KHOA NGOẠI NGỮ_NGUYỄN TRUNG TRỰC – TẤM ÁO VẢI VANG KHÚC HÙNG CA (1)

NGUYỄN TRUNG TRỰC –

TẤM ÁO VẢI VANG KHÚC HÙNG CA

Nguyễn Trung Trực, tên thật là Nguyễn Văn Lịch, sinh năm 1838 tại xóm nghề thôn Bình Nhựt, tổng Cửu Cư Hạ, huyện Cửu An, phủ Tân An, tỉnh Gia Định (nay thuộc ấp 1 Thạnh Đức, xã Bình Đức, tỉnh Tây Ninh; trước sáp nhập làxã Thạnh Đức, huyện Bến Lức, tỉnh Long An). Thuở nhỏ, ông còn có tên gọi là Chơn, gắn với cuộc sống lao động bình dị của một gia đình làm nghề chài lưới ở vùng hạ lưu sông Vàm Cỏ Đông.

Nguyên quán của Nguyễn Trung Trực ở xóm Lưới, thôn Vĩnh Hội, tổng Trung An, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định (nay thuộc xã Phù Cát 4, tỉnh Gia Lai). Do biến động lịch sử cuối thế kỷ XVIII, thực dân Pháp đánh phá duyên hải Trung Bộ, gia đình ông phiêu bạt vào Nam và định cư lâu dài tại vùng Bình Nhựt. Chính môi trường sông nước, lao động cần cù và cuộc sống gắn bó với nhân dân Nam Bộ đầy hào sảng, nghĩa tình đã góp phần hình thành ở ông tính cách cương trực, gan dạ và tinh thần yêu nước sâu sắc.

Khi thực dân Pháp từng bước thôn tính mảnh đất Nam Kỳ, không cam chịu sống kiếp nô lệ dưới tay bọn thực dân ấy, Nguyễn Trung Trực là một trong những người đầu tiên ở Nam Bộ đã đứng lên phất cờ khởi nghĩa, tập hợp nghĩa quân chống Pháp. Với tinh thần dũng cảm, mưu trí và lòng tin son sắt, ông nhanh chóng trở thành thủ lĩnh nghĩa quân, là chỗ dựa tinh thần vững chắc cho nhân dân trong những năm tháng chiến đấu gian khổ.

Một trong những chiến công vĩ đại nhất của Nguyễn Trung Trực phải kể đến là việc tấn công và đốt tàu chiến L’Esperance (tàu Hy Vọng) của thực dân Pháp trên sông Nhật Tảo vào ngày 10 tháng 12 năm 1861. Trong trận đánh này, nghĩa quân của ông đã bí mật tiếp cận tàu với lớp ngụy trang là xin đi nhờ qua sông rồi bất ngờ tấn công, tiêu diệt nhiều thủy thủ của Pháp và đồng minh, rồi dùng thủy lôi đốt cháy tàu trên mặt nước. Chiếc tàu chiến ấy cháy lên giữa dòng nước, như đóa hoa lửa rực rỡ kiêu hãnh, không chỉ giáng một đòn mạnh mẽ vào lực lượng hải quân Pháp, làm chấn động tâm lý quân xâm lược, mà còn thắp lên niềm tin và hy vọng cho phong trào kháng chiến của nhân dân Nam Kỳ, khẳng định ý chí nguyện đem xương máu hiến dâng vì độc lập của dân tộc Việt Nam.

Đây là một trong hai chiến công lẫy lừng của ông, đã được danh sĩ Huỳnh Mẫn Đạt ngợi ca bằng hai câu thơ:

Hỏa hồng Nhựt Tảo oanh thiên địa
Kiếm bạt Kiên Giang khấp quỷ thần.

(Lửa bừng Nhựt Tảo rêm trời đất
Kiếm tuốt Kiên Giang rợn quỷ thần. – dịch bởi Thái Bạch)

Không dừng lại ở đó, Nguyễn Trung Trực tiếp tục lãnh đạo nghĩa binh kháng chiến trên khắp mặt trận miền Đông, miền Tây Nam Bộ, lập nên nhiều chiến công oanh liệt, đặc biệt là trận đánh chiếm đồn Kiên Giang trước sự phản công mạnh mẽ của địch, làm chủ trung tâm đầu não địch trong 5 ngày, rồi rút ra Phú Quốc, thành lập căn cứ chống Pháp lâu dài. Tuy lực lượng vẫn còn mỏng yếu, vũ khí thô sơ so với thực dân Pháp được trang bị hiện đại, những bằng trí tuệ, lòng quả cảm và sự đoàn kết, Nguyễn Trung Trực đã khiến kẻ thù khiếp sợ, để lại dấu ấn đậm nét trong lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm của dân tộc.

Sau nhiều trận chiến không cân sức, ngày 19 tháng 9 năm 1868, trước sự đàn áp tàn bạo của thực dân Pháp, Nguyễn Trung Trực bị bắt tại Rạch Giá. Có người cho rằng, để bảo toàn lực lượng nghĩa quân, nhân dân trên đảo và lòng hiếu với mẹ (quân Pháp đã bắt mẹ ông để uy hiếp), ông đã tự ra nộp mình cho người Pháp và bị đưa về Sài Gòn. Chúng dùng mọi thủ đoạn nhằm dụ dỗ, mua chuộc và đe dọa quy hàng, ông vẫn giữ trọn khí tiết của một người anh hùng. Ngày 27 tháng 10 năm 1868, chúng đưa ông ra chợ Rạch Giá hành hình, như một sự cảnh cáo đến phong trào kháng chiến. Trước khi bị hành quyết, Nguyễn Trung Trực đã hiên ngang, khẳng khái mà hô vang:

“Bao giờ Tây nhổ hết cỏ nước Nam thì mới hết người Nam đánh Tây.”

