KHỞI NGHĨA BA TƠ – TIẾNG TRỐNG GIỮA NÚI RỪNG QUẢNG NGÃI

Đầu năm 1945, Chiến tranh thế giới thứ hai bước vào giai đoạn quyết liệt. Tại Đông Dương, thực dân Pháp duy trì bộ máy cai trị trong khi phát xít Nhật ngày càng can thiệp sâu vào chính quyền thuộc địa.

Tại Ba Tơ – vùng miền núi phía Tây tỉnh Quảng Ngãi – phong trào cách mạng đã được gây dựng từ sớm. Nơi đây vốn có "Căng an trí" do thực dân Pháp lập ra để quản thúc những người hoạt động cách mạng. Năm 1942, một chi bộ Đảng ra đời ngay trong Căng an trí. Những người cộng sản đã từng bước gây dựng cơ sở trong nhân dân và mở rộng ảnh hưởng. Đến cuối năm 1944, Chi bộ Ba Tơ phát triển thành Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi, đảm nhận vai trò lãnh đạo phong trào cách mạng toàn tỉnh.

Đêm 9 tháng 3 năm 1945, quân Nhật tiến hành đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương. Tại Quảng Ngãi, bộ máy cai trị của Pháp nhanh chóng tan rã. Nhận định thời cơ cách mạng đã đến, đêm 10 rạng sáng 11 tháng 3 năm 1945, Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi họp khẩn tại suối Lò Gạch (xã Ba Chùa) và quyết định phát động khởi nghĩa. Ban Lãnh đạo Khởi nghĩa được thành lập gồm các đồng chí: Trương Quang Giao, Nguyễn Chánh, Trần Lương, Phạm Kiệt và Nguyễn Đôn.

Mục tiêu trước mắt là đánh chiếm đồn Ba Tơ, thu vũ khí, xóa bỏ chính quyền địch và thành lập lực lượng vũ trang cách mạng.

Đêm 11 tháng 3 năm 1945, cuộc khởi nghĩa chính thức bắt đầu. Với lực lượng ban đầu chỉ hơn 30 chiến sĩ mang theo 7 khẩu súng, phối hợp cùng quần chúng nhân dân bao vây đồn Ba Tơ. Tiếng trống, tiếng mõ vang động núi rừng. Lực lượng khởi nghĩa vừa uy hiếp, vừa kêu gọi binh lính đầu hàng dưới sự hỗ trợ của cơ sở nội tuyến.

Trước sức ép mạnh mẽ, chỉ sau khoảng 30 phút, binh lính trong đồn mở cửa nộp 17 khẩu súng, 50 hòm đạn cùng nhiều quân trang, quân dụng. Tên sĩ quan Pháp chỉ huy đồn cùng một cai đội tháo chạy về hướng Kon Plông. Cuộc khởi nghĩa Ba Tơ giành thắng lợi hoàn toàn.

Ngay sau thắng lợi, chính quyền cách mạng được thành lập. Ngày 14 tháng 3 năm 1945, tại Hang Én (dưới chân núi Cao Muôn), Đội du kích Ba Tơ chính thức ra đời với 28 chiến sĩ. Ban Chỉ huy Đội gồm đồng chí Phạm Kiệt làm Đội trưởng, đồng chí Nguyễn Đôn làm Chính trị viên và đồng chí Nguyễn Khoách làm Đội phó. Dưới cờ đỏ sao vàng, các chiến sĩ đã tuyên thệ lời thề đanh thép: “Hy sinh vì Tổ quốc!”

Cuộc khởi nghĩa Ba Tơ diễn ra đúng vào thời điểm Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta” (12/03/1945), trở thành một trong những cuộc khởi nghĩa từng phần tiêu biểu mở đầu cho cao trào kháng Nhật, cứu nước.

Từ căn cứ Ba Tơ, Đội du kích Ba Tơ không ngừng phát triển, lan rộng xuống đồng bằng, trở thành lực lượng vũ trang nòng cốt quyết định thắng lợi của cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 tại Quảng Ngãi và khu vực Trung Trung Bộ.

Năm 2017, Quần thể di tích Khởi nghĩa Ba Tơ (gồm đồn Ba Tơ, Nha Kiểm lý, sân vận động Ba Tơ, Hang Én, núi Cao Muôn...) đã vinh dự được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt, ghi dấu một mốc son chói lọi trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc.