Khi hiện vật kể chuyện về một thời hoa lửa

Trong không gian sân trường, nơi tiếng cười học trò thường ngày vang lên trong trẻo sự xuất hiện của những hiện vật kháng chiến đã tạo nên một khoảng lặng đặc biệt. Lịch sử không còn ở đâu xa, mà hiện diện ngay trước mắt, gần gũi và chân thực đến mức mỗi ánh nhìn, mỗi bước chân đều chậm lại.

Những hiện vật được đưa về từ Bảo tàng Quân khu 5 mang theo phía sau là cả một phần ký ức dân tộc. Chiếc xe Honda 67 từng được Anh hùng LLVTND Võ Văn Minh sử dụng để vận chuyển thuốc nổ, góp phần làm nên trận đánh táo bạo giữa lòng địch. Những cuốn sổ tay học tập của các nữ tù chính trị được chắp vá từ mảnh giấy vụn trong nhà tù Phú Tài khắc nghiệt là minh chứng cho ý chí không khuất phục, biến chốn lao tù thành “trường học cách mạng”. Hay quyển vở của cô bé Nguyễn Thị Phước (Bình Sơn, Quảng Ngãi), với những nét chữ tập viết bằng tay còn lại sau khi mất đi một cánh tay vì bom đạn, là câu chuyện khiến người nghe lặng đi trong xúc động… Mỗi hiện vật là một chứng tích sống động, chứa đựng đau thương, mất mát, đồng thời tỏa sáng nghị lực, lòng dũng cảm và khát vọng sống, khát vọng học tập mãnh liệt. Sức lan tỏa của những hiện vật ấy đến từ cách chúng được đưa tới học sinh không qua lời giảng khô cứng, mà bằng sự kết hợp giữa trưng bày trực quan và kể chuyện giàu cảm xúc. Nhờ đó, lịch sử không còn là những mốc thời gian xa xôi, mà trở thành những câu chuyện gần gũi, có thể chạm tới.

Từ góc nhìn của người làm công tác bảo tàng, Thượng tá Trần Thị Anh Thư – Giám đốc Bảo tàng Quân khu 5 chia sẻ: “Chúng tôi luôn trăn trở làm thế nào để hiện vật không dừng lại ở việc trưng bày, mà thực sự “sống” trong nhận thức của thế hệ trẻ. Khi đưa hiện vật đến trường học, điều chúng tôi mong muốn là các em vừa nhìn thấy, vừa cảm nhận được giá trị của lịch sử; từ đó hiểu rõ những gì cha anh đã trải qua để trân trọng hơn cuộc sống hôm nay”.

Sự dịch chuyển của hiện vật từ bảo tàng đến trường học là một bước chuyển quan trọng trong công tác giáo dục truyền thống. Không gian học đường, với đặc trưng gần gũi, thân thiện, trở thành nơi lịch sử được tiếp cận một cách tự nhiên, không gò ép. Tại Trường Tiểu học Lý Công Uẩn (Đà Nẵng), hiệu quả của cách làm này thể hiện rõ qua sự thay đổi trong cách học và cảm nhận của học sinh. Cô Phan Thị Thu Lan – Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Những hiện vật mang đến cho học sinh trải nghiệm rất khác. Các em vừa được nghe kể, vừa được quan sát, được đặt câu hỏi, được suy nghĩ. Nhờ vậy, nhận thức về lịch sử trở nên sâu sắc hơn, tình cảm đối với thế hệ đi trước cũng được bồi đắp một cách tự nhiên, bền vững”.

Sự thay đổi ấy không diễn ra ồn ào, mà thấm dần qua từng ánh mắt, từng cảm xúc của học sinh. Em Phạm Triều Anh, học sinh lớp 5/6 xúc động chia sẻ: “Trước đây em chỉ biết lịch sử qua sách, báo. Khi được nhìn tận mắt những hiện vật và nghe kể về câu chuyện của các cô chú ngày xưa, em cảm giác mọi thứ như đang diễn ra trước mắt. Em hiểu rằng để có cuộc sống hôm nay, đã có rất nhiều người hy sinh. Em tự nhắc mình phải học tốt hơn, sống tốt hơn để xứng đáng với điều đó”.

Từ những câu chuyện được kể bằng hiện vật, một cách giáo dục mới đang dần hình thành, không nặng về truyền đạt mà chú trọng khơi gợi; không áp đặt mà dẫn dắt cảm xúc. Chính từ sự rung động ấy, nhận thức được hình thành một cách bền vững. Trong hành trình giáo dục thế hệ trẻ, việc bồi dưỡng lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc luôn là nhiệm vụ quan trọng. Để những giá trị ấy đi vào chiều sâu, cần những phương thức phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Việc đưa hiện vật kháng chiến vào trường học là một hướng đi hiệu quả, góp phần làm cho lịch sử trở nên gần gũi hơn, dễ tiếp nhận hơn và giàu sức thuyết phục hơn.

Những cuốn sổ tay viết trong tù, những trang vở còn dang dở giữa chiến tranh, hay chiếc xe từng đi qua lằn ranh sống, chết… tất cả như nhắc nhở một điều giản dị mà sâu sắc: Hòa bình hôm nay không phải là điều tự nhiên có được. Khi những câu chuyện ấy được kể lại trong không gian học đường, chúng vừa gợi nhớ quá khứ, vừa âm thầm gieo vào lòng thế hệ trẻ ý thức trách nhiệm, sống xứng đáng, học tập tốt, gìn giữ và tiếp nối những giá trị mà cha anh đã dày công vun đắp. Đó cũng là lúc lịch sử không còn nằm lại phía sau, mà đang tiếp tục được viết tiếp bằng nhận thức, hành động và khát vọng của những người trẻ hôm nay.