Khi quân dân Bình Định làm chủ từ Tam Quan đến đèo Bình Đê

Đến tháng 6/1965, phong trào cách mạng ở Bình Định đã phát triển đến một bước rất quan trọng. Sau nhiều đợt tiến công, nổi dậy, phá kẹp và giải phóng thôn xã, vùng làm chủ của quân dân Bình Định ngày càng mở rộng, khiến phạm vi kiểm soát của Mỹ - ngụy bị thu hẹp rõ rệt. Theo tư liệu lịch sử, lúc này địch chỉ còn giữ được 7 quận lỵ và thị xã Quy Nhơn, cùng 134 thôn phụ cận dọc đường số 1 và 19, với khoảng 232.450 dân. Đây là con số cho thấy thế kiểm soát của địch đã bị đẩy lùi mạnh mẽ, trong khi vùng giải phóng của ta ngày càng liên hoàn, vững chắc. Không chỉ mất đất, mất dân, hệ thống giao thông chiến lược của địch cũng bị uy hiếp nghiêm trọng. Đường sắt đã bị cắt từ năm 1962; các tuyến đường số 1 và 19 bị chia cắt từng đoạn. Đặc biệt, đoạn đường từ Tam Quan ra đèo Bình Đê, giáp Quảng Ngãi, được quân dân ta làm chủ liên tục từ tháng 2/1965 đến đầu năm 1966. Đây là tuyến đường có ý nghĩa quan trọng, nối liền các địa bàn ven biển phía bắc Bình Định với nam Quảng Ngãi. Vùng giải phóng và làm chủ ở Bình Định không chỉ là nơi bảo vệ, che chở các cơ quan đầu não của cách mạng địa phương, mà còn tạo ra thế chiến lược rất bất lợi cho địch. Khi vùng làm chủ phát triển liên hoàn từ miền núi xuống đồng bằng, từ phía bắc vào phía nam, từ đất liền ra ven biển, địch đứng trước nguy cơ bị chia cắt, cô lập và mất khả năng kiểm soát nhiều khu vực trọng yếu. Ngay cả tài liệu mật của Bộ Quốc phòng Mỹ cũng phải thừa nhận nguy cơ này. Chúng nhận thấy việc lực lượng cách mạng chiếm giữ một đoạn quan trọng của miền duyên hải có thể khiến miền Nam bị chia cắt bởi một mũi tiến công vươn ra biển. Điều đó cho thấy thắng lợi của quân dân Bình Định không chỉ có ý nghĩa địa phương, mà còn góp phần tác động đến cục diện chiến trường rộng lớn hơn. Nhìn lại những năm tháng “hoa lửa”, thế làm chủ của Bình Định năm 1965 là thành quả của sự hy sinh, bền bỉ và ý chí kiên cường của quân dân trong tỉnh. Từ Tam Quan đến đèo Bình Đê, từ đường số 1 đến đường số 19, quân dân Bình Định đã góp phần tạo nên thế trận chia cắt chiến lược, làm lung lay hệ thống kiểm soát của Mỹ - ngụy và viết tiếp trang sử hào hùng của quê hương trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.