tiêu truy kích của máy bay F100. Trong vòng vây của đối phương, ông liên tục điều khiển máy bay cơ động, lộn vòng để tránh làn đạn của kẻ thù.

Những thao tác quyết liệt ấy giúp ông thoát khỏi sự truy đuổi, nhưng cũng khiến trục kim la bàn định hướng trên máy bay bị hỏng. Mất phương hướng giữa bầu trời rộng lớn, ông quyết định bay thẳng về phía Tây với hy vọng tìm được nơi hạ cánh an toàn.

Chỉ ít phút sau, đèn tín hiệu báo cạn nhiên liệu bật sáng. Trong tình thế nguy cấp, ông nhận được hiệu lệnh nhảy dù của chỉ huy. Nhưng thay vì bỏ máy bay, phi công Trần Hanh đã bình tĩnh điều khiển chiếc MIG17 vượt qua những dãy núi, tìm một khoảng đất trống để hạ xuống. Cuối cùng, chiếc máy bay rơi xuống cánh đồng lúa xanh của bản Tằm, khi nhiên liệu đã cạn kiệt.

Trong trận chiến hôm ấy, đội bay gồm bốn chiếc MiG-17, chỉ còn mình ông sống sót; ba phi công còn lại đã anh dũng hy sinh. Với người phi công trẻ lúc bấy giờ, đó vừa là sự sống còn mong manh, vừa là ký ức không thể nào quên về những người đồng đội đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Ngay sau khi máy bay rơi xuống cánh đồng, cán bộ và nhân dân bản Kẻ Tằm (khi đó thuộc xã Châu Phong, huyện Quỳ Châu, nay là xã Hùng Chân, tỉnh Nghệ An) đã nhanh chóng đến nơi cứu giúp. Thấy người phi công bị thương, bà con đã tận tình chăm sóc, che chở và tìm cách liên lạc với lực lượng bộ đội để đưa ông trở về đơn vị.

“Nghĩa - Tình còn vang mãi”

Với sự hồn hậu và cách gọi trìu mến của đồng bào dân tộc Thái nơi đây, họ gọi người phi công ấy bằng cái tên “Khăm Klơi”, nghĩa là “con trời”. Cái tên giản dị nhưng chứa đựng sự cảm phục của bà con dành cho người lính từ bầu trời rơi xuống giữa bản làng.

Nhờ sự giúp đỡ của nhân dân địa phương, phi công Trần Hanh sau đó đã trở về với đơn vị - Đoàn Không quân Sao Đỏ anh hùng. Từ một trận chiến khốc liệt, câu chuyện về tình quân - dân nơi rẻo cao xứ Nghệ đã trở thành một ký ức sâu sắc trong cuộc đời binh nghiệp của ông.

Để ghi nhớ sự kiện lịch sử ấy, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Châu Phong trước đây, nay là xã Hùng Chân, đã dựng một tấm bia ghi công ngay tại cánh đồng nơi chiếc máy bay rơi xuống. Tấm bia không chỉ ghi dấu chiến công của người phi công năm xưa, mà còn nhắc nhở các thế hệ hôm nay về một thời kỳ hào hùng của dân tộc.

Qua nhiều năm, nơi đây đã trở thành một địa chỉ đỏ của địa phương. Các trường học, đoàn thể thường tổ chức cho học sinh, thanh niên đến tham quan, tìm hiểu lịch sử, nghe kể lại câu chuyện về trận không chiến và tình cảm quân - dân gắn bó. Giữa không gian yên bình của bản làng vùng cao, tấm bia chiến công vẫn lặng lẽ đứng đó như một chứng nhân của lịch sử.

Không quên nghĩa tình của bà con bản Tằm năm xưa, Trung tướng Trần Hanh đã nhiều lần trở lại nơi từng cưu mang mình. Mỗi lần trở lại, ông đều xúc động khi gặp lại những con người đã từng cứu giúp mình trong lúc nguy nan.

Năm 2010, nhân dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7, dù tuổi cao, sức khỏe không còn như trước, ông vẫn vượt hàng trăm cây số cùng gia đình và đồng đội trở lại thăm bản Kẻ Tằm. Không chỉ thăm hỏi, ông còn vận động con cháu dành dụm được hơn 50 triệu đồng để giúp bà con sửa sang nhà văn hóa, mua sắm loa đài phục vụ sinh hoạt cộng đồng.

Đến năm 2012, ông tiếp tục vận động các nguồn lực để xây dựng và trao tặng bản Tằm một ngôi trường mầm non khang trang với tổng trị giá khoảng 1 tỷ đồng. Đối với người dân nơi đây, đó không chỉ là món quà vật chất, mà còn là biểu hiện của tấm lòng tri ân sâu sắc của người phi công năm nào đối với mảnh đất đã cứu sống mình.

Hơn sáu mươi năm đã trôi qua kể từ ngày chiếc máy bay MIG17 rơi xuống cánh đồng bản Tằm. Cánh đồng lúa hôm nay vẫn xanh, bản làng ngày càng đổi mới, nhưng câu chuyện về người phi công “Khăm Klơi” vẫn được người dân nhắc lại với niềm tự hào và xúc động.

Giữa rẻo cao xứ Nghệ, tấm bia chiến công ấy vẫn lặng lẽ đứng giữa cánh đồng như một dấu ấn của lịch sử. Nó không chỉ ghi nhớ một trận không chiến oanh liệt, mà còn kể lại câu chuyện đẹp về nghĩa tình quân - dân - một giá trị bền vững đã làm nên sức mạnh của dân tộc Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh cũng như trong cuộc sống hôm nay.