Khi thành Hà Nội chỉ còn lại một lựa chọn
Trịnh Phương Mai
Nguyễn Tri Phương là một trong những danh tướng nổi bật của triều Nguyễn trong thế kỷ XIX. Ông dành phần lớn cuộc đời cho việc bảo vệ đất nước trước những cuộc xâm lược từ bên ngoài và từng trực tiếp chỉ huy quân đội tại nhiều chiến trường.
Nguyễn Tri Phương sinh năm 1800 tại làng Đường Long, huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên. Ông xuất thân trong một gia đình nông dân nhưng nhờ tài năng và sự nỗ lực đã từng bước trở thành một quan lại quan trọng dưới triều Nguyễn.
Trong quá trình làm quan, Nguyễn Tri Phương từng được giao nhiều nhiệm vụ quân sự ở Nam Bộ và Trung Bộ. Ông tham gia chống quân Xiêm, quân nổi dậy và sau đó trực tiếp đối mặt với quân Pháp khi thực dân Pháp bắt đầu xâm lược Việt Nam.
Năm 1858, quân Pháp và Tây Ban Nha tấn công Đà Nẵng. Nguyễn Tri Phương được triều đình cử vào chỉ huy lực lượng chống quân xâm lược. Ông tổ chức phòng thủ, xây dựng hệ thống đồn lũy và tìm cách ngăn quân Pháp tiến sâu vào đất liền.
Sau khi quân Pháp chuyển hướng tấn công Gia Định, Nguyễn Tri Phương tiếp tục được giao nhiệm vụ chỉ huy lực lượng chống Pháp tại đây. Ông sau đó trở lại Bắc Kỳ trong bối cảnh tình hình ngày càng căng thẳng.
Năm 1873, quân Pháp đánh chiếm thành Hà Nội. Nguyễn Tri Phương lúc đó đang giữ chức Tổng đốc Hà Nội và trực tiếp chỉ huy việc phòng thủ thành.
Trước lực lượng và vũ khí vượt trội của quân Pháp, thành Hà Nội thất thủ. Nguyễn Tri Phương bị thương và bị bắt. Ông từ chối hợp tác với đối phương và qua đời không lâu sau đó.
Năm 1882, quân Pháp tiếp tục đánh thành Hà Nội lần thứ hai. Khi ấy, Tổng đốc Hoàng Diệu là người chỉ huy việc phòng thủ. Cái chết của Nguyễn Tri Phương gần một thập kỷ trước đã trở thành một trong những dấu mốc cho thấy sự quyết liệt của cuộc đối đầu giữa triều Nguyễn và thực dân Pháp.
Nguyễn Tri Phương được nhớ đến như một vị tướng đã dành phần lớn cuộc đời trong những thời điểm đất nước gặp nhiều biến động. Ông không thể ngăn chặn hoàn toàn quá trình xâm lược của thực dân Pháp, nhưng sự lựa chọn không đầu hàng của ông đã trở thành một dấu ấn trong lịch sử chống ngoại xâm thế kỷ XIX.
