“Khi đất nước thống nhất, người con vẫn không trở về”

Trong năm 1975, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân phát triển với tốc độ rất nhanh. Sau các thắng lợi ở Tây Nguyên, Huế, Đà Nẵng, quân ta tiến về Sài Gòn. Chiến dịch Hồ Chí Minh mở màn ngày 26-4-1975, hướng tới mục tiêu giải phóng hoàn toàn Sài Gòn – Gia Định.

Gia đình Mẹ Thứ lúc ấy vẫn còn người con trai cả Lê Tự Chuyển, một chiến sĩ biệt động Sài Gòn.

Ngày 30-4-1975, khi chiến dịch đang đi đến những giờ phút cuối cùng, Lê Tự Chuyển hy sinh tại khu vực cầu Rạch Chiếc, cửa ngõ phía Đông Sài Gòn. Các nguồn tư liệu ghi nhận ông hy sinh khoảng 9 giờ sáng, chỉ vài giờ trước khi chính quyền Sài Gòn tuyên bố đầu hàng và chiến tranh kết thúc.

Đây là một trong những chi tiết bi tráng nhất trong câu chuyện của Mẹ Thứ.

Ngày 30-4 là ngày đất nước thống nhất, nhưng cũng là ngày gia đình Mẹ nhận thêm một tin tử trận.

Nếu xét trong bối cảnh quân sự, cầu Rạch Chiếc là một vị trí quan trọng trên hướng tiến quân vào Sài Gòn. Các lực lượng tiến công phải vượt qua những tuyến phòng thủ cuối cùng để tiến vào trung tâm thành phố.

Lê Tự Chuyển đã chiến đấu trong chính thời khắc quyết định ấy.

Đối với Mẹ, niềm vui của ngày thống nhất hòa cùng nỗi đau không thể bù đắp: người con cuối cùng hy sinh ngay trước giờ chiến thắng.

Điều đó làm cho câu chuyện của Mẹ Thứ trở thành một biểu tượng đặc biệt của chiến tranh Việt Nam. Chiến thắng có ngày giờ cụ thể, nhưng nỗi đau của mỗi gia đình lại kéo dài suốt cả cuộc đời.

Sau hơn 30 năm chiến tranh, gia đình Mẹ đã có 9 người con trai, 1 người con rể và 2 cháu ngoại hy sinh. Báo Nhân Dân nhấn mạnh đây là sự hy sinh đặc biệt lớn lao của một gia đình trong hai cuộc kháng chiến.

Ngày 17-12-1994, Mẹ Nguyễn Thị Thứ được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng.

Mẹ qua đời năm 2010, thọ 106 tuổi. Hình ảnh của Mẹ sau này trở thành nguyên mẫu cho Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng tại Núi Cấm, Quảng Nam, một công trình tưởng niệm những người mẹ đã hy sinh vì độc lập, thống nhất đất nước.