Câu nói ấy vang lên như một lời thề sắt son, thể hiện tinh thần bất khuất, lòng yêu nước đến hơi thở cuối cùng của người anh hùng dân tộc, như một ngọn đuốc soi sáng, củng cố thêm niềm tin vào ngày mai của dân tộc.

Chuyện chiếu Tà Niên in hình chữ Thọ gắn liền với hình ảnh anh hùng Nguyễn Trung Trực đến nay vẫn được người dân Nam Bộ truyền tụng như một câu chuyện thấm đẫm nghĩa tình. Tà Niên (huyện Châu Thành, tỉnh Kiên Giang) từ lâu nổi tiếng với nghề dệt chiếu truyền thống; chiếu nơi đây đẹp, bền, vang danh khắp vùng. Hay tin Nguyễn Trung Trực sắp bị thực dân Pháp xử chém, cảm phục khí phách kiên trung của người anh hùng áo vải, dân làng Tà Niên đã cùng nhau ngày đêm dệt một chiếc chiếu hoa, trải dưới chân ông trong giờ phút cuối cùng. Tương truyền rằng, khi lưỡi đao của kẻ thù rơi xuống, máu của ông thấm vào mặt chiếu, đọng lại thành hình chữ “Thọ”, như một lời khẳng định về sự trường tồn của khí tiết và tinh thần bất khuất. Xót thương và kính trọng, người dân Tà Niên đã mang chiếc chiếu ấy về phụng thờ một cách trang nghiêm. Kể từ đó, chiếu Tà Niên khi dệt đều in hoa văn chữ Thọ, không chỉ như một nét đẹp nghề truyền thống, mà còn là biểu tượng lưu truyền muôn đời cho lòng yêu nước, nghĩa khí và sự bất tử của người anh hùng Nguyễn Trung Trực trong lòng nhân dân.

Nguyễn Trung Trực hy sinh vào năm ông 30 tuổi, khi tuổi đời còn rất trẻ, thế nhưng tên tuổi và sự nghiệp của ông đã trở thành ngọn lửa thiêng soi sáng lòng yêu nước của bao thế hệ người Việt Nam. Trong lòng nhân dân Nam Bộ, anh hùng Nguyễn Trung Trực không chỉ sống mãi như một nhân vật của lịch sử, mà còn hiện diện như một biểu tượng thiêng liêng của nghĩa khí và lòng trung trinh. Sau khi ông anh dũng hy sinh, nhân dân đã tôn kính suy phong ông là Quan Thượng đẳng Đại thần – bậc anh hùng tối cao trong tâm thức dân gian. Danh xưng ấy không đến từ sắc phong hay quyền lực, mà được kết tinh từ niềm tin, lòng biết ơn và sự ngưỡng vọng sâu xa của nhân dân đối với người đã hiến trọn cuộc đời cho non sông đất nước.

Từ bến sông, mái đình đến lễ hội truyền thống, hình ảnh Nguyễn Trung Trực luôn được nhắc đến với niềm tự hào lặng sâu mà bền bỉ. Ông đã hóa thân vào đời sống tinh thần của người dân Nam Bộ như một ngọn lửa bất diệt – ngọn lửa của lòng yêu nước, của khí phách hiên ngang và niềm tin son sắt vào chính nghĩa. Dù thời gian trôi qua, danh xưng Quan Thượng đẳng Đại thần vẫn vang lên trang trọng, như một lời khẳng định: anh hùng Nguyễn Trung Trực đã đi vào cõi bất tử, sống mãi trong trái tim của nhân dân và trong dòng chảy không ngừng của lịch sử dân tộc.

Ngày nay, nhân dân khắp nơi lập đền thờ, bia tưởng niệm, nhiều trường học, đường phố mang tên ông; lễ hội tưởng niệm Nguyễn Trung Trực được tổ chức hằng năm, thể hiện sự tri ân sâu sắc đối với người anh hùng đã hiến trọn đời mình cho Tổ quốc. Đặc biệt, hằng năm tại Rạch Giá, lễ hội tưởng niệm Nguyễn Trung Trực diễn ra trong không khí trang nghiêm và thành kính, quy tụ hàng ngàn người dân từ khắp miền Nam và cả nước trở về, thắp nén hương tri ân người anh hùng áo vải đã hiến trọn đời mình cho non sông đất nước. Hiện nay, ngôi đình thần Nguyễn Trung Trực tại Rạch Giá là một trong những di tích quan trọng, được công nhận là di sản văn hóa truyền thống, giữ gìn và lan tỏa tinh thần yêu nước qua nhiều thế hệ.

Câu chuyện về anh hùng Nguyễn Trung Trực không chỉ là một trang sử hào hùng của dân tộc, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về tinh thần kiên trung, ý chí quật cường và lòng yêu nước nồng nàn của con người Việt Nam. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là bản hùng ca bất diệt vang lên giữa những năm tháng “thời hoa lửa”, để lại dấu ấn không thể phai mờ trong lịch sử đấu tranh giữ nước của dân tộc.

Hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, câu chuyện về Nguyễn Trung Trực vẫn còn nguyên giá trị, trở thành ngọn lửa hun đúc lòng yêu nước, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và thôi thúc thế hệ trẻ sống có lý tưởng, học tập và rèn luyện không ngừng, để tiếp nối truyền thống anh hùng của cha ông, góp sức xây dựng quê hương, đất nước ngày càng giàu đẹp.