Khi niềm vui thắng trận phải nén vào trong
Câu chuyện về Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Xuân Ẩn (bí danh Hai Trung) và mối quan hệ gắn bó, sinh tử với Đại tá Tư Cang (Chỉ huy trưởng Cụm tình báo H.63) luôn là một trong những trang sử huyền thoại và kịch tính nhất của ngành tình báo quân sự Việt Nam.
Giai đoạn xung quanh Trận Ấp Bắc (tháng 1/1963) chính là một minh chứng điển hình cho bản lĩnh phi thường, sự thông minh và diễn xuất "thượng thừa" của nhà tình báo chiến lược này.
Màn "diễn xuất" sinh tử trên bãi chiến trường Ấp Bắc
Như lời Đại tá Tư Cang từng kể lại, cái khó nhất của một nhà tình báo hoạt động ngầm ngay trong lòng địch không chỉ là việc thu thập tin tức, mà là màn đấu trí cảm xúc.
Trong lòng reo hò: Trận Ấp Bắc là chiến thắng vang dội đầu tiên của Quân Giải phóng trước chiến thuật "trực thăng vận" và "thiết giáp vận" của Mỹ - VNCH. Là một người cộng sản, một sĩ quan tình báo trực tiếp góp công vào chiến thắng đó bằng việc cung cấp các tài liệu về đặc tính M113 và quy luật đổ bộ trực thăng, nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn vô cùng tự hào và sung sướng.
Bên ngoài đau xót: Với tư cách là phóng viên của hãng tin Time (Mỹ), ông đi cùng các cố vấn quân sự Mỹ (như Tướng Paul Harkins, Trung tá John Paul Vann) xuống tận bãi chiến trường Ấp Bắc ngay sau trận đánh. Xung quanh là xác trực thăng rơi, xe M113 bị cháy và vô số xác lính VNCH, các cố vấn Mỹ thì mặt xám ngắt, tức giận và bàng hoàng. Lúc đó, Phạm Xuân Ẩn phải khoác lên mình khuôn mặt u uẩn, đăm chiêu, thỉnh thoảng thở dài ra chiều xót xa cho "đồng minh" để hòa vào không khí chung.
Đại tá Tư Cang từng nhận xét vui nhưng rất thật: "Cái sung sướng nhất của con người là thắng trận mà không được reo hò, phải kìm nén vào bên trong, mim mỉm cười thầm trong bụng nhưng mặt phải mếu xệch đi. Đó là cái giá và sự hy sinh thầm lặng của nghề tình báo."
"Gáo nước lạnh" bóc trần sự thật sau thất bại
Không dừng lại ở việc xem trận địa, Phạm Xuân Ẩn tiếp tục khai thác triệt để "dư chấn" của trận Ấp Bắc:
Lấy trọn báo cáo "Tuyệt mật": Sau thất bại, giới quân sự Mỹ và chính quyền Sài Gòn đổ lỗi lẫn nhau. Các bản báo cáo giải trình, đánh giá nguyên nhân thất bại mang dấu "Top Secret" phân tích rất kỹ sự bất tài của tướng lĩnh Sài Gòn, sự chủ quan của cố vấn Mỹ, cũng như sự lớn mạnh ngoài dự đoán của Việt Cộng... tất cả đều qua tay Phạm Xuân Ẩn và được cụm H.63 chuyển thẳng về Căn cứ Trung ương Cục miền Nam.
