KHỞI NGHĨA BA TƠ VÀ TIẾNG NỔ MỞ ĐƯỜNG CỦA TUỔI TRẺ QUẢNG NGÃI (11/3/1945)

Tiếng gọi của núi rừng Ba Tơ

Đêm ngày 11 tháng 3 năm 1945, vùng núi Ba Tơ của Quảng Ngãi bước vào một thời khắc đặc biệt. Trong khi tình hình Đông Dương biến động mạnh, lực lượng cách mạng ở Quảng Ngãi đã chủ động nắm bắt thời cơ, quyết định phát động cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Ba Tơ.

Khởi nghĩa Ba Tơ không phải là một hành động bột phát. Trước đó, trong Căng an trí Ba Tơ, các chiến sĩ cách mạng đã kiên trì gây dựng tổ chức, giữ liên lạc, vận động quần chúng và chuẩn bị lực lượng. Những người thanh niên, những cán bộ cách mạng khi ấy hiểu rằng thời cơ có thể đến rất nhanh, và khi thời cơ xuất hiện, phải đủ bản lĩnh để hành động.

Trong số những người có vai trò quan trọng ấy có Phạm Kiệt. Từ một người bị thực dân Pháp giam giữ, ông cùng đồng đội biến những tháng ngày bị quản thúc thành thời gian chuẩn bị cho cách mạng.

Từ Căng an trí đến chuẩn bị khởi nghĩa

Tháng 5 năm 1943, Phạm Kiệt bị địch đưa từ Nhà đày Buôn Ma Thuột về Căng an trí Ba Tơ. Ông đã được học về quân sự trong thời gian bị giam giữ và mang theo bản tóm tắt Nghị quyết Trung ương 8. Những tài liệu ấy trở thành cơ sở quan trọng để các cán bộ cách mạng trao đổi, học tập và xác định phương hướng hoạt động.

Tại Ba Tơ, các chiến sĩ cách mạng không chỉ chờ đợi. Họ tổ chức huấn luyện cán bộ, tuyên truyền đường lối, xây dựng cơ sở trong quần chúng và phát triển các đoàn thể cứu quốc. Những người dân ở các làng miền núi, trong đó có đồng bào Hrê, từng bước được vận động tham gia phong trào.

Cuối tháng 12 năm 1944, Tỉnh ủy lâm thời được thành lập lại, trong đó có Phạm Kiệt và Nguyễn Đôn. Công việc chuẩn bị cho một cuộc nổi dậy ngày càng khẩn trương hơn.

Mục tiêu không chỉ là giành chính quyền ở một địa bàn, mà còn phải xây dựng được lực lượng vũ trang và căn cứ để cuộc đấu tranh có thể tiếp tục phát triển.

Thời cơ xuất hiện

Đêm ngày 9 tháng 3 năm 1945, phát-xít Nhật đảo chính thực dân Pháp trên toàn Đông Dương. Bộ máy cai trị của thực dân Pháp ở nhiều nơi rơi vào tình trạng rối loạn. Tại Quảng Ngãi, các cán bộ cách mạng nhanh chóng phân tích tình hình và nhận thấy đây là thời cơ thuận lợi để phát động khởi nghĩa từng phần.

Tối ngày 10 tháng 3, Tỉnh ủy Quảng Ngãi họp tại một cơ sở gần đồn Ba Tơ để bàn kế hoạch. Hội nghị xác định phải hành động nhanh chóng, sử dụng sức mạnh của quần chúng kết hợp với lực lượng vũ trang, giành chính quyền ở châu lỵ, đồn binh Ba Tơ và các vùng xung quanh.

Ban lãnh đạo khởi nghĩa được thành lập. Trong đó có Phạm Kiệt. Mọi người hiểu rằng cuộc khởi nghĩa sẽ đối mặt với nhiều nguy hiểm, nhưng nếu bỏ lỡ thời cơ, tình thế có thể thay đổi.

Đối với những người thanh niên cách mạng lúc ấy, đây không chỉ là một nhiệm vụ. Đó là thời khắc họ phải lựa chọn giữa sự an toàn của bản thân và trách nhiệm với quê hương, đất nước.

Ngày 11 tháng 3 – tiếng nổ mở đường

Chiều ngày 11 tháng 3 năm 1945, lực lượng cách mạng và quần chúng ở Ba Tơ bắt đầu hành động. Những người dân từ Trường An, Suối Loa, Hoàng Đồn, Nước Gia, Nước Lá, Măng Đốc… được vận động tham gia phong trào.

Không khí tại châu lỵ Ba Tơ nhanh chóng trở nên sôi động. Quần chúng tập trung đông, các khẩu hiệu cách mạng vang lên. Lực lượng khởi nghĩa tiến hành bao vây, uy hiếp các vị trí của chính quyền địch.

