“Khoán hộ – câu chuyện từ cánh đồng Vĩnh Phúc”

Cuối những năm 1960, sản xuất nông nghiệp ở nhiều nơi gặp không ít khó khăn. Cơ chế quản lý tập trung trong hợp tác xã khiến người nông dân chưa thực sự phát huy được tính chủ động. Năng suất thấp, sản lượng không ổn định, đời sống của nhiều hộ nông dân còn khó khăn. Từ thực tế đó, tại Vĩnh Phúc, Bí thư Tỉnh ủy Kim Ngọc bắt đầu suy nghĩ về một câu hỏi rất giản dị: làm thế nào để người nông dân có thêm động lực sản xuất?

Ông không chỉ ngồi trong phòng nghe báo cáo mà trực tiếp xuống cơ sở, đến với những cánh đồng, gặp gỡ cán bộ hợp tác xã và người nông dân. Qua thực tế, ông nhận thấy người trực tiếp sản xuất phải có trách nhiệm rõ ràng hơn với kết quả lao động của mình. Nếu giao khoán cụ thể đến hộ gia đình và để người dân chủ động hơn trong sản xuất, sức lao động có thể được phát huy tốt hơn.

Từ suy nghĩ đó, Vĩnh Phúc tiến hành thử nghiệm hình thức khoán hộ. Theo cách làm này, hợp tác xã giao một phần diện tích và nhiệm vụ sản xuất cho hộ gia đình; người nông dân chịu trách nhiệm về kết quả và được hưởng phần sản phẩm theo mức khoán. Đây là một cách làm mới, khác với phương thức quản lý phổ biến lúc bấy giờ.

Những kết quả ban đầu cho thấy khi người nông dân có thêm quyền chủ động và lợi ích gắn với kết quả lao động, tinh thần sản xuất được nâng lên. Năng suất và sản lượng ở một số nơi có chuyển biến. Tuy nhiên, cách làm này cũng gặp phải những tranh luận và khó khăn trong bối cảnh cơ chế quản lý khi đó.

Đồng chí Kim Ngọc đã phải chịu nhiều sức ép. Nhưng điều đáng trân trọng là ông xuất phát từ một câu hỏi rất thực tế: làm thế nào để người dân sản xuất tốt hơn và có cuộc sống tốt hơn? Những thử nghiệm tại Vĩnh Phúc không lập tức trở thành một chính sách quốc gia, nhưng kinh nghiệm thực tiễn ấy đã để lại những bài học quý giá cho quá trình đổi mới tư duy quản lý nông nghiệp.

Sau này, khi Đảng tiến hành đổi mới cơ chế quản lý kinh tế, đặc biệt với Chỉ thị 100-CT/TW năm 1981 và Nghị quyết 10-NQ/TW năm 1988, việc giao quyền chủ động cho hộ nông dân ngày càng được khẳng định. Những gì Kim Ngọc từng trăn trở và thử nghiệm từ nhiều năm trước được nhìn nhận lại dưới ánh sáng của thực tiễn đổi mới.

Câu chuyện Kim Ngọc vì thế không chỉ là câu chuyện của một người lãnh đạo tỉnh. Đó là câu chuyện về một tư duy dám xuất phát từ thực tiễn. Khi thực tế đặt ra vấn đề, người cán bộ phải biết lắng nghe, tìm cách thử nghiệm và chịu trách nhiệm với những điều mình làm.

Ngày nay, trong công cuộc chuyển đổi số và phát triển nông nghiệp hiện đại, bài học ấy vẫn còn nguyên giá trị. Những mô hình nông nghiệp thông minh, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc hay ứng dụng AI trong sản xuất cũng đều bắt đầu từ việc nhìn thấy một vấn đề thực tế và tìm ra cách làm mới.