KHẨU SÚNG HẾT ĐẠN TRÊN ĐƯỜNG MINH PHỤNG

Nguyễn Thi tên khai sinh là Nguyễn Hoàng Ca, sinh ngày 15 tháng 5 năm 1928 tại làng Quần Phương Thượng, huyện Hải Hậu, tỉnh Nam Định. Cha mất sớm, tuổi thơ ông trải qua nhiều vất vả. Năm 15 tuổi, Nguyễn Hoàng Ca vào Sài Gòn sống cùng người anh và tìm kế sinh nhai.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 bùng nổ khi ông vừa tròn 17 tuổi. Người thanh niên trẻ tham gia đội du kích cảm tử, sau đó gia nhập quân đội, chiến đấu tại nhiều địa bàn ở Đông Nam Bộ, Tây Nam Bộ và Campuchia. Bên cạnh nhiệm vụ của một người lính, ông còn vẽ tranh, sáng tác bài hát, viết văn và tổ chức hoạt động văn nghệ phục vụ đồng đội.

Năm 1954, Nguyễn Thi tập kết ra Bắc và công tác tại Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Cuộc sống ở miền Bắc tương đối bình yên nhưng ông luôn hướng về miền Nam – nơi mình từng gắn bó từ thuở thiếu niên. Năm 1962, ông tình nguyện trở lại chiến trường, công tác tại Cục Chính trị Quân Giải phóng miền Nam và phụ trách Tạp chí Văn nghệ Quân Giải phóng.

Trên chiến trường, Nguyễn Thi đi đến những nơi gian khổ, ác liệt như Bến Tre, Đồng Tháp Mười và nhiều vùng căn cứ Nam Bộ. Ông sống cùng nhân dân, theo các đơn vị chiến đấu rồi ghi lại những con người bình dị nhưng kiên cường trong tác phẩm. Từ thực tế ấy, ông viết “Người mẹ cầm súng” về nữ Anh hùng Nguyễn Thị Út Tịch, cùng nhiều truyện ngắn và bút ký có giá trị.

Tháng 5 năm 1968, quân và dân ta mở đợt hai cuộc Tổng tiến công vào Sài Gòn. Nguyễn Thi tha thiết xin được đi cùng một tiểu đoàn mũi nhọn tiến công từ hướng Tây Nam. Dù Chính ủy Phân khu 2 Lê Phải khuyên ông ở lại, người nhà văn vẫn kiên trì xin ra trận vì muốn trực tiếp sống và chiến đấu trong thời khắc lịch sử.

Từ ngày 5 đến ngày 9 tháng 5, Nguyễn Thi cùng đơn vị chiến đấu trên đường Minh Phụng. Trong những ngày ấy, ông không chỉ mang theo sổ tay và những trang bản thảo mà còn trực tiếp cầm súng như một chiến sĩ. Khi trận đánh trở nên ác liệt, đội hình của đơn vị chịu nhiều tổn thất và bị chia cắt.

Ngày 9 tháng 5 năm 1968, Nguyễn Thi đã chiến đấu đến những viên đạn cuối cùng. Theo tư liệu của Ban Liên lạc Cựu chiến binh Cục Chính trị Quân Giải phóng miền Nam, khi hy sinh, trong tay ông vẫn giữ khẩu súng AK đã hết đạn. Người nhà văn – chiến sĩ nằm lại tại cửa ngõ phía Tây Sài Gòn; đến nay, hài cốt của ông vẫn chưa được tìm thấy.

Tháng 6 năm 1968, nhà văn Nguyễn Trọng Oánh và đồng đội nhận được điện báo từ Phân khu 2 cho biết Nguyễn Thi đã hy sinh trên đường Minh Phụng. Tin dữ khiến những người cùng sống, cùng viết và chiến đấu với ông vô cùng đau xót. Nhiều bản thảo của Nguyễn Thi còn dang dở, trong đó có tiểu thuyết “Ước mơ của đất”.

Năm 2000, Nguyễn Thi được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học, nghệ thuật. Năm 2011, ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Con đường Minh Phụng – nơi ông ngã xuống – sau này mang tên đường Nguyễn Thi, ghi dấu người cầm bút đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng giữa lòng Sài Gòn.