KHOẢNH KHẮC NGƯỜI TÌM THẤY CON ĐƯỜNG CỨU NƯỚC
KHOẢNH KHẮC NGƯỜI TÌM THẤY CON ĐƯỜNG CỨU NƯỚC
Giữa Paris hoa lệ của nước Pháp, vào tháng 7 năm 1920, một người thanh niên Việt Nam đang sống những năm tháng xa Tổ quốc đã bắt gặp một văn kiện mà sau này Người xem như một bước ngoặt lớn của cuộc đời mình: Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa của V.I. Lênin. Đó chỉ là những trang báo đăng trên L’Humanité, nhưng với Nguyễn Ái Quốc, những dòng chữ ấy không đơn thuần là một văn kiện chính trị. Nó giống như một cánh cửa bất ngờ mở ra sau nhiều năm Người đi tìm lời giải cho câu hỏi: dân tộc Việt Nam phải làm gì để thoát khỏi ách đô hộ và giành lại quyền sống của mình?
Trước khoảnh khắc ấy, Nguyễn Ái Quốc đã có một hành trình dài tìm đường cứu nước. Người đã rời Tổ quốc năm 1911, đi qua nhiều quốc gia, làm nhiều nghề, tận mắt chứng kiến cuộc sống của những người lao động và những dân tộc bị áp bức. Càng đi, Người càng hiểu rằng nỗi đau của Việt Nam không phải là một câu chuyện riêng lẻ. Ở nhiều nơi trên thế giới, những dân tộc thuộc địa cũng đang phải chịu cảnh mất nước, mất quyền tự quyết, bị áp bức và bóc lột. Người đã tìm đọc nhiều học thuyết, quan sát nhiều cuộc vận động chính trị, nhưng vẫn chưa tìm thấy một con đường khiến mình thực sự tin tưởng.
Rồi những trang L’Humanité xuất hiện.
Bản Luận cương của Lênin đề cập trực tiếp đến vấn đề dân tộc và thuộc địa, lên án chủ nghĩa thực dân, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc đoàn kết giữa phong trào cách mạng ở các nước tư bản với các dân tộc thuộc địa và phụ thuộc. Đối với Nguyễn Ái Quốc, điều đặc biệt không chỉ nằm ở những luận điểm lý luận ấy, mà ở chỗ lần đầu tiên Người nhìn thấy vấn đề của dân tộc mình được đặt trong một tư tưởng cách mạng rộng lớn, nơi những người bị áp bức không bị xem là những con người đứng bên lề lịch sử.
Người đọc rồi lại đọc. Có những chữ chính trị còn khó hiểu, nhưng Người không bỏ cuộc. Người đọc đi đọc lại để hiểu cho được điều mình đang tìm kiếm. Và rồi khoảnh khắc ấy đến – khoảnh khắc mà nhiều năm sau, chính Hồ Chí Minh nhắc lại bằng một cảm xúc vẫn còn nguyên vẹn: “Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên.”
Đằng sau những giọt nước mắt ấy là cả một hành trình dài của một người thanh niên đã mang theo câu hỏi về vận mệnh dân tộc suốt gần một thập kỷ. Người không khóc vì một niềm vui riêng của mình. Đó là niềm vui của một người cuối cùng đã nhìn thấy một hướng đi cho quê hương. Sau bao nhiêu năm tìm kiếm, Nguyễn Ái Quốc nhận ra rằng cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam không thể chỉ dừng lại ở khát vọng độc lập, mà cần được đặt trong một con đường cách mạng có tổ chức, có lực lượng và có mục tiêu giải phóng con người.
Có lẽ khoảnh khắc xúc động nhất không phải là lúc Người đọc hết một văn kiện, mà là lúc Người nhận ra những điều mình vừa đọc có thể trả lời cho nỗi đau của hàng triệu đồng bào đang sống dưới ách thuộc địa. Sau này, Người kể lại rằng mình đã thốt lên: “Hỡi đồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta!”
