KHI LỊCH SỬ BƯỚC RA KHỎI SÁCH VỞ

Lịch sử trong sách thường gọn gàng. Nó có mốc thời gian, có chiến thắng, có kết luận rõ ràng. Nhưng lịch sử trong đời sống thì không như thế. Nó gồ ghề, đứt đoạn, đầy những khoảng lặng và mất mát không thể ghi hết bằng con chữ.

Với ông Đặng Văn Duy, lịch sử chưa bao giờ chỉ nằm trong sách. Nó theo ông suốt cả cuộc đời – từ những ngày gùi pháo trong lòng chảo Điện Biên, cho đến những buổi trưa yên ả ngồi bên hiên nhà làng quê.

Khi còn trẻ, ông không ý thức rằng mình đang “làm nên lịch sử”. Ông chỉ biết rằng nếu không bước tiếp, không giữ vững trận địa, thì đất nước sẽ không có ngày mai. Phải rất lâu sau này, khi chiến tranh đã lùi xa, ông mới hiểu rằng chính những hành động tưởng như rất bình thường của người lính lại là những viên gạch âm thầm dựng nên lịch sử dân tộc.

Ngày nay, khi học sinh, sinh viên tìm đến gặp ông, ông không kể lại lịch sử như một bài học thuộc lòng. Ông kể bằng trải nghiệm sống. Bằng ký ức của một con người đã đi qua cái chết rất gần, nhiều lần.

Lịch sử bước ra khỏi sách vở khi người ta nghe thấy trong đó hơi thở của con người. Khi người nghe không còn thấy chiến tranh là điều trừu tượng, mà là mồ hôi, là nước mắt, là sự lựa chọn giữa sống và chết.

Ông tin rằng, nếu lịch sử chỉ tồn tại trong sách, nó rất dễ bị lãng quên. Nhưng khi lịch sử sống trong con người, nó sẽ tiếp tục tồn tại – không ồn ào, không phô trương, nhưng bền bỉ.