KHỞI NGHĨA LAM SƠN (1418–1427) – MƯỜI NĂM NẰM GAI NẾM MẬT GIÀNH LẠI NON SÔNG

Nội dung lịch sử

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, Khởi nghĩa Lam Sơn là một trong những cuộc khởi nghĩa giải phóng dân tộc vĩ đại nhất. Dưới sự lãnh đạo của Lê Lợi cùng sự tham mưu của Nguyễn Trãi và nhiều tướng lĩnh tài ba, cuộc khởi nghĩa đã đánh bại ách thống trị của nhà Minh, giành lại nền độc lập cho Đại Việt sau gần hai mươi năm bị đô hộ, mở ra triều đại Hậu Lê – một trong những triều đại hưng thịnh của lịch sử dân tộc.

Năm 1407, sau khi đánh bại nhà Hồ, nhà Minh đặt ách thống trị lên Đại Việt. Chính quyền đô hộ thi hành nhiều chính sách hà khắc: bóc lột nhân dân, cướp đoạt tài nguyên, phá hủy nhiều sách vở, bia đá và di sản văn hóa, đồng thời tìm cách đồng hóa người Việt. Cuộc sống của nhân dân vô cùng cực khổ, nhiều cuộc nổi dậy nổ ra nhưng đều lần lượt bị đàn áp.

Trước tình cảnh đó, hào trưởng xứ Thanh là Lê Lợi đã âm thầm chuẩn bị lực lượng khởi nghĩa. Ông tập hợp những người yêu nước, chiêu mộ nghĩa sĩ, tích trữ lương thực và vũ khí. Nhiều hào kiệt từ khắp nơi đã tìm đến Lam Sơn hưởng ứng, trong đó có Nguyễn Trãi, Lê Lai, Đinh Lễ, Nguyễn Chích và nhiều tướng lĩnh xuất sắc khác.

Ngày mồng 2 Tết năm Mậu Tuất (7/2/1418), tại vùng Lam Sơn (nay thuộc huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa), Lê Lợi chính thức dựng cờ khởi nghĩa, xưng là Bình Định Vương, kêu gọi nhân dân đứng lên cứu nước.

Những năm đầu, nghĩa quân Lam Sơn gặp vô vàn khó khăn. Lực lượng còn ít, vũ khí thiếu thốn, nhiều lần bị quân Minh bao vây tại vùng núi Chí Linh. Có thời điểm nghĩa quân lâm vào tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng.

Trong hoàn cảnh hiểm nghèo ấy đã diễn ra sự kiện cảm động về Lê Lai. Để cứu chủ tướng và bảo toàn lực lượng, Lê Lai đã mặc chiến bào của Lê Lợi, dẫn một đội quân xung phong phá vòng vây. Quân Minh tưởng bắt được Bình Định Vương nên tập trung truy đuổi. Nhờ đó, Lê Lợi cùng đại quân rút lui an toàn. Lê Lai anh dũng hy sinh, để lại tấm gương sáng về lòng trung nghĩa. Sau này, khi lên ngôi, Lê Lợi luôn căn dặn con cháu phải làm giỗ Lê Lai trước một ngày so với ngày giỗ của mình.

Sau thời gian củng cố lực lượng, nghĩa quân từng bước chuyển sang thế chủ động. Theo kế sách của Nguyễn Chích, nghĩa quân tiến vào Nghệ An, xây dựng căn cứ mới và mở rộng vùng kiểm soát. Nhờ được nhân dân hết lòng ủng hộ, lực lượng Lam Sơn ngày càng lớn mạnh.

Từ năm 1425 đến năm 1426, nghĩa quân liên tiếp giải phóng Nghệ An, Tân Bình, Thuận Hóa và nhiều vùng rộng lớn. Quân Minh dần rơi vào thế bị động.

Cuối năm 1426, Lê Lợi quyết định đưa quân tiến ra Bắc, mở rộng chiến trường. Trong trận Trận Tốt Động – Chúc Động, nghĩa quân Lam Sơn đã đánh tan một đạo quân lớn của nhà Minh. Đây là thắng lợi có ý nghĩa chiến lược, làm thay đổi cục diện chiến tranh.

Không cam chịu thất bại, triều Minh tiếp tục điều quân sang cứu viện. Năm 1427, hai đạo quân do Liễu Thăng và Mộc Thạnh chỉ huy tiến vào Đại Việt.

Nắm bắt thời cơ, Lê Lợi và Bộ chỉ huy nghĩa quân chủ động tổ chức các trận phục kích tại Chi Lăng, Cần Trạm, Phố Cát và Xương Giang. Đạo quân của Liễu Thăng bị đánh tan, chính Liễu Thăng tử trận. Đạo quân của Mộc Thạnh cũng buộc phải rút chạy.

Sau những thất bại liên tiếp, quân Minh trong thành Đông Quan rơi vào thế cô lập, thiếu lương thực và mất hoàn toàn khả năng phản công.

Trước tình thế đó, Lê Lợi chủ trương kết thúc chiến tranh bằng con đường hòa hiếu. Ông chấp nhận cho quân Minh rút quân về nước trong danh dự, tránh thêm tổn thất cho nhân dân hai bên. Đây là quyết định thể hiện tư tưởng nhân nghĩa và tầm nhìn chiến lược của người lãnh đạo.

Đầu năm 1428, Lê Lợi lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Thuận Thiên, mở đầu triều Hậu Lê.

Thay mặt nhà vua, Nguyễn Trãi soạn Bình Ngô đại cáo, công bố trước toàn dân. Tác phẩm khẳng định nền độc lập của Đại Việt, ca ngợi sức mạnh đoàn kết của nhân dân và tổng kết thắng lợi của cuộc khởi nghĩa Lam Sơn. Với giá trị tư tưởng và nghệ thuật đặc sắc, "Bình Ngô đại cáo" được nhiều nhà nghiên cứu xem là bản tuyên ngôn độc lập thứ hai của dân tộc Việt Nam.

Khởi nghĩa Lam Sơn kéo dài gần mười năm đã khôi phục nền độc lập cho đất nước, chấm dứt ách đô hộ của nhà Minh và mở ra thời kỳ phát triển mới của quốc gia Đại Việt. Thắng lợi đó là kết quả của lòng yêu nước, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, tài thao lược của Lê Lợi, trí tuệ của Nguyễn Trãi cùng sự hy sinh của biết bao nghĩa sĩ.

Ngày nay, Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh và nhiều địa danh gắn với cuộc khởi nghĩa vẫn là những "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống yêu nước. Câu chuyện về mười năm "nằm gai nếm mật" của nghĩa quân Lam Sơn tiếp tục khơi dậy niềm tự hào dân tộc, ý chí vượt qua gian khó và khát vọng xây dựng đất nước hùng cường trong các thế hệ người Việt Nam.

Ý nghĩa giáo dục

• Giáo dục lòng yêu nước, ý chí giành và giữ độc lập dân tộc.

Nguồn tham khảo

• Đại Việt sử ký toàn thư.