Khí phách Thiên Mạc và câu nói bất tử của Trần Bình Trọng
Trần Bình Trọng (1259–1285) là một danh tướng tôn thất nhà Trần, có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai. Năm 1285, để bảo vệ vua Trần lui quân an toàn, ông đã chỉ huy một trận chiến không cân sức với đại quân giặc tại bãi Thiên Mạc. Bị vây hãm và rơi vào tay giặc do lực lượng quá chênh lệch, kẻ thù tìm mọi cách dụ dỗ ông quy hàng bằng tước vị cao sang và phú quý. Trước sự cám dỗ và đe dọa, Trần Bình Trọng vẫn hiên ngang giữ vững khí tiết, cất lên câu nói đanh thép đi vào lịch sử: "Ta thà làm quỷ nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc". Giặc căm giận và đem ông ra hành quyết. Sự hy sinh oanh liệt của ông là bản hùng ca bi tráng về lòng trung nghĩa và tinh thần bất khuất của người con Đại Việt.
Lịch sử chống giặc ngoại xâm của dân tộc Việt Nam được viết nên bằng máu xương, trí tuệ và cả những tấm gương hy sinh lẫm liệt của bao thế hệ tiền nhân. Trong dòng chảy hào hùng ấy, câu chuyện về danh tướng Trần Bình Trọng tại bãi Thiên Mạc năm 1285 mãi là một khúc tráng ca bi tráng, làm rung động trái tim bao thế hệ người Việt.
Trần Bình Trọng là hậu duệ của vua Lê Đại Hành nhưng mang dòng máu tôn thất nhà Trần. Sớm nổi tiếng với lòng dũng cảm, mưu lược và tinh thần thượng võ, ông nhanh chóng trở thành một trong những cột trụ vững chắc của triều đình trong những năm tháng nguy nan của cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ hai.
Vào mùa hè năm 1285, trước sức tấn công như vũ bão của hàng vạn quân giặc do Thoát Hoả Thông chỉ huy, tình thế của quân đội nhà Trần vô cùng hiểm nghèo. Để bảo vệ lộ trình rút lui an toàn cho thượng hoàng và vua Trần, Trần Bình Trọng đã dũng cảm nhận trọng trách chỉ huy một cánh quân nhỏ chặn địch tại bãi Thiên Mạc (hưng Yên). Biết rõ đây là trận chiến lấy trứng chọi đá, một đi không trở lại, nhưng với tấm lòng son sắt vì nước vì vua, ông vẫn hiên ngang dẫn quân lao vào vòng vây của kẻ thù.
Trận chiến diễn ra vô cùng ác liệt. Nghĩa quân chiến đấu quả cảm đến hơi thở cuối cùng, nhưng do lực lượng quá chênh lệch, đạn hết binh suy, Trần Bình Trọng bị giặc bắt sống.
Thấy ông là một tướng tài, Thoát Hoả Thông muốn thu phục lòng người nên không dùng cực hình mà tìm cách dụ dỗ, hứa ban cho tước vương và những bổng lộc sang trọng ở phương Bắc. Trước sự uy hiếp và cám dỗ của kẻ thù, vị anh hùng trẻ tuổi không hề nao núng hay run sợ. Đứng trước mặt viên tướng giặc hống hách, Trần Bình Trọng ngẩng cao đầu, hiên ngang thốt ra câu nói đanh thép, thể hiện lòng tự tôn dân tộc sâu sắc:
"Ta thà làm quỷ nước Nam chứ không thèm làm vương đất Bắc!"
Câu nói ấy tựa như sấm sét giữa trời quang, vạch trần sự hèn hạ của kẻ thù và khẳng định đanh thép ý chí độc lập, tự chủ của người Việt. Không thể khuất phục được ý chí sắt đá ấy, giặc đành bất lực ra lệnh sát hại ông khi tuổi đời vừa tròn 26.
Trần Bình Trọng đã ngã xuống, nhưng tiếng gầm vang của ông tại bãi Thiên Mạc đã hóa thành tượng đài bất tử về lòng trung quân ái quốc. Sự hy sinh oanh liệt của ông không chỉ làm chấn động tâm can kẻ thù mà còn tiếp thêm sức mạnh ngút ngàn cho quân dân Đại Việt vùng lên vùng lên đánh đuổi giặc thù trong những trận chiến tiếp theo.
Hơn bảy thế kỷ đã trôi qua, tên tuổi và khí phách của Trần Bình Trọng vẫn mãi tỏa sáng như một vì tinh tú trên bầu trời lịch sử. Ông là biểu tượng sáng ngời cho tinh thần "thà hy sinh chứ không chịu làm nô lệ", một niềm tự hào lớn lao của dân tộc Việt Nam muôn đời.
