Khí phách Đặng Thái Thuyến và bản hùng ca ở ngục Kon Tum

Không chịu khuất phục

Khi vào Kon Tum, ở đây đã có gần ba trăm người tù quê ở tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi. Bấy giờ, đoạn đường số 14 từ Kon Tum đi Buôn Ma Thuột đã làm xong, thực dân Pháp đang bắt tù đi khai thác tiếp đoạn đường đi Đăk Pao, Đăk Pek, cách ngục Kon Tum hơn 100 km. Phần phải làm việc nặng nhọc, lại bị bọn lính cai tù đánh đập, hành hạ tàn nhẫn, phần thì ăn ở khổ cực, thiếu thốn, thuốc men không có nên cảnh chết chóc diễn ra hết sức thê thảm. Chưa đầy nửa năm mà đã có tới một nửa số tù nhân bỏ mạng trên các đoạn đường vừa khai phá. Cảnh tượng đau lòng ấy thôi thúc Đặng Thái Thuyến làm mọi việc có thể làm được để hạn chế đau thương.

Ông đã biến nhà tù thành trường học cách mạng. Ban lãnh đạo Nhà lao Kon Tum được hình thành, Đặng Thái Thuyến được bầu là một trong số những lãnh đạo. Ông đã nghiên cứu kế hoạch đấu tranh và dự thảo các văn kiện cần thiết cho đấu tranh, như: Bản tuyên ngôn và các yêu sách, các bài nói chuyện với binh lính bằng các thứ tiếng Pháp, Việt, Ba Na, Ê Đê, Gia Rai; trực tiếp thảo bài văn truy điệu các chiến sĩ cách mạng đã bỏ mình trên công trường Đăk Pao, Đăk Pek từ tháng 12/1930 đến tháng 6/1931.

Tư tưởng, sẵn sàng cống hiến thân mình cho cuộc chiến đấu thắng lợi của ông đã được khẳng định trong cuộc đấu tranh “lưu huyết” sáng 12/12/1931 khi thực dân Pháp đưa xe, đưa lính vào nhà lao kêu tên 40 người đưa đi Đăk Pek. Tất cả các đồng chí tù chính trị đã chạy vào nhà lao đóng chặt cửa lại hô vang các khẩu hiệu “Phản đối đi Đăk Pek”, “Phản đối làm đường”… Địch điên cuồng xả đạn vào chiến sĩ của ta khiến 8 người hy sinh và 8 người khác bị thương. Riêng đồng chí Đặng Thái Thuyến bị bắn đến hai lần. Lúc đầu ông bị thương nằm lẫn trong số anh em, khi cai ngục Moulec vào kiểm tra, ông đã gượng dậy lấy ống xia đập vào đầu hắn. Moulec điên cuồng lấy súng lục bắn thêm 2 phát vào đầu ông. Người chiến sĩ Đặng Thái Thuyến hy sinh.