KHI NGƯỜI LÍNH HÓA THÂN THÀNH THỢ ẢNH

Trong chiến tranh, có những lúc người lính phải mang súng xông pha giữa chiến trường, nhưng cũng có những lúc họ lại phải sống như những con người hoàn toàn khác. Họ phải học một nghề, phải hòa nhập, phải tồn tại như một phần của thành phố. Và với Phạm Hải Triều, có những ngày anh không chỉ là chiến sĩ biệt động mà còn là… thợ ảnh.

Sài Gòn thời ấy có nhiều tiệm ảnh nhỏ ven đường. Người ta cần ảnh để làm giấy tờ, để gửi cho người thân, hay đơn giản chỉ để lưu giữ một khoảnh khắc đời thường. Trong dòng người tưởng như rất đỗi bình thường ấy, có một người thợ ảnh mà không ai biết rằng phía sau ống kính kia là ánh mắt của một người lính cách mạng.

Để trở thành thợ ảnh không hề đơn giản như nhiều người nghĩ. Người lính không chỉ cầm máy là chụp được. Anh phải học cách giao tiếp, học cách cười, cách nói sao cho giống một người làm ăn, phải biết cách nói chuyện sao cho khách hàng tin tưởng. Mỗi lời nói, mỗi cử chỉ đều phải tự nhiên đến mức không ai nghi ngờ. Nhưng điều quan trọng hơn là anh phải quan sát – quan sát thật kỹ.

Mỗi bức ảnh không chỉ là bức ảnh. Đôi khi nó còn ẩn chứa thông tin. Có những người đến chụp ảnh là sĩ quan, là nhân viên chính quyền Sài Gòn. Trong ánh mắt của họ, trong quân phục họ mặc, trong tấm giấy họ đưa, người lính có thể nhận ra những điều cần lưu ý. Một nụ cười, một vết sẹo, một chiếc phù hiệu trên vai áo… tất cả đều là dữ liệu quan trọng cho công tác trinh sát. Nhưng tất cả những điều ấy chỉ có thể quan sát bằng mắt của một chiến sĩ, chứ không bao giờ được thể hiện ra ngoài bằng ánh mắt của người thợ ảnh.

Có những ngày, tay anh run không phải vì sợ mà vì nhận ra trước mặt mình là kẻ địch nguy hiểm. Nhưng dù tim đập mạnh đến đâu, anh vẫn phải giữ gương mặt bình thản, vẫn phải hỏi những câu chuyện đời thường như bao thợ ảnh khác. Người thợ ảnh phải thân thiện, phải vui vẻ, nhưng người lính thì phải tỉnh táo, phải tính toán từng bước. Hai con người ấy tồn tại song song trong Phạm Hải Triều, hòa quyện với nhau mà không được phép mâu thuẫn.

Bên cạnh đó là sự giúp đỡ của người dân. Họ biết anh không chỉ là thợ ảnh đơn thuần. Họ cũng biết rằng sau mỗi tấm ảnh có thể là một nhiệm vụ. Nhưng chưa bao giờ họ hỏi, chưa bao giờ họ tò mò. Họ im lặng, che chở, hỗ trợ đúng lúc mà không cần bất kỳ lời cảm ơn nào. Chính sự lặng thầm ấy đã tạo nên bức tường vững chắc bao quanh anh giữa lòng địch.

Có những đêm khuya, khi tiệm ảnh đóng cửa, khi thành phố bắt đầu chìm vào giấc ngủ, anh mới thực sự trở lại là người lính. Những tài liệu được cất giấu cẩn thận, những thông tin quan trọng được tổng hợp, những cuộc gặp gỡ lặng thầm được thực hiện. Khi bình minh lên, anh lại là người thợ ảnh hiền lành, tiếp tục công việc như chưa từng có điều gì xảy ra.

Sự hóa thân ấy không chỉ là kỹ thuật ngụy trang mà còn là một thử thách tinh thần. Có những lúc anh mong được thoát khỏi lớp vỏ bọc ấy, mong được đứng vào hàng quân, được khoác quân phục đường hoàng. Nhưng anh hiểu rằng chính những lớp hóa thân này mới giúp tạo nên chiến công. Đó là sự hy sinh không ồn ào nhưng vô cùng lớn lao.

Ngày hôm nay, khi nhìn lại, có lẽ không ai còn nhớ đến tiệm ảnh nhỏ năm xưa. Nhưng đối với Phạm Hải Triều, nơi đó không chỉ là chỗ kiếm sống tạm thời mà là tiền tuyến của một cuộc chiến thầm lặng. Nơi người lính đã mang máy ảnh thay cho súng, nụ cười thay cho tiếng quát, nhưng trái tim thì lúc nào cũng hướng về Tổ quốc.