Khi một cuốn sổ trở về

Trần Minh Tuyển và phần tuổi trẻ thất lạc giữa chiến trường

Năm 1970, tại chiến trường Dầu Tiếng, Bình Dương, một người lính trẻ đánh mất một cuốn sổ và một bức thư.

Có lẽ khi ấy, ông không nghĩ rằng hơn nửa thế kỷ sau, những thứ tưởng đã vĩnh viễn mất đi lại trở về trong vòng tay mình.

Người lính ấy là Trần Minh Tuyển, quê Hà Tĩnh.

Ông từng phục vụ trong Đại đội Công binh 24, Trung đoàn 101, Sư đoàn 325A, thuộc Phân khu 1, Trung ương Cục miền Nam Việt Nam.

Chiến trường năm ấy khốc liệt.

Một cuốn sổ nhỏ có thể bị bỏ lại giữa rừng.

Một bức thư có thể thất lạc sau một trận bom.

Và người lính trẻ tiếp tục hành quân, bởi phía trước vẫn là nhiệm vụ, phía sau là đồng đội, còn quê nhà thì ở cách xa hàng nghìn cây số.

Trần Minh Tuyển cũng vậy.

Ông đi qua chiến tranh và trở về.

Nhưng cuốn sổ cùng bức thư vẫn nằm lại đâu đó giữa những năm tháng đã qua.

Cho đến năm 2025.

Trong một buổi lễ bàn giao kỷ vật kháng chiến được tổ chức tại Nghệ An, những kỷ vật của cựu chiến binh Trần Minh Tuyển được trao trả. Đó là bức thư và cuốn sổ ghi chép đã thất lạc từ năm 1970 tại chiến trường Dầu Tiếng.

Hơn nửa thế kỷ.

Một khoảng thời gian dài hơn cả cuộc đời của một thế hệ.

Khi nhận lại những kỷ vật ấy, người cựu chiến binh không chỉ nhận lại một cuốn sổ.

Ông nhận lại chính mình của tuổi đôi mươi.

Những trang viết năm xưa đưa ông trở về những đêm rừng mưa tầm tã, những lúc nằm co dưới tấm tăng và những suy nghĩ hướng về cha mẹ, về người con gái ở quê nhà.

Theo lời kể được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, ông xúc động cho rằng những gì nằm trong cuốn sổ chính là phần tuổi trẻ không thể lặp lại, gắn với máu, nước mắt và bạn bè của mình.

Đó là điều kỳ lạ của ký ức.

Con người có thể quên một ngày tháng cụ thể.

Có thể quên một con đường.

Có thể không còn nhớ chính xác một trận đánh.

Nhưng chỉ cần nhìn thấy nét chữ của mình từ hơn năm mươi năm trước, cả một thời tuổi trẻ có thể trở lại.

Không phải bằng tiếng súng.

Mà bằng những dòng mực đã nhòe.

Những kỷ vật của Trần Minh Tuyển được tìm thấy trong một dự án nghiên cứu, tìm kiếm và xác minh thông tin về liệt sĩ và trao trả kỷ vật chiến tranh. Đến thời điểm bài báo được công bố, dự án đã tổng hợp hàng chục báo cáo thông tin liệt sĩ và trao trả nhiều bộ kỷ vật, trong đó có sổ tay, nhật ký, thư và các tài liệu liên quan.

Mỗi món đồ trở về là một câu chuyện.

Và câu chuyện của Trần Minh Tuyển đặc biệt ở chỗ: nó nhắc chúng ta rằng chiến tranh không chỉ để lại những ngôi mộ.

Nó còn để lại những thứ rất nhỏ.

Một bức thư.

Một cuốn sổ.

Một nét chữ.

Một cái tên.

Những thứ ấy có thể nằm im hàng chục năm, nhưng khi trở về với chủ nhân, chúng lại làm sống dậy cả một thời.

Có thể trong những trang giấy ấy không có những chiến công lớn.

Có thể chỉ là những dòng ghi chép về đơn vị, về cuộc sống trong rừng, về gia đình, về những người thân yêu.

Nhưng chính những điều bình dị ấy làm nên gương mặt thật của chiến tranh.

Bởi phía sau mỗi người lính là một gia đình.

Phía sau mỗi cuộc hành quân là một người mẹ chờ con.

Phía sau mỗi lá thư là một người nhận.

Và phía sau mỗi cuốn sổ là một con người bằng xương bằng thịt, từng có tuổi trẻ, tình yêu, nỗi nhớ và những ước mơ riêng.

Chiến tranh đã lấy đi của họ rất nhiều.

Nhưng thời gian đôi khi trả lại một phần.

Một cuốn sổ trở về.

Một bức thư trở về.

Một kỷ niệm trở về.

Và cùng với nó, một phần lịch sử cũng trở về.

Để người hôm nay hiểu rằng “thời hoa lửa” không chỉ được viết bằng những trận đánh.

Nó còn được viết bằng nét chữ run run của một người lính giữa rừng.

Bằng nỗi nhớ cha mẹ trong một đêm mưa.

Bằng tên một người bạn.

Bằng những điều chưa kịp nói.

Và bằng niềm hy vọng rằng, dù chiến tranh đã đi qua rất lâu, những gì thuộc về con người sẽ không bị thời gian xóa mất.