Tại Nha Kiểm lý và Đồn Ba Tơ, tình hình nhanh chóng thay đổi. Bộ máy chính quyền thực dân và tay sai bị tê liệt. Cờ đỏ sao vàng được kéo lên thay cho cờ của chính quyền cũ.

Cuộc khởi nghĩa giành thắng lợi.

Đối với Quảng Ngãi, đây là một sự kiện có ý nghĩa rất lớn. Một chính quyền cách mạng được thiết lập ở Ba Tơ, mở ra khả năng xây dựng một căn cứ cách mạng và lực lượng vũ trang để tiếp tục phát triển phong trào.

Phạm Kiệt và cuộc mít-tinh sáng 12 tháng 3

Rạng sáng ngày 12 tháng 3, một cuộc mít-tinh lớn được tổ chức tại Ba Tơ với sự tham dự của đông đảo đồng bào Kinh và Hrê.

Trong không khí phấn khởi của ngày đầu giành được chính quyền, đồng chí Phạm Kiệt – người chỉ huy cuộc khởi nghĩa – tuyên bố xóa bỏ chính quyền địch, xóa bỏ các thứ thuế, xâu do chính quyền cũ đặt ra và thành lập chính quyền cách mạng ở Ba Tơ.

Những lời tuyên bố ấy không chỉ đánh dấu sự thay đổi về chính quyền. Đó còn là lời kêu gọi nhân dân đoàn kết, tham gia các tổ chức cứu quốc, cùng nhau bảo vệ thành quả cách mạng.

Đối với những thanh niên đã trải qua nhiều năm bị giam cầm, hoạt động bí mật và chuẩn bị lực lượng, khoảnh khắc ấy hẳn là một phần thưởng lớn. Những gì họ kiên trì chuẩn bị trong nhiều năm đã trở thành hiện thực.

Đội du kích Ba Tơ – từ những người trẻ đến lực lượng cách mạng

Sau khi khởi nghĩa thắng lợi, nhiệm vụ đặt ra không phải là dừng lại. Cách mạng cần có lực lượng để bảo vệ chính quyền và tiếp tục mở rộng phong trào.

Ban Chỉ huy phân công Phạm Kiệt phụ trách việc chuyển đội du kích lên căn cứ. Đây là nhiệm vụ quan trọng bởi lực lượng vũ trang cần có một địa bàn an toàn để huấn luyện, xây dựng lực lượng và chuẩn bị cho những nhiệm vụ tiếp theo.

Chiều ngày 14 tháng 3, đội quân chuyển sang phía bắc sông Liên để hành quân lên căn cứ. Đến Hang Én, đội quân dừng lại làm lễ tuyên thệ dưới cờ.

Những người chiến sĩ trẻ đứng giữa núi rừng, trong điều kiện thiếu thốn, trước mắt là một chặng đường chưa biết bao nhiêu gian khổ. Họ cùng thề hy sinh vì Tổ quốc.

Lời thề ấy thể hiện tinh thần của một thế hệ thanh niên đã đặt vận mệnh của đất nước lên trên lợi ích riêng của mình.

Một cuộc khởi nghĩa, một bước ngoặt của Quảng Ngãi

Khởi nghĩa Ba Tơ thắng lợi trong một hoàn cảnh đặc biệt. Chính quyền thực dân ở địa phương đã suy yếu, lực lượng tay sai hoang mang, trong khi phát-xít Nhật chưa kịp thiết lập đầy đủ bộ máy cai trị. Cùng lúc đó, cơ sở cách mạng trong quần chúng đã được xây dựng và lực lượng khởi nghĩa có sự chuẩn bị.

Điều quan trọng hơn cả là sự chủ động và quyết đoán của những người lãnh đạo cách mạng địa phương. Họ đã biết dựa vào nhân dân, kết hợp đấu tranh chính trị với đấu tranh vũ trang và nhanh chóng chuyển từ chuẩn bị sang hành động.

Từ Ba Tơ, phong trào cách mạng lan rộng. Đội du kích Ba Tơ trở thành lực lượng nòng cốt, góp phần hỗ trợ phong trào giành chính quyền trong toàn tỉnh. Khởi nghĩa Ba Tơ trở thành một trong những điểm sáng của cao trào kháng Nhật cứu nước ở Quảng Ngãi, góp phần tạo tiền đề cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.

Bài học từ những người trẻ năm 1945

Hơn tám mươi năm đã trôi qua. Ba Tơ hôm nay không còn là vùng đất của những cuộc truy bắt, những cuộc đấu tranh bí mật và những đêm hành quân khẩn cấp. Nhưng ký ức về ngày 11 tháng 3 năm 1945 vẫn được lưu giữ.

Câu chuyện về Phạm Kiệt và những chiến sĩ trẻ của Đội du kích Ba Tơ giúp thế hệ hôm nay hiểu rằng những thắng lợi lớn được tạo nên từ sự chuẩn bị lâu dài, lòng dũng cảm và niềm tin.