Một người ngồi giữa đất khách, đọc những dòng chữ viết về dân tộc và thuộc địa, nhưng trong tâm trí lại hiện lên hình ảnh quê hương. Đó là điều làm khoảnh khắc ấy trở nên đặc biệt. Paris lúc ấy vẫn là Paris của những đại lộ, ánh đèn và nhịp sống phương Tây, nhưng với Nguyễn Ái Quốc, từ những trang báo ấy, con đường trở về với Tổ quốc dường như đã hiện ra rõ hơn. Không phải con đường địa lý đưa Người trở lại Việt Nam, mà là con đường tư tưởng sẽ dẫn Người trở về với dân tộc bằng một sứ mệnh lớn hơn.
Từ đây, Nguyễn Ái Quốc có một sự chuyển biến quan trọng trong nhận thức. Người xác định phương hướng giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản, rồi tiếp tục nghiên cứu, hoạt động và truyền bá những tư tưởng cách mạng vào phong trào yêu nước Việt Nam. Đó không phải là kết quả của một khoảnh khắc đọc sách đơn lẻ, mà là điểm hội tụ của cả một quá trình tìm tòi, khảo nghiệm thực tiễn và suy nghĩ không ngừng nghỉ.
Điều kỳ diệu của lịch sử đôi khi bắt đầu từ những khoảnh khắc rất lặng lẽ. Không có tiếng súng. Không có đoàn người reo hò. Không có một quảng trường đông đảo. Chỉ có một người thanh niên Việt Nam, một tờ báo và những trang Luận cương được đọc đi đọc lại trong một căn phòng nơi đất khách. Nhưng từ khoảnh khắc ấy, một hướng đi mới đã được xác lập trong hành trình cứu nước của Nguyễn Ái Quốc. Những năm sau đó, Người tiếp tục hoạt động, truyền bá tư tưởng cách mạng, chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của một chính đảng cách mạng ở Việt Nam.
Nhìn lại hôm nay, có lẽ điều khiến chúng ta xúc động nhất không chỉ là câu chuyện một người tìm thấy con đường mình cần đi. Đó còn là hình ảnh một người Việt Nam trẻ tuổi đã không ngừng tìm kiếm câu trả lời cho vận mệnh của dân tộc mình. Người đã đi rất xa để rồi tìm thấy một con đường đưa mình trở về gần hơn với Tổ quốc. Và trong khoảnh khắc đọc những dòng chữ của Lênin, điều hiện lên trong tâm trí Người không phải danh vọng hay lợi ích của riêng mình, mà là đồng bào – những con người đang chịu cảnh “đọa đày đau khổ”.
Có những bước ngoặt của lịch sử được bắt đầu bằng một trận đánh. Cũng có những bước ngoặt bắt đầu bằng một trang sách. Với Nguyễn Ái Quốc, tháng 7 năm 1920 là một khoảnh khắc như thế. Từ những dòng chữ trên một tờ báo ở nước Pháp, Người đã tìm thấy điều mình đã kiếm tìm suốt bao năm: một con đường để giải phóng dân tộc. Và từ bước ngoặt ấy, người thanh niên Nguyễn Ái Quốc tiếp tục đi tới, mang theo niềm tin mới, mang theo khát vọng của một dân tộc mất nước – để rồi từng bước biến khát vọng ấy thành một cuộc hành trình lớn của lịch sử Việt Nam.
Có lẽ vì thế, khi nhắc lại khoảnh khắc Người “vui mừng đến phát khóc”, chúng ta không chỉ nhớ đến những giọt nước mắt của một người thanh niên năm nào. Ta nhớ đến niềm vui của một người sau bao năm tìm kiếm cuối cùng đã nhìn thấy ánh sáng cho quê hương. Và càng trân trọng khoảnh khắc ấy, càng hiểu rằng phía sau một trang sách có thể là cả một cuộc đời lựa chọn, phía sau một lựa chọn của một con người có thể là một bước ngoặt của lịch sử dân tộc.
