KHÁM LỚN CẦN THƠ- NƠI GHI DẤU NHỮNG GIÁ TRỊ LỊCH SỬ

Di tích lịch sử Khám lớn Cần Thơ (số 8, đường Ngô Gia Tự, phường Tân An, quận Ninh Kiều), được xem là nơi lưu giữ ký ức hào hùng xen lẫn đau thương, mất mát của quân và dân ta trong những tháng năm đấu tranh chống thực dân, đế quốc.

Theo tư liệu, để phục vụ cho bộ máy cai trị tại Cần Thơ, từ năm 1876 đến năm 1886, thực dân Pháp đã xúc tiến xây dựng nhiều cơ quan, công sở… trong đó có trại giam mang tên “Prison Provinciale”.

Trại giam được xây dựng trên diện tích rộng 3.762m2, liền kề Dinh Tỉnh trưởng, đối diện Tòa Hành chánh và biệt lập với khu dân cư, nhân dân thường gọi là Khám lớn Cần Thơ.

Năm 1954, sau khi Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết, chính quyền Sài Gòn đổi tên tỉnh Cần Thơ thành tỉnh Phong Dinh, Khám lớn Cần Thơ được đổi tên thành Trung tâm cải huấn. Nhưng dù được gọi với tên gọi nào chăng nữa thì Khám lớn Cần Thơ thực chất vẫn là địa ngục trần gian - là nơi thực dân, đế quốc giam cầm, đày đọa những chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước của ta.

Cổng Khám lớn Cần Thơ có hình vòm, bên trái cổng là dãy nhà giám thị trực, bên phải là văn phòng làm việc và là nơi ở của giám thị trưởng. Xung quanh Khám lớn Cần Thơ được bao bọc bởi bức tường cao từ 3,6m đến 5m, trên được cắm đầy những mảnh ve chai và dây kẽm gai rào kín.

Ở mỗi góc tường là một tháp canh cao 6m có lính gác và đèn pha chiếu sáng về đêm để kiểm soát tù nhân. Bên trong Khám lớn Cần Thơ có 21 phòng giam tập thể cùng nhiều phòng biệt giam. Giữa các dãy nhà giam là một sân rộng để tù nhân ra phơi nắng.

Khoảng năm 1963, hai dãy nhà lầu được xây dựng thêm trên phần sân phía sau nhà chùa, tầng trệt không vách tường - có thời gian được dùng làm nhà hướng nghiệp cho tù nhân.

Mỗi phòng giam tập thể chỉ khoảng 30 đến 40 người nhưng có lúc số tù nhân lên đến 70 đến 80 người. Nhất là sau cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ, địch điên cuồng dùng mọi thủ đoạn khủng bố, trả thù nhân dân ta.

Nhiều cán bộ lãnh đạo, đảng viên và quần chúng đã bị thực dân Pháp bắt giam tại Khám lớn Cần Thơ như: đồng chí Quản Trọng Hoàng (Bí thư Liên Tỉnh ủy Cần Thơ); đồng chí Lê Văn Nhung (Bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ); đồng chí Ngô Hữu Hạnh (Thường vụ Tỉnh ủy Cần Thơ),cùng nhiều chiến sĩ khác.