Khí Tiết Sĩ Phu

Trong những năm tháng đau thương nhưng vô cùng oanh liệt của lịch sử Việt Nam thế kỷ XIX, khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược, hình ảnh Đại danh thần Nguyễn Tri Phương (quê Phong Điền, Thừa Thiên Huế) hiện lên như một tượng đài sừng sững về khí tiết quật cường của sĩ phu Việt Nam. Cả cuộc đời ông là một bản hùng ca bách chiến, từ chiến trường Nam Kỳ, Quảng Nam cho đến khoảnh khắc ngã xuống kiêu hãnh tại Thành Hà Nội năm 1873.

Nghiên cứu về Nguyễn Tri Phương, thế hệ trẻ chúng tôi không khỏi xúc động trước tinh thần trách nhiệm vô bờ bến của ông đối với đất nước. Dù đã ở tuổi "thất thập cổ lai hy" (hơn 70 tuổi) — độ tuổi đáng lẽ được nghỉ ngơi —, ông vẫn nhận lệnh triều đình ra Bắc giữ chức Tổng đốc Hải Yên, chỉ huy lực lượng phòng thủ Thành Hà Nội trước nguy cơ xâm lược của thực dân Pháp do Garnier chỉ huy.

Sáng ngày 20 tháng 11 năm 1873, quân Pháp bất ngờ nổ súng đánh chiếm Thành Hà Nội. Hỏa lực pháo phàm và pháo mặt đất hiện đại của địch dội liên tục vào các Cửa Bắc, Cửa Đông. Mặc dù lực lượng và vũ khí chênh lệch quá lớn, Nguyễn Tri Phương ở tuổi 73 vẫn trực tiếp lên Cửa Nam thành Hà Nội, khoác áo gấm chỉ huy quân sĩ chiến đấu đến cùng.

Trận chiến diễn ra vô cùng dã man. Trong lúc đốc chiến, ông bị một mảnh đạn pháo Pháp găm trúng bụng, máu chảy đầm đìa. Con trai ông là Nguyễn Lâm cũng hy sinh ngay bên cạnh. Mặc dù vết thương vô cùng nặng, Nguyễn Tri Phương vẫn kiên quyết không rời trận địa cho đến khi ngất đi và bị quân Pháp bắt giữ.

Thực dân Pháp biết ông là một vị tướng có uy tín lớn nhất trong triều đình và nhân dân, nên đã ra sức cứu chữa, dụ dỗ ông hợp tác. Chúng đem thuốc tốt, thức ăn ngon đến để cứu chữa vết thương cho ông hòng dùng ông làm công cụ cai trị. Thế nhưng, trước kẻ thù xâm lược, vị lão tướng ấy đã thể hiện một khí tiết quật cường hiếm có.

Nguyễn Tri Phương kiên quyết từ chối mọi sự cứu chữa, tuyệt thực suốt nhiều ngày liền. Ông thẳng thắn tuyên bố với sĩ quan Pháp: "Bây giờ nếu tôi chỉ ráng sống thêm chút ít, thì chẳng qua là sống như một kẻ đầu hàng giặc! Tôi thà chết đi để làmผี giữ nước!". Sau 21 ngày tuyệt thực, ông đã trút hơi thở cuối cùng vào ngày 20 tháng 12 năm 1873, giữ trọn vẹn khí tiết trung hiếu với Tổ quốc.

Năm 1873, cái chết của Nguyễn Tri Phương đã gây nên một làn sóng phẫn uất và kính phục sâu sắc trong toàn thể nhân dân cả nước.

Đứng dưới góc nhìn của thế hệ trẻ hôm nay, khí tiết tuẫn tiết của Nguyễn Tri Phương là bài học vô giá về lòng tự trọng và bản lĩnh cá nhân. Giữa những thử thách khốc liệt nhất của thời cuộc, ông đã chọn danh dự và lòng yêu nước thay vì sự sống tha hóa. Tấm gương của ông dạy cho đoàn viên, thanh niên ngày nay biết sống có lòng tự trọng, giữ vững đạo đức và bản lĩnh văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế.