Khi một người thay đổi cục diện

Ngày nay, một chiếc ô-tô màu trắng nằm trong không gian trưng bày của Bảo tàng tỉnh Thái Bình. Nhìn bên ngoài, đó chỉ là một phương tiện cũ từng lưu thông trên đường phố. Nhưng chiếc xe lại gắn với những chuyến đi đặc biệt của một người chiến sĩ biệt động, người đã dùng chính vỏ bọc đời thường để thực hiện nhiệm vụ cách mạng.

Người sử dụng chiếc xe là Trần Văn Lai, sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông mang bí danh Năm U.Som, tự Mai Hồng Quế, là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Ông được giao nhiệm vụ hoạt động trong nội thành Sài Gòn - Gia Định, tiếp cận các cơ quan quan trọng của đối phương, thu thập tin tức, tài liệu và trinh sát các mục tiêu.

Theo yêu cầu của tổ chức, Trần Văn Lai thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Ông đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập, sử dụng tên giao dịch Mai Hồng Quế.

Đồng thời, ông được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ. Nhờ vậy, ông có điều kiện tiếp cận những tài liệu quan trọng liên quan đến các công trình đầu não của chính quyền Sài Gòn.

Một trong những tài liệu có giá trị nhất là bản đồ toàn bộ hệ thống cống ngầm của TP Sài Gòn. Ông cắt bản đồ thành nhiều mảnh, đánh ký hiệu thứ tự rồi giấu dưới đệm xe và bánh xe sơ cua.

Chiếc xe bốn chỗ màu trắng, biển số EL-6899, chính là phương tiện được sử dụng để đưa tài liệu ra ngoài. Những chuyến xe tưởng bình thường ấy thực chất mang theo những thông tin quan trọng phục vụ lực lượng cách mạng.

Không chỉ vận chuyển tài liệu, Trần Văn Lai còn dùng xe để vận chuyển vũ khí.

Từ năm 1962, ông chủ động bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3. Ông tự đào và xây dựng hầm bí mật tại đây.

Hàng chục tấn đất đá được đưa ra ngoài trong âm thầm. Khi hầm hoàn thành, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được bảo quản an toàn để phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Nguồn vũ khí này được chuẩn bị cho những trận đánh vào các mục tiêu quan trọng như Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, Trần Văn Lai tiếp tục tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu để xây dựng một hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân, đối phương phát hiện hoạt động của biệt động. Trần Văn Lai bị lộ và bị truy bắt. Chính quyền Việt Nam cộng hòa treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ ông, đồng thời tịch thu phần lớn tài sản.

Ông được lệnh lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Chiếc xe ngày nay đã không còn thực hiện những chuyến đi bí mật. Nó đứng yên trong bảo tàng, nhưng mỗi chi tiết vẫn gợi nhớ về một thời chiến tranh đầy hiểm nguy. Đằng sau một chiếc xe bình thường là câu chuyện về một con người đã biến phương tiện đời thường thành công cụ phục vụ cách mạng.